Sau nhiều tuần căng thẳng quân sự liên tiếp leo thang ở Trung Đông, Mỹ và Iran được cho là đã đạt được một thỏa thuận quan trọng nhằm kéo dài lệnh ngừng bắn thêm 60 ngày và khôi phục hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz – tuyến vận tải năng lượng chiến lược bậc nhất thế giới.
Tuy nhiên, theo các nguồn tin mà Reuters dẫn lại ngày 29/5, thỏa thuận này vẫn chưa được Tổng thống Mỹ Donald Trump chính thức phê chuẩn, trong khi truyền thông nhà nước Iran cũng khẳng định văn bản cuối cùng “chưa được hoàn tất”.
Thỏa thuận ngừng bắn mới có thể mở lại eo biển Hormuz
Theo bốn nguồn tin am hiểu tiến trình đàm phán, thỏa thuận mới sẽ kéo dài lệnh ngừng bắn giữa Washington và Tehran thêm 2 tháng, đồng thời dỡ bỏ các hạn chế đối với tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.
Trong thời gian đó, hai bên sẽ tiếp tục thương lượng về các vấn đề gai góc hơn, đặc biệt là chương trình hạt nhân của Iran.
Nếu được thông qua ở cả Washington lẫn Tehran, đây sẽ là bước tiến ngoại giao lớn nhất kể từ khi cuộc xung đột bùng nổ hôm 28/2.
Thông tin về khả năng đạt được thỏa thuận xuất hiện ngay sau một vòng tấn công trả đũa mới giữa Mỹ và Iran – cho thấy lệnh ngừng bắn hiện nay vẫn rất mong manh.
Hãng Axios là đơn vị đầu tiên đưa tin về nội dung dự thảo thỏa thuận.
Dù vậy, Hãng thông tấn Tasnim của Iran dẫn nguồn tin thân cận với đoàn đàm phán cho biết văn bản “vẫn chưa được xác nhận hoặc hoàn tất”.
Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance cũng thừa nhận Washington “đã rất gần” với một thỏa thuận nhưng chưa thể đảm bảo thành công.
“Chúng tôi chưa đến đích, nhưng đang rất gần và sẽ tiếp tục làm việc để đạt được điều đó,” ông Vance nói với các phóng viên tại Washington.
Giá dầu giảm mạnh vì hy vọng Hormuz được mở lại
Theo các nguồn tin, dự thảo thỏa thuận quy định tàu thương mại sẽ được tự do đi lại qua eo biển Hormuz, đổi lại Mỹ phải dỡ bỏ phong tỏa các cảng của Iran và nới lỏng một phần các lệnh trừng phạt liên quan đến xuất khẩu dầu mỏ.
Thông tin này lập tức khiến giá dầu thế giới lao dốc do giới đầu tư kỳ vọng nguồn cung năng lượng toàn cầu sẽ được nối lại bình thường.
Hormuz hiện là tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu.
Trong những tháng gần đây, việc Iran siết kiểm soát tuyến đường này sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel đã khiến thị trường năng lượng thế giới rơi vào hỗn loạn.
Giao tranh vẫn tiếp diễn dù đàm phán tăng tốc
Dù các cuộc thương lượng đang có dấu hiệu tiến triển, giao tranh trên thực địa vẫn chưa dừng lại.
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết quân đội nước này đã bắn hạ 5 UAV tấn công của Iran và phá hủy một trạm điều khiển tại Bandar Abbas – nơi chuẩn bị phóng chiếc UAV thứ sáu.
Sau đó, lực lượng Kuwait cũng đánh chặn một tên lửa đạn đạo được phóng về phía nước này, nơi đặt căn cứ quân sự lớn của Mỹ.
Một quan chức Mỹ giấu tên cũng bác bỏ thông tin từ truyền hình Iran cho rằng một máy bay Mỹ đã bị bắn hạ gần Bushehr.
Washington khẳng định các đòn tấn công chỉ mang tính “phòng thủ” nhằm duy trì lệnh ngừng bắn.
Tuy nhiên, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố họ đã đáp trả căn cứ Mỹ liên quan đến vụ tấn công Bandar Abbas và cảnh báo sẽ có phản ứng “mạnh mẽ hơn” nếu Mỹ tiếp tục hành động quân sự.
Kuwait lên án vụ tấn công tên lửa và yêu cầu Tehran chấm dứt “hành động leo thang nguy hiểm”.
Israel – Lebanon tiếp tục là điểm nóng
Trong khi Mỹ và Iran tìm cách hạ nhiệt, chiến sự giữa Israel và lực lượng Hezbollah ở Lebanon vẫn chưa có dấu hiệu dừng lại.
Israel tuyên bố đã tấn công cơ sở hạ tầng của Hezbollah tại thành phố Tyre ở miền Nam Lebanon, đồng thời thực hiện một cuộc không kích tại thủ đô Beirut.
Chiến dịch quân sự kéo dài của Israel tại Lebanon đã khiến hàng trăm nghìn người phải sơ tán.
Quân đội Lebanon xác nhận một binh sĩ nước này đã thiệt mạng trong một vụ không kích.
Iran nhiều lần tuyên bố rằng bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào cũng phải bao gồm việc chấm dứt các cuộc tấn công của Israel tại Lebanon.
Mỹ cảnh báo Oman giữa tranh cãi kiểm soát Hormuz
Một trong những điểm gây tranh cãi lớn nhất hiện nay là vai trò của Oman trong việc quản lý eo biển Hormuz.
Trước đó, truyền thông Iran đưa tin Tehran và Muscat có thể cùng phối hợp quản lý lưu lượng tàu thuyền tại tuyến hàng hải này.
Tuy nhiên, Tổng thống Donald Trump đã công khai bác bỏ khả năng đó và thậm chí đe dọa sẽ “thổi bay Oman” nếu quốc gia vùng Vịnh này tìm cách kiểm soát eo biển.
“Không ai được quyền kiểm soát Hormuz. Đây là vùng biển quốc tế,” ông Trump tuyên bố hôm 28/5.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent sau đó cho biết Đại sứ Oman tại Washington đã cam kết Muscat không có kế hoạch áp phí hay kiểm soát riêng đối với Hormuz.
Oman hiện vẫn là một trong những bên trung gian quan trọng nhất trong các cuộc đàm phán Mỹ – Iran.
Theo Axios, Reuters
