Virus Nipah nguy hiểm ra sao sau khi xâm nhập cơ thể?
Trao đổi với VietTimes, PGS.TS Vũ Quốc Đạt, giảng viên Bộ môn Truyền nhiễm Trường Đại học Y Hà Nội, Phó trưởng Khoa Bệnh nhiệt đới và Can thiệp giảm hại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, thành viên Nhóm Cố vấn chiến lược và kỹ thuật cho các bệnh truyền nhiễm bị lãng quên của WHO, cho biết virus Nipah là tác nhân lây truyền từ động vật sang người, vật chủ tự nhiên chủ yếu là dơi ăn quả. Người có thể nhiễm bệnh khi tiếp xúc trực tiếp với dơi, lợn nhiễm bệnh, hoặc qua thực phẩm nhiễm virus. Đáng lo ngại, virus cũng có thể lây từ người sang người qua đường hô hấp.
Sau khi xâm nhập, virus không chỉ gây bệnh tại đường hô hấp mà còn có khả năng vượt qua hàng rào máu não, tấn công hệ thần kinh trung ương. Chính đặc điểm này khiến Nipah trở thành virus có độc lực cao.
“Cơ chế gây nguy hiểm của Nipah nằm ở khả năng gây tổn thương đa cơ quan, đặc biệt là não và phổi. Bệnh nhân có thể vừa viêm phổi nặng dẫn đến suy hô hấp, vừa viêm não gây rối loạn ý thức, co giật, hôn mê. Đây là hai tình trạng có thể đe dọa tính mạng trong thời gian ngắn”, PGS.TS Vũ Quốc Đạt phân tích.
Triệu chứng ban đầu có dễ nhầm lẫn?
Theo PGS.TS Vũ Quốc Đạt, thời gian ủ bệnh thường từ một đến hai tuần. Giai đoạn đầu, triệu chứng khá giống cúm hoặc các bệnh virus thông thường nên rất dễ bị bỏ qua.
Người bệnh có thể sốt, đau đầu, đau mỏi cơ, mệt mỏi. Sau đó xuất hiện các biểu hiện ở đường hô hấp như ho, tức ngực, khó thở. Một số trường hợp lại nổi bật triệu chứng thần kinh như đau đầu dữ dội, chóng mặt, rối loạn ý thức.
“Chính sự không đặc hiệu này làm tăng nguy cơ chậm phát hiện. Khi bệnh chuyển nặng, diễn biến có thể rất nhanh”, ông Đạt nhấn mạnh.
Những dấu hiệu cảnh báo nguy kịch?
PGS.TS Vũ Quốc Đạt lưu ý tại Việt Nam có nhiều virus lưu hành cùng lúc, nhất là thời điểm giao mùa. Dù không đặc hiệu cho Nipah, các biểu hiện sau là dấu hiệu nguy hiểm cần cấp cứu:
Về toàn thân, người bệnh lơ mơ, phản ứng chậm, nhợt nhạt, không thể tự đi lại. Trẻ nhỏ không uống hoặc bú được.
Về hô hấp và tim mạch, mạch nhanh, thở nhanh, khó thở, tím tái, đau ngực nặng hoặc khó chịu tăng khi nằm, sốt cao kéo dài.
Về tiêu hóa, nôn nhiều, tiêu chảy liên tục, buồn nôn, khát nhiều, thậm chí xuất huyết tiêu hóa.
Về da, phát ban lan rộng.
“Đây là các dấu hiệu cho thấy cơ thể đang bị nhiễm trùng nặng, suy hô hấp hoặc tổn thương thần kinh. Cần đến cơ sở y tế ngay lập tức”, PGS.TS Vũ Quốc Đạt nhấn mạnh.
Chẩn đoán và điều trị ra sao?
Theo PGS.TS Vũ Quốc Đạt, việc chẩn đoán đặc hiệu Nipah không thể thực hiện bằng các xét nghiệm thông thường sẵn có. Mẫu bệnh phẩm phải được gửi tới các phòng xét nghiệm tham chiếu của bệnh viện lớn hoặc viện vệ sinh dịch tễ.
Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Điều trị chủ yếu là hồi sức tích cực và điều trị hỗ trợ như thở oxy, thở máy khi suy hô hấp, kiểm soát co giật, duy trì huyết áp, cân bằng dịch và điện giải, theo dõi sát biến chứng thần kinh.
“Phát hiện sớm và điều trị hỗ trợ đúng cách có ý nghĩa quyết định trong giảm nguy cơ tử vong”, ông Đạt nhấn mạnh.
Người dân nên làm gì?
Về phòng ngừa, chuyên gia Vũ Quốc Đạt khuyến cáo người dân chú ý bảo vệ vật nuôi, che chắn khu vực chăn nuôi để tránh dơi. Hạn chế tiếp xúc với dơi và động vật hoang dã. Ăn chín, uống sôi, rửa sạch thực phẩm, không dùng quả có dấu vết động vật cắn.
Cần thực hiện vệ sinh hô hấp, đeo khẩu trang khi có triệu chứng hô hấp hoặc khi chăm sóc người bệnh. Nếu trở về từ vùng có dịch và xuất hiện triệu chứng nghi ngờ, phải đến cơ sở y tế sớm.
PGS.TS Vũ Quốc Đạt cũng cảnh báo người dân không tự điều trị tại nhà khi có dấu hiệu nặng, không chủ quan coi là cúm thường, không che giấu tiền sử đi lại hoặc tiếp xúc động vật.
“Nipah không phổ biến nhưng có tỷ lệ tử vong cao. Điều quan trọng là nhận diện sớm nguy cơ, đi khám kịp thời và tuân thủ khuyến cáo y tế”, PGS.TS Vũ Quốc Đạt nhấn mạnh.
Việc xét nghiệm Nipah giống như xét nghiệm COVID-19 giai đoạn ban đầu khi chỉ một số cơ sở làm được và thời gian xét nghiệm tính bằng ngày. Việc chẩn đoán nhanh, chính xác sẽ giúp cho việc điều trị hiệu quả.
