Ca bệnh Alzheimer khởi phát muộn với diễn tiến âm thầm
Chiều 15/12, Viện Sức khỏe Tâm thần (SKTT) Bệnh viện Bạch Mai tổ chức hội thảo về rối loạn nhận thức, dưới sự chủ trì của PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện SKTT, nhằm cập nhật các vấn đề trong chẩn đoán, điều trị và phòng ngừa rối loạn nhận thức, đặc biệt ở người cao tuổi.
ThS.BS Dương Thị Tố Uyên, Phòng M8, Viện SKTT, cho biết bệnh nhân nam 69 tuổi nhập viện trong tình trạng hay quên và dễ cáu gắt, kéo dài khoảng ba năm.
Theo người nhà, giai đoạn đầu bệnh nhân chủ yếu quên các sự việc mới xảy ra, thường xuyên để quên đồ đạc, quên việc vừa làm. Do chưa ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt, gia đình cho rằng đây chỉ là dấu hiệu lão hóa. Tuy nhiên, theo thời gian, rối loạn nhận thức ngày càng rõ rệt, bệnh nhân lúng túng trong sinh hoạt thường ngày như quên cách đi xe máy, nấu ăn sai trình tự, quên tắt thiết bị điện dù trước đây thực hiện thành thạo.
Khoảng một năm trở lại đây, bệnh nhân quên tên đồ vật, nói chậm, ngập ngừng, khó tìm từ và đôi lúc không nhớ cách sử dụng các vật dụng quen thuộc, đồng thời, bệnh nhân dễ cáu gắt, thu mình, giảm giao tiếp xã hội, mất dần các sở thích cũ, kèm rối loạn giấc ngủ và giảm cảm giác ngon miệng.
Khám lâm sàng ghi nhận bệnh nhân tỉnh táo, không có ảo giác hay hoang tưởng, không ghi nhận dấu hiệu thần kinh khu trú. Tuy nhiên, chức năng chú ý giảm, trí nhớ gần và trí nhớ xa suy giảm rõ rệt, phù hợp với hội chứng sa sút trí tuệ.
Chụp MRI cho thấy hình ảnh teo não tuổi già và tổn thương thoái hóa chất trắng dưới vỏ vùng trán đỉnh hai bên. Trên cơ sở lâm sàng và cận lâm sàng, bệnh nhân được chẩn đoán mất trí trong bệnh Alzheimer khởi phát muộn.
Rối loạn nhận thức là bệnh lý, không phải lão hóa đơn thuần
Tại hội thảo, BS Phương Mai, Phòng SKTT người cao tuổi và Y học Giấc ngủ cho biết rối loạn nhận thức đang là thách thức y tế xã hội lớn của quá trình già hóa dân số. Theo Hiệp hội Alzheimer quốc tế, năm 2020 thế giới có hơn 55 triệu người mắc sa sút trí tuệ; con số này dự báo tăng lên 82 triệu vào năm 2030 và gần 140 triệu vào năm 2050. Tại Việt Nam, rối loạn nhận thức nhẹ ở người từ 65 tuổi trở lên chiếm khoảng 10 đến 20 phần trăm.
Nhận thức là tổng hợp các hoạt động tâm thần như trí nhớ, chú ý, ngôn ngữ, tư duy, định hướng và khả năng thực hiện các hoạt động hàng ngày. Khi các chức năng này suy giảm vượt quá mức lão hóa sinh lý, người bệnh được chẩn đoán rối loạn nhận thức. Trong các thể sa sút trí tuệ, bệnh Alzheimer chiếm khoảng 60 đến 70%.
PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn nhấn mạnh rối loạn nhận thức là nhóm bệnh có nguyên nhân và tổn thương thực thể rõ ràng ở não, không thể coi đơn thuần là già đi. Tổn thương có thể là mảng lắng đọng trong Alzheimer, mất tế bào não do chấn thương sọ não, tổn thương dẫn truyền trong bệnh mạch máu não, hoặc tổn thương do nhiễm độc, thiếu oxy não.
Theo PGS Tuấn, rối loạn nhận thức không chỉ gặp ở người cao tuổi mà có thể xuất hiện ở người trẻ nếu có các yếu tố nguy cơ như chấn thương sọ não, đặc thù nghề nghiệp dễ gây chấn động não, nhiễm độc hoặc sử dụng chất kích thích.
Phát hiện sớm là “cửa sổ vàng” để can thiệp
Các bác sĩ và chuyên gia tâm lý chia sẻ kinh nghiệm tại hội thảo
Các chuyên gia cho biết, ở giai đoạn tiền lâm sàng, não bộ đã có những thay đổi sinh học như lắng đọng beta amyloid, tăng protein tau hoặc giảm chuyển hóa glucose nhưng chưa biểu hiện triệu chứng rõ ràng. Giai đoạn này có thể kéo dài từ 6 đến 10 năm và là “cửa sổ vàng” để can thiệp, làm chậm tiến triển bệnh và kéo dài thời gian người bệnh còn tự lập.
Dấu hiệu sớm thường gặp nhất là suy giảm trí nhớ, đặc biệt với các sự kiện gần đây, kèm giảm khả năng tập trung, tiếp thu thông tin mới và giảm sự lưu loát trong giao tiếp. Khoảng 15 % trường hợp rối loạn nhận thức nhẹ sẽ tiến triển thành sa sút trí tuệ sau hai năm, và gần một phần ba mắc Alzheimer trong vòng năm năm.
Các yếu tố nguy cơ có thể kiểm soát gồm tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu, trầm cảm, rối loạn giấc ngủ, lối sống ít vận động và thiếu giao tiếp xã hội.
Phòng ngừa rối loạn nhận thức cần được thực hiện lâu dài thông qua vận động thể chất, rèn luyện trí não, dinh dưỡng hợp lý, ngủ đủ giấc và duy trì kết nối xã hội. Người cao tuổi nên chủ động khám trí nhớ định kỳ, không coi quên là chuyện bình thường của tuổi già để tránh bỏ lỡ cơ hội can thiệp sớm.
