Nhiều người tại Israel ngày càng cho rằng việc Tổng thống Mỹ Donald Trump xem xét lại quan hệ giữa Washington và Tel Aviv chỉ còn là vấn đề thời gian. Đây là liên minh đã đóng vai trò nền tảng đối với sức mạnh quân sự của Israel kể từ khi quốc gia này được thành lập năm 1948 từ các lực lượng dân quân theo chủ nghĩa phục quốc Do Thái (Zionist).
Trong khi đó, Thủ tướng Benjamin Netanyahu đang đối mặt với giai đoạn đầy rủi ro của sự nghiệp chính trị. Ông vừa phải ứng phó với các cáo buộc tham nhũng có thể khiến mình đối diện nguy cơ ngồi tù, vừa chuẩn bị bước vào cuộc tổng tuyển cử cuối năm nay, nơi khả năng mất quyền lãnh đạo chưa bao giờ lớn như hiện nay.
Giữa lúc Washington muốn đạt được một thỏa thuận với Iran – trong đó có vấn đề Lebanon, nơi Israel đã liên tục tiến hành các chiến dịch quân sự từ năm 2023 – và một bộ phận lớn dư luận Israel vẫn muốn tiếp tục chiến dịch này, ông Netanyahu đang đứng trước một trong những thử thách khó khăn nhất trong hơn bốn thập niên hoạt động chính trị.
Sau những dấu hiệu bất đồng giữa Mỹ và Israel trong cuộc chiến với Iran hồi tháng 6/2025, quan hệ giữa hai bên được cho là tiếp tục xấu đi trong một năm qua do khác biệt về cách xử lý vấn đề Iran.
Theo nhiều nguồn tin, Iran đã đưa việc chấm dứt chiến dịch quân sự của Israel tại miền Nam Lebanon trở thành một trong những điều kiện then chốt trong các cuộc đàm phán hòa bình với Mỹ, khiến Washington và Tel Aviv đứng trước nguy cơ bất đồng sâu sắc.
Tháng trước, một nội dung được cho là ghi âm cuộc điện đàm giữa ông Trump và ông Netanyahu bị rò rỉ, trong khi Nhà Trắng không phủ nhận sự tồn tại của cuộc trao đổi này.
Theo nội dung bị rò rỉ, trong bối cảnh mong muốn nhanh chóng khép lại căng thẳng với Iran, ông Trump đã chỉ trích gay gắt Thủ tướng Israel vì không chấp nhận ngừng các cuộc tấn công nhằm vào Lebanon.
Tổng thống Mỹ đã gọi ông Netanyahu là "điên rồ" và cáo buộc nhà lãnh đạo Israel vô ơn, đồng thời nói rằng nếu không có sự can thiệp của mình thì ông Netanyahu "đã ở trong tù từ lâu".
Theo nội dung cuộc gọi bị rò rỉ, ông Trump còn nói: "Bây giờ ai cũng ghét ông. Ai cũng ghét Israel vì chuyện này."
Trong cuộc phỏng vấn với Axios tuần trước, ông Trump tiếp tục khiến giới quan sát chú ý khi nói rằng ông Netanyahu "biết ai mới là người quyết định", một phát biểu được xem là dấu hiệu cho thấy mối quan hệ giữa hai nhà lãnh đạo đang ở trạng thái căng thẳng.
Trong một cuộc họp báo hồi tháng 6, Phó Tổng thống J.D. Vance còn mô tả ông Trump là nhà lãnh đạo thế giới duy nhất hiện vẫn dành thiện cảm cho Israel.
Ông cũng cảnh báo các bộ trưởng Israel đang chỉ trích khả năng Mỹ đạt thỏa thuận với Iran rằng "hai phần ba số vũ khí phòng thủ đã bảo vệ đất nước các vị được chế tạo bằng bàn tay người Mỹ và chi trả bằng tiền thuế của người dân Mỹ."
Rạn nứt ngay trong phong trào MAGA
Các cuộc khảo sát gần đây cho thấy không chỉ dư luận Mỹ ngày càng có cái nhìn tiêu cực hơn đối với Israel, mà ngay trong phong trào "Làm nước Mỹ vĩ đại trở lại" (MAGA) của ông Trump cũng xuất hiện nhiều tiếng nói hoài nghi.
Một số nhân vật từng là đồng minh thân cận của ông Trump, trong đó có nữ nghị sĩ Marjorie Taylor Greene, đã công khai chỉ trích việc Washington tiếp tục hậu thuẫn Israel.
Một trong những tiếng nói mạnh mẽ nhất là cựu người dẫn chương trình truyền hình Tucker Carlson.
Cuối tháng 6, ông Carlson cho rằng Tổng thống Trump cuối cùng đã nhận ra Israel mới là nhân tố gây ra rủi ro lớn nhất đối với chính quyền của mình.
Mở đầu một tập podcast, ông Carlson cáo buộc Israel đã "thuyết phục, gây sức ép và ép buộc" ông Trump tấn công Iran để mở đường cho "một cuộc chiến khác nhằm vào Lebanon".
Ông Daniel Byman, chuyên gia thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), đồng thời là giáo sư tại Đại học Georgetown, nhận định rằng mặc dù ông Trump lãnh đạo đảng Cộng hòa – lực lượng vốn được xem là thân Israel nhất trong chính trường Mỹ – nhưng ông vẫn có nhiều dư địa để điều chỉnh chính sách.
"Tôi cho rằng Tổng thống Trump có khá nhiều sự linh hoạt. Dù nhiều nghị sĩ Cộng hòa vẫn ủng hộ mạnh mẽ Israel, ông ấy sở hữu một nền tảng cử tri trung thành và nhiều lần chứng minh mình có thể kéo phần lớn đảng đi theo," ông Byman nhận định.
Theo ông, nếu thay đổi chính sách với Israel, ông Trump cũng sẽ nhận được sự đồng tình từ không ít nghị sĩ Dân chủ, bởi đảng này ngày càng có quan điểm chỉ trích Israel nhiều hơn.
Ít người Israel không nhận thức được tầm quan trọng của sự hậu thuẫn quân sự và ngoại giao từ Mỹ.
Từ năm 2016, Israel được hưởng một bản ghi nhớ hợp tác quốc phòng trị giá 38 tỷ USD trong vòng 10 năm – gói viện trợ quân sự lớn nhất mà Washington từng dành cho một quốc gia.
Sự ủng hộ về ngoại giao của Mỹ cũng đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Israel vấp phải làn sóng chỉ trích quốc tế vì chiến dịch quân sự tại Gaza.
Theo số liệu được bài viết dẫn lại, cuộc chiến tại Gaza từ ngày 7/10/2023 đã khiến ít nhất 72.000 người Palestine thiệt mạng.
Washington cũng đã sáu lần sử dụng quyền phủ quyết tại Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc để bảo vệ Israel trong các cuộc bỏ phiếu liên quan đến cuộc xung đột.
Israel ngày càng phụ thuộc vào Washington?
Trước thềm cuộc tổng tuyển cử, nhiều đối thủ chính trị của ông Netanyahu đã tận dụng tình trạng quan hệ Mỹ - Israel rạn nứt để chỉ trích chính phủ, dù phần lớn trong số họ trước đó cũng từng ủng hộ các chiến dịch quân sự của Israel trong khu vực.
Giữa tháng 6, cựu Thủ tướng Yair Lapid cho rằng chính phủ hiện nay đang khiến Israel rơi vào tình trạng cô lập trên trường quốc tế.
"Nếu chúng ta không nhanh chóng thay đổi chính phủ này, các mối quan hệ đối ngoại của Israel sẽ bị xóa sổ," ông viết trên mạng xã hội X.
Ông Gadi Eisenkot – cựu Tổng tham mưu trưởng quân đội Israel và là một trong những ứng viên được đánh giá có khả năng đánh bại ông Netanyahu trong cuộc bầu cử năm nay – cũng liên tục chỉ trích cách xử lý quan hệ với Mỹ của Thủ tướng.
Theo ông Eisenkot, chính sách của ông Netanyahu đã khiến Tổng thống Trump lựa chọn đàm phán trực tiếp với Iran, thay vì phối hợp chặt chẽ với Israel như trước đây.
Nhà phân tích chính trị Israel Nimrod Flaschenberg nhận định: "Mỹ thực sự là bản lề bảo đảm vị thế của Israel trên thế giới. Theo mọi nghĩa, Mỹ là tất cả đối với Israel – từ quốc phòng, công nghệ cho tới vị thế ngoại giao."
Ông Aaron David Miller – cựu nhà ngoại giao Mỹ và tác giả nhiều cuốn sách về Trung Đông – cho rằng các đời tổng thống Mỹ từng nhiều lần bất đồng với Israel, nhưng hiếm khi công khai như hiện nay.
"Chưa từng có tổng thống hay phó tổng thống Mỹ nào phát biểu theo cách mà chính quyền hiện tại đang làm, hoặc để lộ những cuộc trao đổi khiến nhà lãnh đạo Israel bị hạ thấp và mất uy tín như vậy."
Theo ông Miller, Israel cũng chưa bao giờ bị đánh giá tiêu cực trong Quốc hội Mỹ và dư luận Mỹ nhiều như hiện nay, ở cả cử tri Cộng hòa lẫn Dân chủ.
Tuy nhiên, ông cho rằng những căng thẳng hiện tại vẫn chưa đồng nghĩa với việc Washington sẵn sàng cắt đứt quan hệ với đồng minh lâu năm.
"Nếu ông Trump thực sự gây sức ép mạnh với Israel thì điều đó chỉ xảy ra khi đổi lại có thể mang về một bước đột phá lớn giúp ông ấy ghi điểm," ông nói.
"Hiện chưa có vấn đề nào – từ Lebanon, Gaza cho tới tiến trình bình thường hóa quan hệ giữa Israel và Saudi Arabia – đủ gần với một đột phá để khiến Nhà Trắng phải duy trì sức ép lâu dài đối với Israel," ông Miller nhận định.
Theo AJ
