Sức mạnh không quân Nga hiện đã trở nên nguy hiểm hơn rất nhiều và đặt ra mối đe dọa lớn hơn đối với liên minh NATO so với thời điểm trước khi Moscow mở chiến dịch tại Ukraine vào tháng 2/2022, các chuyên gia tác chiến trên không cảnh báo.
Cuộc chiến tại Ukraine đã mang lại cho phi công Nga kinh nghiệm chiến đấu thực tế cùng những bài học về chiến tranh hiện đại. Nga cũng đã nâng cấp hệ thống, vũ khí và sản xuất số lượng máy bay mới nhiều hơn số đã mất, qua đó gia tăng quy mô lực lượng tổng thể.
Ông Justin Bronk, chuyên gia không quân tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng Hoàng gia Anh (RUSI), nhận định trong một báo cáo gần đây rằng sức mạnh không quân Nga “giờ có thể gây ra mối đe dọa lớn hơn đối với năng lực không quân phương Tây tại châu Âu so với trước khi mở chiến dịch ở Ukraine”.
Gordon Davis, cựu thiếu tướng Lục quân Mỹ từng giữ chức phó trợ lý Tổng thư ký NATO phụ trách đầu tư quốc phòng, nói với tờ Business Insider rằng NATO cần thay đổi cách nhìn về không quân Nga. “NATO không thể tự mãn với nhận thức cũ về sức mạnh không quân Nga trước đây so với hiện tại”, ông nói.
Ông nhấn mạnh: “Nga hiện nguy hiểm với NATO hơn trước chiến tranh vì những bài học mà họ đã rút ra”.
Ông Bronk cho rằng màn thể hiện của Nga tại Ukraine — bao gồm thất bại ban đầu trong việc giành ưu thế trên không và các tổn thất máy bay đáng kể — đã khiến nhiều nhà hoạch định chính sách NATO và giới quan sát quân sự đánh giá thấp mối đe dọa từ Không quân Vũ trụ Nga (VKS).
Tuy nhiên, theo ông, đó là sai lầm, bởi “xét trên nhiều phương diện, VKS của năm 2025 là mối đe dọa tiềm tàng mạnh hơn đáng kể đối với không quân phương Tây so với năm 2022”.
Hạm đội máy bay Nga đã lớn hơn
Nga đã mất nhiều máy bay trong cuộc chiến kéo dài tại Ukraine. Khoảng 130 máy bay cánh cố định của Nga đã bị bắn rơi hoặc hư hại nặng, ông Bronk cho biết, lưu ý rằng con số này dựa trên phỏng vấn với không quân và bộ quốc phòng phương Tây, dữ liệu từ lực lượng vũ trang Ukraine và nguồn mở.
Tuy nhiên, ông nói tác động của những tổn thất đó không lớn như các con số thể hiện.
Những loại máy bay Nga chịu thiệt hại nhiều nhất — như Su-25SM(3) và Su-34M, mỗi loại khoảng 40 chiếc — lại không phải là lực lượng có giá trị lớn nhất trong một cuộc xung đột với NATO. Trong khi đó, sản xuất mới đã giúp mở rộng tổng quy mô hạm đội Nga.
Nga đã có thể sản xuất số lượng Su-35S, Su-34 và Su-30SM2 nhiều hơn số bị mất trong chiến tranh, ông Bronk nói, đồng thời việc bàn giao các dòng máy bay khác vẫn tiếp tục.
Nga cũng giữ một số máy bay tốt nhất của mình ngoài chiến trường, cũng như chưa tung ra toàn bộ các loại vũ khí tốt nhất.
Ông Bronk nói rằng điều này “không nhằm xem nhẹ mức độ hao mòn mà lực lượng Nga phải chịu ở Ukraine”. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh: “Nhiều lĩnh vực mà quân Nga bị bào mòn nặng nề lại không đặc biệt liên quan tới cuộc đối đầu với chúng ta”.
Phi công Nga thiện chiến hơn
Đội ngũ không quân Nga, bao gồm phi công, “đã trở nên có năng lực hơn đáng kể trong chiến tranh”, ông Bronk nói. Dù Nga mất nhiều nhân sự giàu kinh nghiệm, số phi công thiệt mạng vẫn ít hơn số máy bay bị phá hủy. Trong bất kỳ lực lượng không quân nào, phi công giỏi luôn khó thay thế hơn máy bay.
Mọi tổn thất về nhân sự chất lượng cao đã được “bù đắp vượt mức” nhờ thời gian bay bổ sung và kinh nghiệm chiến đấu thực tế tại Ukraine, ông nói thêm.
Trong thời gian dài, phi công Nga thường có số giờ bay ít hơn nhiều so với những đồng cấp trong NATO, nhưng chiến trường Ukraine đã mang lại nhiều năm kinh nghiệm quý giá.
“Trong hầu hết trường hợp, họ đã cải thiện mạnh kinh nghiệm của phi công và tổ lái trong tác chiến cường độ cao”, ông Davis nhận định. Ông Bronk cũng lưu ý rằng họ đã giỏi hơn trong không chiến chống cả UAV lẫn máy bay có người lái.
Nga có sức tấn công lớn hơn
Nga cũng nâng cấp kho vũ khí theo cách khiến họ trở nên nguy hiểm hơn. Đầu năm 2022, ông Bronk nói Nga “gặp khó khăn trong việc triển khai hỏa lực chiến trường hiệu quả trên quy mô lớn do thiếu lựa chọn vũ khí, thiếu pod ngắm mục tiêu và huấn luyện yểm trợ cận chiến yếu kém. Điều đó nay không còn đúng nữa”.
Ông Tim Robinson, chuyên gia hàng không quân sự thuộc Hiệp hội Hàng không Hoàng gia Anh, nói rằng “họ đang làm mọi thứ thông minh hơn: chiến thuật tốt hơn, vũ khí mới hơn”.
Không quân Nga hiện trang bị cho tiêm kích Su-35 tên lửa tầm xa hơn R-37M, loại vũ khí mà ông Bronk nói đã “góp phần đáng kể làm tăng mối đe dọa mà họ về lý thuyết có thể tạo ra với các chiến dịch không quân NATO”.
Nga cũng phát triển năng lực tấn công ngoài vùng phòng không bằng tên lửa và bom lượn, không chỉ làm phức tạp hệ thống phòng thủ mà còn cho phép tấn công từ vị trí tương đối an toàn. Đây là vấn đề lớn tại Ukraine.
Ông Robinson nói việc phóng vũ khí chính xác mà không cần xâm nhập không phận Ukraine là “ví dụ cho thấy chiến thuật, đạn dược và công nghệ của họ đã cải thiện”.
Trong một cuộc chiến tương lai, ông Bronk cảnh báo, “lực lượng NATO ở tuyến đầu có thể bị ném bom lượn dữ dội” mà máy bay Nga không cần mạo hiểm bay ra ngoài vùng bảo vệ của phòng không mặt đất.
Phòng không Nga đáng gờm hơn
Kho vũ khí phòng không vốn đã đáng sợ của Nga — nền tảng quan trọng cho sức mạnh không quân nước này — hiện cũng có thể là mối đe dọa lớn hơn với NATO so với trước chiến tranh.
Ukraine đã phá hủy hoặc gây hư hại nhiều tổ hợp, nhưng ông Bronk cảnh báo rằng “vẫn còn hàng trăm khẩu đội tên lửa đất đối không Nga đang hoạt động, và các hệ thống đe dọa chủ lực vẫn tiếp tục được sản xuất ở phiên bản mới nhất”.
Kinh nghiệm chiến tranh cũng giúp Nga sử dụng các hệ thống này hiệu quả hơn để bắn hạ máy bay và UAV Ukraine, đồng thời họ đã nâng cấp phần cứng lẫn phần mềm.
“Hệ thống SAM của Nga không chỉ còn rất nhiều mà còn có khả năng hoạt động tốt hơn trước máy bay và vũ khí NATO trong một cuộc xung đột giả định so với trước năm 2022”, ông Bronk nói.
Lực lượng Nga cũng cho thấy tiến bộ trong việc phối hợp máy bay với các hệ thống tên lửa mặt đất. Điều đó đồng nghĩa NATO sẽ đối mặt mối đe dọa hiệp đồng hơn nhiều nếu xảy ra chiến tranh trực tiếp.
Nga vẫn khó vượt NATO
Dù Nga nguy hiểm hơn trước, quân đội NATO vẫn sở hữu nhiều vũ khí đã được kiểm chứng trong chiến đấu và do các kíp vận hành tinh nhuệ sử dụng, theo các chuyên gia phương Tây.
Nga không vượt trội NATO, ông Bronk nói, nhưng “họ là mối đe dọa lớn hơn trước rất nhiều”.
Ông dự đoán Nga vẫn sẽ “gặp khó khăn lớn trong một cuộc đối đầu không đối không trực tiếp với phương Tây. Tôi nghĩ họ sẽ chịu tổn thất nặng”. Tuy nhiên, vấn đề là chiến tranh sẽ không chỉ diễn ra trên không, mà còn bao gồm sức mạnh và hiệu quả của phòng không mặt đất.
Các quan chức Mỹ và phương Tây cho rằng phong cách tác chiến cùng mạng lưới phòng thủ đáng gờm của Nga cho thấy phương Tây có thể không giành được quyền kiểm soát bầu trời trong một cuộc chiến quy mô lớn trong tương lai. Điều đó sẽ khiến chiến sự khó khăn, rủi ro hơn cho máy bay và có thể kéo lực lượng phương Tây vào cuộc chiến tiêu hao — kiểu chiến tranh đặc trưng của Nga.
Nga vẫn còn nhiều vấn đề, bao gồm cơ cấu chỉ huy cứng nhắc làm hạn chế tính linh hoạt, khả năng thích nghi và những giới hạn trong tiếp cận công nghệ phương Tây để chế tạo các hệ thống cao cấp hơn.
Tuy nhiên, NATO cũng đã học được nhiều điều từ cuộc chiến, đặc biệt là từ Ukraine. Theo ông Bronk, liên minh hiện có dữ liệu chính xác hơn nhiều về các hệ thống tên lửa đất đối không của Nga, bao gồm điểm mạnh và điểm yếu, so với trước năm 2022. NATO cũng sở hữu những loại vũ khí phù hợp để đối phó chúng, “dù tại châu Âu hiện vẫn chưa có đủ số lượng”.
Theo BI
