Iran hôm Chủ nhật vừa qua khẳng định chỉ có con đường ngoại giao mới có thể tháo gỡ cuộc xung đột với Mỹ và Israel, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố bác bỏ đề xuất của Tehran về việc mở lại eo biển Hormuz và chấm dứt giao tranh.
“Các điều kiện của chúng tôi rất rõ ràng. Bất kỳ động thái nào nhằm mở lại eo biển Hormuz đều phụ thuộc vào việc những điều kiện này được đáp ứng”, Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi viết trên mạng xã hội. “Chỉ một giải pháp đạt được thông qua đàm phán mới có thể giúp họ thoát khỏi bế tắc này.”
Iran công bố đề xuất hòa bình vào tuần trước tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ở New York, cho biết kế hoạch đã được chuyển tới phía Mỹ thông qua các nhà trung gian Qatar.
Tuy nhiên, ông Trump hôm thứ Bảy nói đã bác bỏ đề xuất này, đồng thời cho rằng tình thế tuyệt vọng đang thúc đẩy Iran tìm kiếm một thỏa thuận về tuyến hàng hải chiến lược.
“Họ muốn đạt thỏa thuận để mở ngay eo biển Hormuz bởi họ đang thua rất nặng”, ông Trump nói với các phóng viên tại Nhà Trắng.
Dù vậy, ông Trump vẫn để ngỏ khả năng ngoại giao. Trong cuộc phỏng vấn qua điện thoại với Axios hôm Chủ nhật, Tổng thống Mỹ cho biết ông dự kiến các nhà đàm phán Washington sẽ tiếp tục đối thoại với Iran trong tuần này.
Ông Araqchi cho biết các bên trung gian đang hỗ trợ đàm phán giữa Tehran và Washington vẫn chưa chính thức thông báo cho Iran về việc Mỹ bác bỏ đề xuất.
“Chúng tôi đang chờ các bên trung gian chuyển tới chúng tôi quan điểm chính thức của Mỹ, sau đó chúng tôi sẽ đưa ra quyết định dựa trên những thông tin đó”, ông Araqchi viết.
Mỹ đã áp đặt một lệnh phong tỏa kinh tế đối với Iran nhằm gây sức ép buộc Tehran chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền qua eo biển Hormuz. Những cuộc tấn công này đã khiến hoạt động vận tải qua tuyến hàng hải quan trọng sụt giảm mạnh, trong khi ông Trump nhiều lần khẳng định Mỹ đang kiểm soát eo biển.
Tổng tư lệnh quân đội Iran Amir Hatam cho rằng cuộc chiến đang bước vào giai đoạn “quan trọng và mang tính quyết định”. Ông đồng thời khẳng định Tehran sẽ không chấp nhận một tình trạng mà Iran không thể giao thương trong khi các cường quốc nước ngoài kiểm soát những tuyến đường thủy chiến lược của khu vực.
“Nếu Iran không thể giao thương, nếu Iran không thể tồn tại, thì sẽ không ai có thể giao thương hay tồn tại”, ông Hatam nói, theo truyền thông nhà nước Iran.
Arab Saudi bị cuốn sâu hơn vào cuộc chiến
Những nỗ lực ngoại giao trước đó chưa thể chấm dứt cuộc chiến, bắt đầu từ ngày 28/2 khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc không kích nhằm vào Iran.
Kể từ đó, xung đột liên tục đan xen giữa những khoảng lặng và các đợt tấn công mới, khiến hàng nghìn người thiệt mạng, làm suy giảm đáng kể năng lực quân sự thông thường của Iran và gây thêm tổn thất cho nền kinh tế vốn đã gặp nhiều khó khăn của nước này.
Iran cùng các lực lượng đồng minh sau đó mở rộng xung đột ra nhiều khu vực khác trong khu vực. Iran sử dụng tên lửa và UAV tấn công các đồng minh của Mỹ tại vùng Vịnh, trong khi lực lượng Houthi đồng minh của Tehran ở Yemen tấn công các lợi ích của Arab Saudi.
Arab Saudi, quốc gia lớn nhất trong nhóm các nước vùng Vịnh, trong tháng này ngày càng bị cuốn sâu vào cuộc chiến khi lực lượng Houthi tiến quân tại Yemen, đánh bật các lực lượng thuộc chính phủ được Riyadh hậu thuẫn và đe dọa hoạt động xuất khẩu dầu của Arab Saudi qua Biển Đỏ.
Lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn đã nhiều lần phóng tên lửa vào Arab Saudi. Trong một dấu hiệu có thể cho thấy căng thẳng tiếp tục leo thang, phụ huynh tại Riyadh hôm Chủ nhật nhận được thông báo từ các trường học rằng việc học sẽ được chuyển sang hình thức trực tuyến trong tuần này, theo những người nhận được thông báo.
Thông báo không nêu lý do của quyết định. Giới chức Arab Saudi chưa lập tức phản hồi yêu cầu bình luận.
Trong khi đó, Bộ Y tế do Houthi kiểm soát tại Yemen cho biết 7 người thiệt mạng và 40 người bị thương, trong đó có trẻ em, trong một cuộc tấn công nhằm vào các cửa hàng tại một khu chợ ở nút giao Mawiya thuộc tỉnh Taiz, miền tây nam Yemen.
Sau đó, chính phủ Yemen được quốc tế công nhận cho biết lực lượng của họ đã tấn công một căn cứ quân sự và các phương tiện của Houthi tại chính khu vực này.
Xung đột làm gián đoạn dòng chảy dầu, ảnh hưởng kinh tế toàn cầu
Trong những ngày ngoại giao sôi động ngắn ngủi tại New York, Iran cũng tiến hành trao đổi với đối thủ Arab Saudi về vấn đề eo biển Hormuz. Điều này cho thấy mức độ nghiêm trọng của cuộc xung đột kéo dài 7 tháng, vốn làm gián đoạn dòng dầu qua một trong những tuyến vận tải biển quan trọng nhất thế giới và gây tác động tiêu cực tới nền kinh tế toàn cầu.
Ông Araqchi nói với các phóng viên tại Liên Hợp Quốc hôm thứ Sáu rằng đề xuất của Iran sẽ kích hoạt một khoảng thời gian 7 ngày để mở lại eo biển Hormuz, đồng thời tạm dừng giao tranh trên toàn khu vực.
“Nếu phía Mỹ thực sự nghiêm túc trong việc đạt được một thỏa thuận và mở lại eo biển Hormuz, mọi thứ hiện đã được chuẩn bị”, ông Araqchi nói.
Nếu Washington chấp thuận, các bên tham chiến có thể bắt đầu những cuộc đàm phán rộng hơn “về các vấn đề mà hai bên cùng thống nhất”.
Những cuộc đàm phán đó có thể bao gồm chương trình hạt nhân của Iran. Ông Trump nhiều lần coi việc ngăn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân là một trong những mục tiêu chủ chốt, bên cạnh việc chấm dứt khả năng Iran tấn công các nước láng giềng và tạo điều kiện để người dân Iran thay đổi chính quyền.
Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc Mike Waltz hôm Chủ nhật nói trong chương trình State of the Union của CNN rằng ông Trump bác bỏ đề xuất của Iran vì Tehran yêu cầu Mỹ lập tức dỡ bỏ các lệnh trừng phạt và giải phóng những tài sản đang bị phong tỏa.
“Điểm mấu chốt là họ yêu cầu mọi thứ phải được thực hiện ngay từ đầu, đổi lại một lời hứa rằng sau đó họ sẽ đàm phán”, ông Waltz nói. “Tổng thống không tin tưởng rằng phía Iran thực sự có thiện chí và sẽ nghiêm túc đàm phán về việc chấm dứt chương trình hạt nhân của họ.”
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian, trong cuộc phỏng vấn với chương trình “Face the Nation” của CBS, cho biết Tehran sẵn sàng đàm phán về chương trình hạt nhân và những vấn đề khác, nhưng sẽ không chấp nhận “bắt nạt hoặc cưỡng ép”.
“Iran không tìm kiếm chiến tranh, nhưng sẽ tự vệ trước sức ép, các mối đe dọa và những cuộc tấn công”, ông Pezeshkian nói, đồng thời cho biết Tehran đã nhất trí rằng “chúng tôi không được phát triển vũ khí hạt nhân”.
Theo Reuters
