Warren Buffett mua cổ phiếu đầu tiên vào năm 1942, khi nước Mỹ còn đang chìm trong Thế chiến II và khái niệm về công nghệ như chúng ta hiểu ngày nay gần như không tồn tại.
Hơn tám thập kỷ sau, ở điểm cuối của sự nghiệp đầu tư dài bậc nhất lịch sử tài chính hiện đại, “Nhà tiên tri xứ Omaha” lại thực hiện một trong những quyết định khiến nhiều người ngạc nhiên nhất: mua cổ phiếu Alphabet, công ty mẹ của Google, một trong những cổ phiếu tăng trưởng hàng đầu.
Đó không phải là một sự mâu thuẫn, mà là kết quả của một hành trình học hỏi liên tục, đôi khi đau đớn, đôi khi muộn màng, nhưng nhất quán.
Trong phần lớn cuộc đời đầu tư, Buffett được biết đến như hình mẫu kinh điển của nhà đầu tư giá trị. Thành công ban đầu của ông được xây dựng trên việc mua những cổ phiếu rẻ, thậm chí rất rẻ, với sự quan tâm không quá lớn tới chất lượng doanh nghiệp nền tảng. Chiến lược ấy từng mang lại kết quả xuất sắc, cho đến khi thị trường thay đổi và bản thân chiến lược đó bộc lộ giới hạn. Buffett hiểu rằng để tồn tại và tiếp tục chiến thắng trong dài hạn, nhà đầu tư buộc phải tiến hóa. Ngay cả một người như ông cũng không thể đứng yên.
Quá trình tiến hóa đó gắn liền mật thiết với Charlie Munger, người cộng sự đầu tư quá cố và cũng là người bạn trí tuệ quan trọng nhất trong cuộc đời Buffett. Chính Munger là người thúc đẩy Buffett chuyển từ việc chỉ tìm kiếm cổ phiếu rẻ sang tìm kiếm những doanh nghiệp chất lượng cao, có lợi thế cạnh tranh bền vững và ban lãnh đạo xuất sắc.
Sự thay đổi này dần hiện rõ trong danh mục của công ty Berkshire Hathaway với những cái tên như American Express, Coca-Cola và sau này là Apple. Munger từng nói ngắn gọn nhưng đầy sức nặng về cách tiếp cận đó: “Thà mua một doanh nghiệp tuyệt vời với giá hợp lý còn hơn mua một doanh nghiệp hợp lý với giá tuyệt vời”.
Tuy nhiên, có một lĩnh vực mà Buffett và Berkshire đã đứng ngoài trong thời gian rất dài: công nghệ. Trong suốt nhiều thập kỷ, đây lại là khu vực có hiệu suất tốt nhất trên thị trường. Buffett không che giấu điều đó. Ông nhiều lần thừa nhận việc Berkshire phần lớn bỏ lỡ công nghệ là một thiếu sót lớn, dù thực tế là ngay cả khi không có công nghệ, lợi suất bình quân hàng năm của Berkshire trong khoảng 60 năm vẫn đạt xấp xỉ 20%, gần gấp đôi S&P 500.
Trong số các cơ hội bị bỏ lỡ đó, Amazon là nỗi tiếc nuối mà Buffett đề cập thẳng thắn nhất. Tại đại hội cổ đông Berkshire Hathaway năm 2018, ông không vòng vo khi nói về gã khổng lồ thương mại điện tử này.
“Tôi đã làm hỏng việc”, Buffett thừa nhận. Ông giải thích rằng mình đã theo dõi Jeff Bezos xây dựng Amazon trong nhiều năm nhưng chưa từng đầu tư vào công ty trong giai đoạn tăng trưởng bùng nổ nhất. “Rõ ràng là tôi nên mua nó từ rất lâu rồi”, Buffett nói thêm. “Tôi đã ngưỡng mộ nó từ lâu, nhưng tôi không hiểu được sức mạnh của mô hình đó. Đây là một thương vụ mà tôi đã bỏ lỡ một cách nghiêm trọng”.
Sự hối tiếc này không chỉ đơn thuần là chuyện bỏ lỡ lợi nhuận. Buffett thừa nhận rằng ông đã nhìn thấy tiềm năng của Amazon, nhưng lại tự thuyết phục mình đứng ngoài.
“Vấn đề là khi tôi nghĩ thứ gì đó sẽ là một phép màu, tôi lại có xu hướng không đặt cược vào nó”, ông nói. Trong một khoảnh khắc thẳng thắn hiếm có, Buffett còn tự nhận mình đã “quá ngốc để nhận ra” tiềm năng của Amazon và thừa nhận: “Tôi đã không nghĩ rằng Jeff Bezos có thể thành công ở quy mô như vậy”.
Google là một câu chuyện tương tự, và nỗi tiếc nuối này không chỉ thuộc về Buffett. Charlie Munger từng cay đắng nhìn lại những ngày đầu của công cụ tìm kiếm này và nói: “Tôi cảm thấy mình như một con lừa vì đã không nhận ra Google sớm hơn. Chúng tôi đã làm hỏng việc”. Cả Buffett lẫn Munger đều thừa nhận rằng họ đã sai khi không mua cổ phiếu Google lúc công ty này còn đang trong quá trình khẳng định vị thế thống trị. Google lên sàn năm 2004 với giá 85 USD/cổ phiếu và sau đó chia tách nhiều lần, tạo ra khối tài sản khổng lồ cho các nhà đầu tư sớm.
Những nỗi tiếc nuối đó phản ánh rõ triết lý đầu tư cốt lõi của Buffett. Trong nhiều thập kỷ, ông trung thành với nguyên tắc chỉ đầu tư vào những doanh nghiệp nằm trong “vòng tròn năng lực” của mình. Ông ưa chuộng các công ty bảo hiểm, ngân hàng, hàng tiêu dùng và tiện ích — những mô hình kinh doanh ổn định, dễ dự đoán và ít biến động. Công nghệ, với tốc độ thay đổi chóng mặt, nằm ngoài vùng an toàn đó. Buffett từng giải thích đơn giản rằng ông tránh xa cổ phiếu công nghệ vì không thể dự đoán được công ty nào sẽ là người chiến thắng cuối cùng.
Cách tiếp cận thận trọng này đã giúp Buffett tránh được vô số bong bóng và cú sụp đổ, đồng thời xây dựng khối tài sản khổng lồ trong nhiều thập kỷ. Nhưng nó cũng đồng nghĩa với việc bỏ lỡ một số bên chiến thắng lớn nhất của kỷ nguyên Internet. Amazon và Google đại diện cho một kiểu đầu tư khác hẳn — những công ty tăng trưởng cao, giao dịch ở mức định giá cao, với mô hình kinh doanh đòi hỏi niềm tin vào tầm nhìn dài hạn thay vì lợi nhuận tức thì.
Điều đáng chú ý là Buffett không phủ nhận những giới hạn của chính mình. Thay vì bảo vệ lập trường cũ một cách giáo điều, ông chấp nhận rằng thế giới đã thay đổi và bản thân ông cũng phải thay đổi theo.
Khoản đầu tư lớn vào Apple từ năm 2016 là dấu mốc quan trọng cho sự điều chỉnh đó. Ban đầu, Buffett để các nhà quản lý đầu tư của Berkshire mua cổ phiếu Apple, nhưng sau đó ông hoàn toàn chấp nhận khoản đầu tư này. Ông nhìn thấy ở Apple những phẩm chất quen thuộc của một doanh nghiệp giá trị, từ thương hiệu mạnh đến dòng doanh thu lặp lại. “Đây là một doanh nghiệp tiêu dùng tuyệt vời”, Buffett từng nói về Apple, “chỉ là nó bán sản phẩm công nghệ”.
Khoản đầu tư vào Apple nhanh chóng trở thành một trong những khoản cược thành công nhất của Berkshire, chứng minh rằng sự thích nghi không làm mất đi bản sắc đầu tư giá trị, mà ngược lại, có thể củng cố nó. Đến năm 2019, Berkshire cuối cùng cũng mua cổ phiếu Amazon, dù Buffett thừa nhận rằng khoản đầu tư này đến quá muộn để có thể nắm bắt giai đoạn tăng trưởng bùng nổ nhất của công ty.
Việc Berkshire mua cổ phiếu Alphabet ở giai đoạn cuối sự nghiệp của Buffett mang ý nghĩa vượt ra ngoài con số tài chính. Nó giống như sự hòa giải giữa hai thế giới từng đối lập trong tư duy của ông: giá trị và tăng trưởng, truyền thống và công nghệ. Ở một góc độ nào đó, đó cũng là lời tri ân thầm lặng dành cho Munger — người đã sớm nhìn thấy sức mạnh của công nghệ và không ngừng thúc đẩy Buffett mở rộng giới hạn của chính mình.
Trong bức thư gửi cổ đông Berkshire dịp Lễ Tạ ơn vừa qua, Buffett từng viết: “Đừng tự dằn vặt vì những sai lầm trong quá khứ — hãy học ít nhất một điều gì đó từ chúng rồi bước tiếp. Không bao giờ là quá muộn để cải thiện”.
Buffett từng kể rằng công việc đầu tiên của ông là đi phát báo cho tờ Washington Post vào đầu những năm 1940. Khi đó, ông phải trả tiền mặt trước để lấy báo, rồi chấp nhận rủi ro liệu khách hàng có trả tiền lại hay không. Nhiều thập kỷ sau, ông đảo ngược hoàn toàn mô hình này thông qua ngành bảo hiểm, nơi khách hàng trả phí trước và tạo ra nguồn vốn khổng lồ giúp Berkshire phát triển. Ở cuối hành trình, việc đầu tư vào Alphabet, một công ty giúp thông tin được truyền đi tức thì qua không gian số, như một vòng tròn khép lại giữa quá khứ analog và hiện tại số hóa.
Câu chuyện của Buffett cho thấy một sự thật giản dị nhưng thường bị lãng quên: đầu tư không phải là một tập hợp giáo điều bất biến, mà là một quá trình học hỏi liên tục. Ngay cả nhà đầu tư vĩ đại nhất cũng mắc sai lầm, bỏ lỡ cơ hội và buộc phải điều chỉnh tư duy.
Amazon và Google là những nỗi tiếc nuối lớn, nhưng chúng không phủ nhận thành công của Buffett. Ngược lại, chúng làm nổi bật điều khiến ông trở nên đặc biệt: sự trung thực với chính mình và khả năng học hỏi cho đến tận cuối con đường.
Khi chuẩn bị rời ghế CEO Berkshire Hathaway sau nhiều thập kỷ, Buffett không để lại hình ảnh của một thiên tài không mắc sai lầm, mà của một con người không ngừng học hỏi. Có lẽ chính điều đó, chứ không chỉ là những con số lợi nhuận, mới là di sản bền vững nhất của ông.
