Lực lượng Hàng không – Vũ trụ Nga ngày 24/1 lần đầu tiên sử dụng tên lửa hành trình Kh-22 để tấn công thủ đô Kiev của Ukraine, với khoảng 12 quả được phóng nhằm vào các mục tiêu trong thành phố. Loại tên lửa này chỉ được trang bị cho máy bay ném bom chiến lược Tu-22M3, do khối lượng lên tới khoảng 6.000 kg khiến chúng quá lớn để có thể triển khai hiệu quả từ các máy bay cỡ tiêm kích.
Kh-22 đã được Nga sử dụng rộng rãi kể từ khi xung đột toàn diện nổ ra vào tháng 2/2022, một phần nhờ quy mô khổng lồ của kho dự trữ tên lửa thời Liên Xô mà Nga vẫn duy trì được trong tình trạng tốt, giúp chúng luôn sẵn sàng cho chiến đấu. Việc các tên lửa này đã gần tới thời hạn loại biên cũng cho thấy rằng dù chiến sự Ukraine có xảy ra hay không, chúng sớm muộn cũng phải bị tiêu hủy, khiến việc sử dụng trong tác chiến trở thành lựa chọn có hiệu quả chi phí rất cao.
Trước đó, người phát ngôn Bộ Tư lệnh Không quân Ukraine, ông Yury Ignat, từng đặc biệt nhấn mạnh năng lực của tên lửa hành trình Kh-22, cho biết các hệ thống phòng không Ukraine liên tục thất bại trong việc đánh chặn loại vũ khí này.
“Tôi nhấn mạnh rằng không thể bắn hạ tên lửa Kh-22 bằng những phương tiện hiện có trong kho vũ khí của chúng tôi”, ông Ignat nói, chỉ ra tốc độ cực lớn của tên lửa là nguyên nhân chính.
Đến cuối năm 2023, trong chưa đầy 2 năm, Nga đã phóng khoảng 300 tên lửa Kh-22 vào các mục tiêu trên khắp Ukraine, trong khi phòng không Ukraine không đánh chặn được quả nào. Mặc dù sau đó Kiev tuyên bố đã bắn hạ thành công một số tên lửa Kh-22, độ xác thực của những tuyên bố này vẫn bị nghi ngờ, đặc biệt trong bối cảnh lịch sử nhiều tuyên bố đánh chặn trước đây sau đó bị chứng minh là không đúng, cũng như những hạn chế thực tế của các hệ thống phòng không đang được triển khai.
Kh-22 lần đầu được đưa vào trực chiến năm 1962, nhưng cho đến nay vẫn hiếm có đối thủ ngang tầm về tính năng bay. Tên lửa này được thiết kế ban đầu cho nhiệm vụ chống hạm, nhằm xuyên thủng hệ thống phòng không nhiều tầng của các nhóm tác chiến tàu sân bay Hải quân Mỹ. Để làm được điều này, Kh-22 sử dụng quỹ đạo bay bất thường cùng tốc độ cực cao, đạt tới Mach 4,6, tiệm cận ngưỡng siêu vượt âm.
Mặc dù Nga đã mở rộng đáng kể năng lực sản xuất nhiều loại tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo, lên gấp nhiều lần so với trước năm 2022, quy mô hiện nay vẫn nhỏ hơn rất nhiều so với thời Liên Xô. Điều đó đồng nghĩa rằng, một khi kho Kh-22 bị sử dụng hết, Nga khó có khả năng tái tạo một kho tên lửa hành trình phóng từ trên không tầm xa lớn với số lượng tương đương.
Dù có nhiều ưu thế, mức độ phù hợp của Kh-22 cho nhiệm vụ tấn công mục tiêu mặt đất vẫn gây tranh cãi. Hệ thống dẫn đường của tên lửa được phát triển từ cuối những năm 1950, chủ yếu để bám bắt tàu chiến đối phương, khiến khả năng phân biệt mục tiêu trên mặt đất với nhiễu nền bị hạn chế.
Mặc dù lực lượng Ukraine có thể chưa bắn hạ được tên lửa Kh-22, Không quân Ukraine đã đạt được một thành công đáng chú ý vào tháng 4/2024 khi bắn rơi một máy bay ném bom Tu-22M3. Theo các nguồn tin phương Tây và Ukraine, chiến công này được thực hiện bằng hệ thống phòng không S-200 thời Liên Xô.
Đáng chú ý, S-200 không còn trong biên chế Không quân Ukraine khi xung đột với Nga bùng nổ vào tháng 2/2022. Tuy nhiên, các hệ thống này được cho là đã được đưa ra khỏi kho niêm cất hoặc được viện trợ từ Ba Lan, quốc gia từng phụ thuộc nhiều vào S-200 cho phòng thủ của mình.
Với tầm bắn lên tới khoảng 300 km – thuộc hàng xa nhất thế giới – S-200 đặc biệt phù hợp để tấn công các mục tiêu có giá trị cao, kích thước lớn và bay ở độ cao lớn như Tu-22M3.
Theo MW
