Một robot mặt đất chở đạn, có ngoại hình gợi nhớ đến Wall-E – nhân vật chính bằng sắt vụn trong bộ phim hoạt hình Pixar ra mắt năm 2008 – đã mắc kẹt trong một chiến hào ở đông bắc Ukraine vào một đêm muộn.
Được đặt tên Murakha, nghĩa là “con kiến” trong tiếng Ukraine, robot này cao hơn 1 m, nhưng có khoảng sáng gầm lớn để vượt qua địa hình gồ ghề. Nhờ hệ thống bánh xích giống xe tăng, Murakha có thể di chuyển qua những con đường bị bom phá, bùn đất, mưa tuyết hoặc tuyết dày với tốc độ lên tới 12 km/giờ.
Trong khi đó, những người điều khiển robot ẩn mình trong một hầm trú cách vị trí Murakha gặp nạn hàng chục km. Họ ngồi trên ghế hoặc đi lại đầy căng thẳng bên cạnh màn hình, nơi chỉ hiện lên những hình ảnh nhiễu hạt và khó nhìn từ camera của robot.
Một sĩ quan phụ trách lập kế hoạch cho các nhiệm vụ robot cho biết việc cử một đội cứu hộ con người tới khu vực tiền tuyến được đánh giá là quá nguy hiểm. Thay vào đó, nhóm điều khiển đã tìm cách đưa một chiếc Murakha khác tới kéo chiếc robot mắc kẹt ra bằng dây.
“Cảm giác giống như trong phim – chúng tôi chinh phục được một hành tinh, rồi ai cũng vui mừng và cười”, viên sĩ quan chỉ tự nhận mình bằng mật danh Maska, có nghĩa là “Mặt nạ”, nói với Al Jazeera. Ông không tiết lộ tên thật và thông tin về đơn vị theo quy định thời chiến.
“Bạn cảm thấy một niềm vui đến tột cùng khi hiểu rằng công việc của mình không vô ích”, ông nói.
Maska kể về những nhiệm vụ khác gần thành phố Pokrovsk ở miền Đông Ukraine, nơi đang bị bao vây. Mỗi nhiệm vụ có thể mất hàng giờ để lên kế hoạch nhưng chỉ kéo dài vài phút do hỏa lực từ những chiếc UAV Nga xuất hiện gần như khắp nơi.
“Công việc của chúng tôi giúp cứu được rất nhiều mạng người”, ông nói.
Murakha và những robot tương tự được sản xuất bởi Robotic Complexes, một công ty đặt tại thành phố Ternopil ở miền Tây Ukraine, cùng hơn 200 startup khác trên khắp đất nước.
Những cỗ máy này là một phần của cuộc cách mạng công nghệ rộng lớn hơn, đang làm thay đổi quan niệm truyền thống về chiến tranh – từ cuộc đối đầu trực tiếp giữa con người sang việc sử dụng máy móc để thay thế binh sĩ ở tuyến đầu, trong bối cảnh Ukraine đang phải đối mặt với cuộc khủng hoảng đào ngũ và thiếu quân nghiêm trọng.
“Năm 2022 là cuộc chiến của con người; ngày nay, con người chiến đấu bằng robot”, Maska nói, nhắc lại giai đoạn đầu của cuộc xung đột Nga-Ukraine, khi ông từng chiến đấu với tư cách lính bộ binh và suýt mất mạng.
Giờ đây, đội của ông phải tính toán tỉ mỉ từng nhiệm vụ, từ nhiệt độ, hướng gió, độ cong của sườn dốc cho đến cả độ sâu của những vũng nước trên đường đi.
Không nổi bật như drone nhưng không kém phần quan trọng
Trong khi drone trên không thống trị bầu trời và xuất hiện dày đặc trên các bản tin, robot mặt đất ít được chú ý hơn nhưng lại đóng vai trò không kém phần quan trọng.
Những robot này khó bị phát hiện và tiêu diệt hơn các phương tiện sử dụng động cơ đốt trong, bởi động cơ điện tạo ra dấu hiệu nhiệt thấp hơn, khiến chúng khó bị các hệ thống cảm biến nhiệt phát hiện.
Thời lượng hoạt động của pin cũng dài hơn so với nhiều drone trên không. Robot mặt đất có thể mang tải trọng lớn và cồng kềnh hơn đáng kể. Còn nếu được biến thành robot cảm tử mang thuốc nổ, sức công phá của chúng cũng lớn hơn nhiều.
Tháng 4 vừa qua, lần đầu tiên trong lịch sử chiến tranh, hai robot mặt đất đã tham gia chiếm một vị trí của Nga tại vùng Kharkov, đông bắc Ukraine.
Robot thứ nhất phá hủy lối vào một hầm trú ẩn. Robot thứ hai chặn vị trí này, buộc hai binh sĩ Nga bên trong – được mô tả là hoảng loạn – phải viết giấy đầu hàng.
“Tương lai đã xuất hiện ngay trên tiền tuyến, và Ukraine đang xây dựng tương lai đó”, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky nói về chiến dịch.
Mỗi chiếc Murakha được trang bị camera, đèn hồng ngoại, mô-đun GPS hoặc kết nối Starlink. Người điều khiển sử dụng các thuật toán nhảy tần để hạn chế tác động của hoạt động gây nhiễu tín hiệu.
Robot có thể vận chuyển hàng trăm kg đạn dược, vật tư y tế hoặc thực phẩm; kéo theo xe chứa thêm hàng hóa hoặc mang các ăng-ten vô tuyến giúp mở rộng phạm vi hoạt động cho drone.
Nếu được trang bị mô-đun sơ tán có khả năng chống đạn, chống âm thanh và chống rung, cùng giáp polymer, hệ thống sưởi, thông gió và bộ sơ cứu, Murakha có thể vận chuyển thứ có giá trị nhất trở về từ tiền tuyến: một người lính bị thương.
“Nói thật, mô-đun này hơi giống một chiếc quan tài, nhưng rất khó để làm chiếc hộp trông khác đi”, Ihor Chaikivsky, người đứng sau Murakha, nói.
Với mái tóc nâu đỏ rối bù và bộ râu đã mọc khoảng một tuần, Chaikivsky là một doanh nhân giàu kinh nghiệm. Trước đây ông tập trung vào lĩnh vực nông nghiệp, nhưng sau đó chuyển sang sản xuất robot mặt đất với mục tiêu cứu mạng người – trong đó có chính ông.
“Mục tiêu ban đầu khi thành lập doanh nghiệp thực sự là bảo vệ con người khỏi chiến tranh”, ông nói với Al Jazeera tại một trong 11 cơ sở “phi tập trung” của công ty, nằm rải rác ở vùng Ternopil nhằm giảm thiểu thiệt hại nếu Nga tiến hành các cuộc tấn công bằng tên lửa.
“Tôi không muốn ra trận. Và đến giờ tôi vẫn không muốn”, Chaikivsky nói.
Văn hóa đổi mới từ dưới lên
Những người từng trực tiếp ra trận đã góp phần hình thành một nền văn hóa đổi mới từ dưới lên, qua đó làm thay đổi tư duy và cách tiếp cận công nghệ vốn mang nặng dấu ấn thời Liên Xô của quân đội Ukraine.
Trong số những người tình nguyện hoặc được huy động có chủ doanh nghiệp, kỹ sư phần mềm, thuyền trưởng tàu và các nhà quay phim – những người vốn sử dụng drone có camera trong công việc và sau đó quyết định thử nghiệm chúng trên chiến trường, Chaikivsky cho biết.
Phần lớn không có nền tảng quân sự, sợ chết nhưng liên tục đưa ra ý tưởng mới cho cấp chỉ huy. Những sáng kiến xuất phát từ cơ sở dần trở thành một nguyên tắc trong quá trình đổi mới của quân đội Ukraine.
“Chỉ khi đối diện rất gần với cái chết, chúng tôi mới có động lực hành động để giành lợi thế trong cuộc chiến này”, Chaikivsky nói.
“Có lẽ chúng tôi đã trở thành quân đội duy nhất trên thế giới mà mệnh lệnh có thể được triển khai rất nhanh, với sự đổi mới và quyết định đi từ dưới lên trên”.
Robot được thiết kế để sửa chữa ngay tại tiền tuyến
Cách tiếp cận này dường như đang phát huy hiệu quả tại Robotic Complexes.
Các robot của công ty được thiết kế với càng ít chi tiết hàn càng tốt, nhằm giúp binh sĩ có thể sửa chữa nhanh ngay tại tiền tuyến. Phản hồi từ quân nhân được chuyển về nhanh chóng, và những điều chỉnh mà họ yêu cầu cũng được thực hiện với tốc độ tương tự.
Sự bùng nổ của các công ty sản xuất robot mặt đất phù hợp với quan điểm của Ukraine về việc phát triển nhanh những giải pháp công nghệ có thể giảm nhu cầu sử dụng nhân lực trên chiến trường.
“Ngay khi những công nghệ như vậy xuất hiện, chúng phải được nhanh chóng mở rộng quy mô và đưa vào sử dụng”, Trung tướng Ihor Romanenko, cựu Phó Tổng tham mưu trưởng Các lực lượng vũ trang Ukraine, nói với Al Jazeera.
Tuy nhiên, không phải tất cả quân nhân đều đánh giá cao độ tin cậy của robot.
“Chúng là mục tiêu rất dễ bị drone tấn công”, một quân nhân thuộc Quân đoàn Tình nguyện Nga – đơn vị gồm những công dân Nga chiến đấu cho Ukraine – nói với Al Jazeera nhưng không tiết lộ danh tính vì lý do an ninh.
“Chúng hiệu quả khi vận chuyển thực phẩm và đạn dược, nhưng không thực sự tốt khi được sử dụng để sơ tán người bị thương”, người này nói.
Theo AJ
