Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã đưa cuộc chiến Trung Đông vào chương trình nghị sự tại cuộc gặp thượng đỉnh hôm thứ Sáu, trong bối cảnh Iran thúc giục Washington chấp nhận kế hoạch 7 ngày nhằm mở lại eo biển Hormuz và chấm dứt giao tranh trên toàn khu vực.
Trung Quốc đặc biệt phụ thuộc vào dòng dầu từ Trung Đông, trong khi hoạt động vận chuyển nguồn năng lượng này đang bị gián đoạn bởi các mối đe dọa của Iran nhằm vào tàu chở dầu rời eo biển Hormuz và việc lực lượng Houthi đồng minh với Tehran mở rộng hoạt động tại các điểm nghẽn hàng hải trên Biển Đỏ.
Theo hãng thông tấn nhà nước Trung Quốc Tân Hoa Xã, ông Tập kêu gọi Mỹ và Iran quay trở lại khuôn khổ thỏa thuận đạt được hồi tháng 6, vốn từng dẫn tới một lệnh ngừng bắn ngắn ngủi, đồng thời tiếp tục đàm phán hướng tới một thỏa thuận giải quyết rộng hơn.
Trong khi đó, Đại sứ Mỹ tại Trung Quốc David Perdue cho biết ông Trump đã cảnh báo ông Tập không được hỗ trợ Iran và nhận được cam kết từ Bắc Kinh rằng nước này sẽ không làm như vậy. Tuyên bố được đưa ra hôm thứ Sáu, ngày cuối cùng trong chuyến thăm cấp nhà nước kéo dài 3 ngày của ông Tập tới Mỹ.
Hoạt động ngoại giao dồn dập trong những ngày qua cho thấy mức độ ảnh hưởng toàn cầu của cuộc chiến đã kéo dài 7 tháng. Xung đột làm gián đoạn dòng dầu qua một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới, đồng thời kéo các cường quốc khu vực và thế giới ngày càng sâu vào cuộc khủng hoảng.
Chuyến thăm của ông Tập diễn ra cùng thời điểm Đại hội đồng Liên Hợp Quốc nhóm họp, nơi Iran và Mỹ tiến hành các cuộc tiếp xúc ngoại giao thông qua vai trò trung gian của Qatar.
Iran hoan nghênh việc ông Tập thúc đẩy nối lại khuôn khổ thỏa thuận tháng 6, nhưng đồng thời nhấn mạnh trở lại đề xuất hòa bình của Tehran, được chính thức công bố hôm thứ Năm.
“Iran đã chuyển tới Mỹ thông qua Qatar một kế hoạch cụ thể kéo dài 7 ngày. Nếu các điều kiện cần thiết được đáp ứng, eo biển có thể được mở lại và hoạt động hàng hải bình thường có thể được khôi phục trong vòng 7 ngày. Giờ đây, lựa chọn nằm ở phía Mỹ”, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi nói với các phóng viên tại Liên Hợp Quốc hôm thứ Sáu.
Ông Araghchi cho biết thời hạn 7 ngày sẽ bắt đầu được tính ngay sau khi Mỹ chấp nhận kế hoạch này.
Washington chưa công khai phản hồi đề xuất của Tehran. Tuy nhiên, một quan chức Mỹ, với điều kiện không tiết lộ danh tính, cho biết hai bên đang tiến hành “các cuộc thảo luận tích cực và mang tính xây dựng” thông qua các bên trung gian, đồng thời tiếp tục trao đổi về các vấn đề hạt nhân.
Theo ông Araghchi, nếu Mỹ chấp nhận đề xuất, các bên tham chiến có thể bắt đầu những cuộc đàm phán rộng hơn về “các vấn đề được hai bên thống nhất”.
Đổi lại, Tehran sẽ mở lại eo biển Hormuz và giao tranh sẽ chấm dứt trên tất cả các mặt trận, trong đó có Lebanon.
Tuy nhiên, kế hoạch của Iran cũng đặt ra những yêu cầu cụ thể đối với Washington. Mỹ sẽ phải dỡ bỏ lệnh phong tỏa các cảng của Iran, giải phóng các khoản tiền của Iran đang bị đóng băng và miễn áp dụng các lệnh trừng phạt đối với dầu mỏ của nước này.
Dù vậy, trong một diễn biến riêng, một quan chức cấp cao Iran nói với Reuters rằng Tehran sẽ không nhượng bộ về chương trình hạt nhân ngay cả khi Mỹ chấp nhận thỏa thuận hòa bình.
Theo quan chức này, Iran sẽ không nhượng bộ về các quyền của mình, trong đó có quyền làm giàu uranium hoặc việc đưa lượng uranium đã được làm giàu ở mức cao ra khỏi lãnh thổ.
Tổng thống Trump trước đó nhiều lần tuyên bố Iran sẽ không bao giờ được phát triển vũ khí hạt nhân.
Trở lại với ngoại giao?
Đề xuất kéo dài 7 ngày của Iran được đưa ra sau nhiều nỗ lực ngoại giao trước đó nhưng chưa thể chấm dứt cuộc chiến, vốn bắt đầu ngày 28/2 bằng các cuộc không kích của Mỹ và Israel.
Kể từ đó, chiến sự liên tục chuyển qua lại giữa những khoảng lắng và các đợt tấn công mới. Hàng nghìn người đã thiệt mạng, trong khi năng lực quân sự thông thường của Iran bị suy giảm và nền kinh tế vốn đang gặp khó khăn của nước này tiếp tục chịu thêm thiệt hại.
Iran cùng các lực lượng đồng minh cũng đáp trả bằng cách mở rộng xung đột ra nhiều khu vực trong khu vực.
Iran đã sử dụng máy bay không người lái và tên lửa tấn công các đồng minh của Mỹ tại vùng Vịnh, trong khi lực lượng Houthi đồng minh với Tehran tại Yemen nhắm vào các lợi ích của Arab Saudi.
Các lực lượng dân quân thân Iran tại Iraq bị cáo buộc đứng sau một vụ tấn công đường ống, khiến lượng dầu của Arab Saudi trên thị trường quốc tế tạm thời giảm thêm.
Trong khi đó, Hezbollah được Iran hậu thuẫn tiếp tục giao tranh với lực lượng Israel tại Lebanon.
Những diễn biến này khiến nguy cơ cuộc chiến tiếp tục lan rộng trở thành mối quan tâm không chỉ của các nước trực tiếp tham chiến mà còn của những cường quốc phụ thuộc vào nguồn năng lượng và các tuyến vận tải của khu vực.
Đối với Trung Quốc, việc dòng dầu Trung Đông bị gián đoạn đặc biệt đáng chú ý. Bắc Kinh là một trong những nước phụ thuộc lớn vào nguồn dầu từ khu vực, trong khi cả eo biển Hormuz và các tuyến hàng hải ở Biển Đỏ đều có vai trò quan trọng đối với hoạt động vận chuyển năng lượng toàn cầu.
Cảnh báo với Trung Quốc
Cảnh báo của Mỹ đối với Trung Quốc được đưa ra trong bối cảnh xuất hiện các thông tin cho rằng Bắc Kinh đã cung cấp cho Iran những hệ thống tên lửa phòng không vác vai, đồng thời Tehran tìm được cách né các lệnh trừng phạt đối với hoạt động bán dầu nhờ sự hỗ trợ của Trung Quốc.
Đại sứ Mỹ tại Bắc Kinh David Perdue nói trong một cuộc phỏng vấn với CNBC rằng ông Trump đã nhắc lại với ông Tập rằng việc Trung Quốc hỗ trợ Iran, dù trực tiếp hay gián tiếp, là điều “hoàn toàn không thể chấp nhận”.
Khi được Fox News hỏi riêng liệu điều đó có đồng nghĩa với việc Trung Quốc sẽ ngừng hỗ trợ Iran hay không, ông Perdue trả lời rằng phía Trung Quốc “đã đảm bảo với chúng tôi hôm qua rằng họ không làm điều đó”.
Trong khi đó, tác động ngày càng lan rộng của cuộc chiến cũng đang thể hiện rõ trên bán đảo Arab, nơi các đồng minh của Arab Saudi tăng cường hỗ trợ phòng thủ cho vương quốc.
Chính phủ Yemen được quốc tế công nhận và được Arab Saudi hậu thuẫn đang chịu sức ép từ lực lượng Houthi có liên hệ với Iran. Trong khi đó, tên lửa của Houthi đã tấn công vào bên trong lãnh thổ Arab Saudi, khiến các đồng minh của Riyadh tăng cường phối hợp để thể hiện sự ủng hộ.
Hôm thứ Sáu, các quan chức quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan đã gặp nhau tại Riyadh để đánh giá tình hình an ninh và thảo luận về hợp tác tình báo, phối hợp quân sự cũng như khả năng tích hợp lực lượng, theo tuyên bố của Bộ Quốc phòng Arab Saudi.
Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan đều là đối tác trong một hiệp ước phòng thủ chung với Arab Saudi.
Cuộc gặp diễn ra một ngày sau khi các ngoại trưởng Arab Saudi, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ họp trong khuôn khổ Thỏa thuận Phòng thủ chung Mecca.
Trong khi đó, tình trạng bạo lực tại Yemen đang làm trầm trọng thêm một cuộc khủng hoảng nhân đạo mới.
Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) hôm thứ Sáu cho biết tình trạng suy dinh dưỡng cấp tính ở trẻ em Yemen đang gia tăng trong bối cảnh giao tranh ngày càng dữ dội.
Diễn biến này cho thấy tác động của cuộc chiến đã vượt xa phạm vi đối đầu quân sự trực tiếp giữa Mỹ, Israel và Iran, khi xung đột tiếp tục gây sức ép lên các tuyến vận tải năng lượng, an ninh khu vực và đời sống của người dân tại những quốc gia bị cuốn vào vòng xoáy chiến sự.
Theo Reuters, CNBC
