Các cuộc đàm phán căng thẳng nhằm hạ nhiệt khủng hoảng Trung Đông đang diễn ra tại Qatar, trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump lần đầu công khai phương án mà Washington muốn áp dụng đối với kho uranium làm giàu của Iran.
Trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social tối 25/5, ông Trump tuyên bố lượng uranium làm giàu của Iran “sẽ phải bị loại bỏ”, đồng thời nêu hai kịch bản mà Mỹ coi là chấp nhận được.
Theo ông, số uranium này sẽ được chuyển ngay cho Mỹ để mang về tiêu hủy, hoặc sẽ bị phá hủy ngay tại Iran hay tại một địa điểm khác được hai bên thống nhất, dưới sự giám sát của cơ quan năng lượng nguyên tử.
“Kho uranium làm giàu đó hoặc sẽ được bàn giao ngay cho Mỹ để đưa về nước tiêu hủy, hoặc – tốt hơn – sẽ bị phá hủy tại chỗ hoặc ở một địa điểm phù hợp khác với sự giám sát của cơ quan năng lượng nguyên tử,” ông Trump viết.
Tuyên bố của nhà lãnh đạo Mỹ được đưa ra đúng lúc các phái đoàn Mỹ và Iran bước vào vòng thương lượng được đánh giá là mang tính quyết định tại Doha, Qatar.
Washington từ lâu yêu cầu Tehran phải dỡ bỏ hoàn toàn chương trình hạt nhân, trong khi Iran khẳng định việc làm giàu uranium là “quyền chủ quyền không thể thương lượng”.
Tehran nhiều lần phủ nhận cáo buộc của Mỹ và phương Tây rằng nước này đang tìm cách chế tạo vũ khí hạt nhân.
Dù vậy, những tín hiệu từ hai phía cho thấy đàm phán vẫn còn khoảng cách lớn.
Hôm 24/8, CBS News dẫn lời một quan chức cấp cao Mỹ nói rằng Iran đã “đồng ý về nguyên tắc” với việc xử lý kho uranium làm giàu.
Tuy nhiên, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei nhanh chóng bác bỏ cách diễn giải đó.
“Ở giai đoạn này, chúng tôi không thảo luận về vấn đề hạt nhân,” ông Baqaei tuyên bố trong cuộc họp báo ngày 25/8.
Theo phía Iran, ưu tiên hiện tại là chấm dứt xung đột quân sự với Mỹ và giảm căng thẳng tại khu vực.
Một số hãng truyền thông Trung Đông và Mỹ như Axios hay Al Arabiya cho biết dự thảo thỏa thuận đang được bàn ở Doha có thể bao gồm việc mở lại eo biển Hormuz – tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% dầu mỏ thế giới trước khi chiến sự bùng phát.
Ngoài ra, hai bên cũng được cho là đang thảo luận khả năng giải phóng các tài sản bị phong tỏa của Iran ở nước ngoài.
Các nguồn tin ngoại giao nói rằng Washington và Tehran đang tiến gần tới việc gia hạn thêm 60 ngày cho lệnh ngừng bắn mong manh được công bố hôm 8/4.
Trong khuôn khổ dự thảo, số phận kho uranium làm giàu của Iran sẽ tiếp tục được đàm phán riêng trong vòng 60 ngày tiếp theo.
Dẫu vậy, lập trường của Tehran vẫn rất cứng rắn.
Nhà đàm phán hàng đầu của Iran Mohammad Bagher Ghalibaf tuyên bố hôm 22/8 rằng nước này “sẽ không thỏa hiệp về các quyền lợi chủ quyền”.
Các quan chức Iran cũng nhấn mạnh Mỹ cần “xây dựng lại lòng tin” sau loạt cuộc không kích nhằm vào Iran hồi cuối tháng 2 – thời điểm diễn ra ngay sau một vòng đàm phán do Oman làm trung gian.
Giới quan sát nhận định dù triển vọng hòa giải đã xuất hiện, nguy cơ đổ vỡ vẫn rất lớn do những bất đồng cốt lõi liên quan đến hạt nhân, trừng phạt và an ninh hàng hải vẫn chưa được giải quyết.
Theo RT, Axios
