Ngoại trưởng Iran cho biết hôm 6/2 rằng các cuộc đàm phán hạt nhân với Mỹ do Oman làm trung gian đã có “khởi đầu tốt đẹp” và sẽ tiếp tục, trong những phát biểu có thể giúp xoa dịu lo ngại rằng việc không đạt được thỏa thuận có thể đẩy Trung Đông tiến gần hơn tới chiến tranh.
Tuy nhiên, Ngoại trưởng Abbas Araqchi cho biết sau các cuộc đàm phán tại thủ đô Muscat của Oman – với sự tham gia của ông, đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và con rể Tổng thống Mỹ Donald Trump là ông Jared Kushner – rằng “mọi cuộc đối thoại đều đòi hỏi phải tránh các mối đe dọa và sức ép. Tehran chỉ thảo luận về vấn đề hạt nhân… Chúng tôi không thảo luận bất kỳ vấn đề nào khác với Mỹ”.
Trong khi cả hai bên đều thể hiện sẵn sàng khôi phục ngoại giao liên quan đến tranh chấp hạt nhân kéo dài giữa Tehran và phương Tây, Washington muốn mở rộng phạm vi đàm phán sang chương trình tên lửa đạn đạo của Iran, sự hỗ trợ của Tehran đối với các nhóm vũ trang trong khu vực và “cách họ đối xử với người dân trong nước”, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết hôm thứ Tư.
Một nhà ngoại giao khu vực được Tehran cập nhật về các cuộc đàm phán nói với Reuters rằng Iran đã khẳng định “quyền làm giàu uranium” trong quá trình thương lượng với Mỹ, đồng thời cho biết năng lực tên lửa của Tehran không được đưa ra thảo luận.
Cũng trong hôm thứ Sáu, ông Trump gia tăng sức ép lên Iran bằng một sắc lệnh hành pháp áp thuế 25% đối với hàng nhập khẩu từ bất kỳ quốc gia nào “trực tiếp hoặc gián tiếp” mua hàng hóa từ Iran, thực hiện lời đe dọa được ông đưa ra vào tháng trước.
Nhà Trắng cho biết biện pháp này nhằm ngăn chặn các quốc gia thứ ba duy trì quan hệ thương mại với Iran, đặc biệt trong các lĩnh vực năng lượng, kim loại và hóa dầu – những nguồn thu quan trọng đối với chính phủ Iran.
Tehran để ngỏ thảo luận mức độ làm giàu uranium
Dù Iran bác bỏ yêu cầu của Washington về việc không làm giàu uranium trên lãnh thổ nước này, nhà ngoại giao giấu tên cho biết Tehran tỏ ra sẵn sàng thảo luận về “mức độ và độ tinh khiết” của uranium được làm giàu hoặc các phương án thay thế, bao gồm khả năng thành lập một liên minh khu vực.
Đổi lại, Iran đưa ra nhiều yêu cầu, trong đó có “dỡ bỏ trừng phạt hiệu quả và ngay lập tức, bao gồm lĩnh vực ngân hàng và dầu mỏ, cũng như việc Mỹ rút các khí tài quân sự khỏi khu vực gần Iran”.
Các quan chức Iran nhiều lần khẳng định chương trình tên lửa – một trong những kho vũ khí lớn nhất Trung Đông – không phải là chủ đề có thể đưa ra thương lượng, đồng thời nhấn mạnh Tehran muốn được công nhận quyền làm giàu uranium.
Đối với Washington, việc Iran tiến hành làm giàu uranium – con đường tiềm năng dẫn tới chế tạo bom hạt nhân – là lằn ranh đỏ. Tehran từ lâu phủ nhận mọi ý định quân sự hóa chương trình sản xuất nhiên liệu hạt nhân.
Tuy nhiên, nhà ngoại giao nói trên cho biết Tehran tin rằng các nhà đàm phán Mỹ “dường như hiểu lập trường của Iran về làm giàu uranium”.
Trước đó, ông Araqchi nói với truyền hình nhà nước Iran rằng “đây là khởi đầu tốt cho các cuộc đàm phán”.
“Đã có sự đồng thuận về việc tiếp tục đối thoại. Việc phối hợp các bước tiếp theo sẽ được quyết định tại thủ đô của mỗi nước. Nếu tiến trình này tiếp tục, tôi cho rằng chúng ta sẽ đạt được một khuôn khổ thỏa thuận tốt”, ông nói.
Oman nhận định đàm phán “rất nghiêm túc”
Bộ trưởng Ngoại giao Oman, ông Badr al-Busaidi – người đóng vai trò trung gian – cho biết các cuộc đàm phán diễn ra “rất nghiêm túc”, và kết quả sẽ được Tehran và Washington xem xét thận trọng, với mục tiêu nối lại đối thoại trong thời gian tới.
Bất chấp các cuộc đàm phán, Mỹ hôm thứ Sáu thông báo áp lệnh trừng phạt đối với 15 tổ chức và 14 tàu thuộc “đội tàu bóng tối” liên quan đến hoạt động buôn bán trái phép dầu mỏ, sản phẩm dầu mỏ và hóa dầu của Iran – động thái kinh tế mới nhất nhằm vào Tehran và các đối tác thương mại của nước này.
Giới lãnh đạo Iran vẫn lo ngại sâu sắc rằng ông Trump có thể thực hiện lời đe dọa tấn công Iran sau khi Mỹ tăng cường triển khai lực lượng hải quân trong khu vực.
Tháng 6 năm ngoái, Mỹ đã tấn công các mục tiêu hạt nhân của Iran, tham gia giai đoạn cuối chiến dịch không kích kéo dài 12 ngày của Israel. Kể từ đó, Tehran tuyên bố đã dừng hoạt động làm giàu uranium.
Việc tăng cường lực lượng hải quân – mà ông Trump gọi là “hạm đội khổng lồ” – diễn ra sau khi chính quyền Iran tiến hành trấn áp đẫm máu các cuộc biểu tình trên toàn quốc vào tháng trước, làm gia tăng căng thẳng giữa Washington và Tehran.
Ông Trump cảnh báo rằng “những điều tồi tệ” có thể xảy ra nếu không đạt được thỏa thuận, làm gia tăng sức ép đối với Cộng hòa Hồi giáo trong bối cảnh hai bên liên tục đe dọa không kích lẫn nhau.
Lo ngại bùng phát xung đột
Các cường quốc thế giới và nhiều quốc gia trong khu vực lo ngại việc đàm phán đổ vỡ có thể kích hoạt một cuộc xung đột mới giữa Mỹ và Iran, lan rộng ra toàn bộ khu vực sản xuất dầu mỏ.
Iran tuyên bố sẽ đáp trả mạnh mẽ mọi cuộc tấn công, đồng thời cảnh báo các quốc gia Arab vùng Vịnh – nơi đặt căn cứ quân sự Mỹ – có thể trở thành mục tiêu nếu tham gia chiến dịch tấn công Tehran.
Trong động thái thể hiện thách thức, truyền hình nhà nước Iran cho biết vài giờ trước đàm phán rằng “một trong những tên lửa đạn đạo tầm xa tiên tiến nhất của nước này, Khorramshahr-4,” đã được triển khai tại một “thành phố tên lửa” ngầm của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo.
Tuy nhiên, Tehran sẵn sàng thể hiện “sự linh hoạt” trong vấn đề làm giàu uranium, bao gồm việc chuyển giao 400 kg uranium được làm giàu ở mức cao – gần cấp độ vũ khí – và chấp nhận mức làm giàu bằng 0 theo cơ chế liên minh khu vực như một giải pháp, các quan chức Iran nói với Reuters tuần trước.
Iran cũng yêu cầu Mỹ dỡ bỏ các lệnh trừng phạt được tái áp đặt từ năm 2018, khi ông Trump trong nhiệm kỳ đầu tiên tại Nhà Trắng rút khỏi thỏa thuận hạt nhân năm 2015 giữa Iran và sáu cường quốc thế giới.
Mỹ, các đồng minh châu Âu và Israel cáo buộc Tehran tìm cách phát triển vũ khí hạt nhân, trong khi Iran khẳng định chương trình hạt nhân của họ chỉ phục vụ mục đích hòa bình.
Theo Reuters
