Tỷ phú Vương Hưng – người biến nền tảng giao đồ ăn thành đế chế công nghệ

Từ Thanh Hoa, Facebook đến giấc mơ Internet Trung Quốc

Ngày 26/9, tài sản của Vương Hưng là khoảng 6,5 tỷ USD (theo Forbes Real-Time), đứng thứ 630 thế giới. Con số này biến động theo giá cổ phiếu Meituan.

Vương Hưng (Wang Xing, 王兴) sinh năm 1979 tại Phúc Kiến. Ông tốt nghiệp Đại học Thanh Hoa, sau đó sang Mỹ học kỹ thuật máy tính tại Đại học Delaware. Nhưng Internet Mỹ đã khiến con đường sự nghiệp của Vương Hưng rẽ hướng.

Đầu những năm 2000, Facebook bắt đầu nổi lên trong giới sinh viên Mỹ. Vương Hưng bị mô hình mạng xã hội này cuốn hút và nhận ra Trung Quốc chưa có sản phẩm nào tương tự. Ông liền bỏ dở học tiến sĩ để trở về Trung Quốc khởi nghiệp. SCMP mô tả đây là bước ngoặt đưa một nghiên cứu sinh kỹ thuật máy tính vào hành trình trở thành ông chủ Meituan.

Năm 2005, ông cùng cộng sự xây dựng 校内网 (Xiaonei), mạng xã hội hướng tới sinh viên đại học. Xiaonei nhanh chóng phát triển. Nhưng thành công về người dùng không đồng nghĩa với thành công về kinh doanh. Công ty cần thêm tiền để mua máy chủ, mở rộng đội ngũ và phát triển thị trường. Trong khi đó, Vương Hưng và những đồng sáng lập còn thiếu kinh nghiệm gọi vốn và quản trị doanh nghiệp. Cuối cùng, Xiaonei được bán cho Trần Nhất Chu (Chen Yizhou). Sau đó nền tảng này được đổi tên thành Renren và niêm yết tại Mỹ.

Việc bán Xiaonei có vẻ là một thất bại nhưng chính trải nghiệm đó lại trở thành một trong những bài học quan trọng nhất của Vương Hưng. Ông hiểu rằng một sản phẩm có hàng triệu người dùng vẫn có thể thất bại nếu doanh nghiệp không đủ khả năng tài chính và vận hành để duy trì nó.

Sau Xiaonei, Vương Hưng không dừng lại. Ông lần lượt thử sức với 海内网 (Hainei) và 饭否 (Fanfou), nền tảng tương tự Twitter. Đây là thời kỳ thị trường tiểu blog ở Trung Quốc vẫn đang ở giai đoạn sơ khai.

Fanfou từng có cơ hội trở thành một trong những nền tảng mạng xã hội quan trọng nhất Trung Quốc. Nhưng năm 2009, dịch vụ bị đình chỉ thời gian dài vì vấn đề quản lý nội dung. Khi Fanfou hoạt động trở lại, thị trường đã thay đổi và Sina Weibo đã chiếm vị trí nổi bật.

Một lần nữa, Vương Hưng thất bại. Nhưng lần thất bại thứ hai lại bổ sung một bài học khác: không phải mọi biến số quyết định số phận doanh nghiệp đều nằm trong tay doanh nhân.

“Thiên đoàn đại chiến” và bài học về vận hành

Sau Xiaonei và Fanfou, Vương Hưng có thể đã chọn một công việc an toàn hơn. Nhưng ông tiếp tục khởi nghiệp. Năm 2010, ông thành lập Meituan (美团), tham gia thị trường mua theo nhóm đang bùng nổ tại Trung Quốc.

Đây là một trong những chiến trường khốc liệt nhất của Internet Trung Quốc mang tên “Thiên đoàn đại chiến” (千团大战). Hàng nghìn doanh nghiệp đồng loạt tham gia thị trường. Mô hình rất đơn giản: người dùng mua phiếu giảm giá hoặc dịch vụ với giá ưu đãi, còn nền tảng nhận phần hoa hồng từ doanh nghiệp. Hàng nghìn website mua theo nhóm mọc lên, cạnh tranh bằng giảm giá và khuyến mại. Meituan ban đầu cũng chỉ là một trong số đó.

Groupon ở Mỹ đã chứng minh mô hình này có thể tạo ra một thị trường lớn. Nhưng Trung Quốc nhanh chóng biến nó thành một cuộc chiến đốt tiền. Hàng nghìn công ty tranh giành người dùng, thương nhân và địa bàn. Khuyến mại được đẩy lên cao, chi phí quảng cáo tăng. Việc mở rộng quá nhanh khiến nhiều doanh nghiệp không kiểm soát nổi dòng tiền.

Meituan khởi đầu theo mô hình Groupon – tập hợp người dùng để mua voucher dịch vụ với giá ưu đãi. Nhưng Vương Hưng nhanh chóng nhận ra tương lai không nằm ở những phiếu giảm giá, mà ở việc dùng Internet để kết nối và điều phối toàn bộ dịch vụ đời sống ngoài đời thực.

Ông bắt đầu đưa Meituan từ một website bán voucher giảm giá chuyển thành nền tảng dịch vụ đời sống, kết nối người dùng với nhà hàng, khách sạn, giải trí và hàng loạt dịch vụ ngay tại nơi họ sinh sống. Đây chính là bước ngoặt lớn đầu tiên.

Từ “deal giảm giá” đến mạng lưới dịch vụ đời sống

Năm 2010, Meituan khởi đầu với một đội ngũ chỉ khoảng 10 người trong một căn hộ 3 phòng ngủ. Đến nay, doanh nghiệp đã trở thành một hệ sinh thái công nghệ khổng lồ. Chính Meituan sau này nhìn lại giai đoạn đầu đã nhấn mạnh rằng trong cuộc chiến hàng nghìn nền tảng mua theo nhóm, việc nhanh chóng chuyển sang “App + dịch vụ đời sống + thanh toán trên điện thoại”, là một trong những yếu tố giúp công ty tồn tại.

Điều đặc biệt ở Vương Hưng là ông nhìn Internet không đơn thuần như nơi để đưa nội dung lên mạng. Ông nhìn thấy một bài toán khác: Làm thế nào dùng Internet để tổ chức lại hoạt động ngoài đời thực? Ăn uống, đi lại, mua sắm, khách sạn, giải trí, giao hàng – tất cả đều xảy ra trong thế giới vật lý. Internet chỉ là lớp kết nối.

Từ cách nhìn ấy, Meituan bắt đầu mở rộng. Năm 2013, công ty thử nghiệm giao đồ ăn. Đơn hàng giao đồ ăn đầu tiên của Meituan được thực hiện ngày 18/11/2013. Về sau, chính mảng này trở thành một trong những trụ cột lớn nhất của tập đoàn.

Đây là một trong những quyết định quan trọng nhất trong sự nghiệp Vương Hưng. Bởi giao đồ ăn không chỉ là một ứng dụng. Nó đòi hỏi mạng lưới logistics theo phút, thuật toán phân bổ đơn hàng, bản đồ, định vị, dự báo nhu cầu, tối ưu tuyến đường, hệ thống thanh toán và hàng trăm nghìn – rồi hàng triệu – người giao hàng.

Nói cách khác, Vương Hưng đã biến một công ty Internet thành một hệ thống vận hành thế giới thực.

Một trong những thành tựu đáng chú ý nhất của Vương Hưng không phải là tạo ra một ý tưởng hoàn toàn mới. Đó là sống sót qua những cuộc chiến mà phần lớn đối thủ biến mất.

Cuộc chiến nhóm mua năm 2010–2012 chứng kiến hàng nghìn startup cạnh tranh. Vương Hưng không chỉ dựa vào quảng cáo hay trợ giá. Meituan đầu tư mạnh vào hệ thống công nghệ, dữ liệu và mạng lưới giao nhận.

Cách làm này tạo ra hiệu ứng mạng lưới: càng nhiều nhà hàng tham gia, người dùng càng có lý do sử dụng Meituan; càng nhiều người dùng, càng nhiều nhà hàng muốn tham gia; càng nhiều đơn hàng, mạng lưới giao hàng càng hiệu quả.

Đây là thứ khó sao chép hơn một ứng dụng đẹp hay một chương trình khuyến mại.

Một bước ngoặt khác xảy ra năm 2015 khi Meituan sáp nhập với Dianping – đối thủ lớn trong lĩnh vực đánh giá nhà hàng và dịch vụ địa phương.

Reuters khi đó đánh giá thương vụ này tạo ra một doanh nghiệp O2O (doanh nghiệp kết nối Internet với các dịch vụ và giao dịch trong thế giới thực) có vị thế thống lĩnh hơn trong các dịch vụ như nhà hàng, vé xem phim, voucher và đánh giá.

Với Vương Hưng, đây không đơn thuần là một vụ sáp nhập và mua bán doanh nghiệp. Nó giúp Meituan kết hợp hai loại tài sản: giao dịch và thông tin. Dianping có dữ liệu đánh giá, địa điểm, nhà hàng và hành vi tìm kiếm. Meituan có giao dịch, thanh toán và logistics. Sự kết hợp này tạo nên một vòng tròn dữ liệu rất khó thay thế.

Từ giao đồ ăn đến “Everything Now”

Nếu chỉ dừng ở giao đồ ăn, Meituan cũng đã trở thành một công ty rất lớn. Nhưng Vương Hưng nhìn xa hơn. Logic mới của ông là: nếu có thể giao một bữa ăn trong thời gian rất ngắn, tại sao không thể giao những thứ khác?

Từ đó xuất hiện khái niệm “Everything Now” – đưa ngày càng nhiều sản phẩm vào mô hình giao hàng tức thời: Đồ ăn, thuốc, hoa, hàng tiêu dùng, điện thoại, nhu yếu phẩm… dần được đưa vào hệ thống. Mô hình này tạo ra một tài sản chiến lược đặc biệt: mạng lưới giao hàng có thể phục vụ nhiều loại nhu cầu khác nhau.

Đến năm 2025, Meituan cho biết hệ thống drone của họ đã mở 70 tuyến bay tại nhiều thành phố ở Trung Quốc và nước ngoài, hoàn thành hơn 780.000 đơn hàng. Đây là một minh họa rất rõ cho cách tư duy của Vương Hưng: công nghệ không phải mục tiêu cuối cùng; công nghệ là cách giảm khoảng cách giữa nhu cầu và thế giới vật lý.

Một CEO khác biệt

Điểm độc đáo nhất của Vương Hưng có lẽ nằm ở chỗ ông vừa là một kỹ sư, vừa là một người cực kỳ thực dụng trong kinh doanh. Ông nổi tiếng với việc đọc nhiều, suy nghĩ về lịch sử, công nghệ, xã hội và địa chính trị. Nhưng những ý tưởng trừu tượng ấy thường được ông kéo trở lại vấn đề rất cụ thể: Người dùng cần gì? Doanh nghiệp có thể lập hệ thống nào để đáp ứng nhu cầu ấy ở quy mô hàng trăm triệu người?

Phong cách này cũng thể hiện trong văn hóa Meituan. Ngay từ những năm đầu, Vương Hưng đã nhấn mạnh việc tuyển người giỏi và xây dựng một tổ chức có khả năng học hỏi. Ông nhấn mạnh rằng điều quan trọng không phải tòa nhà lớn mà là “những người thầy lớn”, tức lựa chọn đúng con người để cùng làm việc.

Vương Hưng cũng không phải kiểu CEO chỉ tập trung vào một sản phẩm thành công. Ông liên tục đặt cược vào những lĩnh vực mới: Mạng xã hội thất bại → chuyển sang mua theo nhóm; mua theo nhóm → dịch vụ địa phương; dịch vụ địa phương → giao đồ ăn; giao đồ ăn → giao hàng tức thời; giao hàng → drone, robot; và hiện nay → AI. Đó là một chuỗi chuyển đổi đáng chú ý.

Năm 2025, Meituan đạt doanh thu 364,85 tỷ NDT, tăng 8,1% so với năm trước. Trong đó, mảng thương mại địa phương cốt lõi đóng góp 260,83 tỷ NDT, còn các hoạt động mới đã mang về 104,03 tỷ NDT, cho thấy Meituan ngày càng vượt xa mô hình giao đồ ăn để trở thành một hệ sinh thái dịch vụ đời sống và thương mại tức thời.

Những con số này cho thấy quy mô mà Vương Hưng đã xây dựng; nhưng điều đáng chú ý hơn nằm ở hướng đầu tư: Meituan không muốn chỉ trở thành một công ty phát triển chatbot. Vương Hưng đặt AI vào cái mà ông gọi là “thế giới vật lý”.

Meituan đang phát triển mô hình LongCat, trợ lý AI cho người dùng và công cụ AI cho doanh nghiệp. Năm 2025, công ty cho biết hơn 3,4 triệu thương gia đã sử dụng trợ lý AI LongCat phục vụ hoạt động kinh doanh.

Đến tháng 3/2026, Meituan tiếp tục nâng cấp Smart Shopkeeper – hệ thống trợ lý AI dành cho nhà hàng. Công cụ này có thể theo dõi đánh giá khách hàng, tạo báo cáo, hỗ trợ lựa chọn địa điểm mở cửa hàng và phân tích nhu cầu người tiêu dùng. Phiên bản dành cho chuỗi nhà hàng đã được hơn 50 thương hiệu thử nghiệm; phiên bản dành cho từng cửa hàng trước đó đã có khoảng 708.000 thương gia sử dụng.

Đây chính là nơi tư duy của Vương Hưng trở nên đặc biệt. Trong khi nhiều công ty AI tìm cách khiến máy tính “thông minh hơn”, Meituan muốn thế giới đời thực được số hóa nhiều hơn: Nhà hàng trở thành dữ liệu; đánh giá của khách hàng, lưu lượng người qua lại, địa điểm cửa hàng, đơn hàng trở thành dữ liệu; và mạng lưới giao hàng trở thành hạ tầng để AI tác động ngược trở lại thế giới thực.

Một ví dụ mà Vương Hưng đưa ra rất đáng chú ý. Ông cho rằng, "ngay cả khi để Einstein làm thư ký, nếu yêu cầu đặt một nhà hàng thì ông ấy vẫn có thể không biết nhà hàng đó còn chỗ hay không. Đó không phải vấn đề trí thông minh, mà là vấn đề thông tin".

Câu nói này phần nào giải thích chiến lược AI của Meituan: Một mô hình ngôn ngữ có thể biết rất nhiều thứ nhưng nếu không có dữ liệu thời gian thực về nhà hàng, bàn trống, giao thông, giá cả, đánh giá và khả năng giao hàng thì nó vẫn không thể hoàn thành một nhiệm vụ ngoài đời. Meituan lại có những dữ liệu đó. Vì vậy, tham vọng của Vương Hưng không đơn thuần là xây một mô hình AI cạnh tranh về thông số. Đó là xây lớp hạ tầng AI nối Internet với thế giới vật lý.

Thay đổi chính mình nhiều lần

Nhìn lại sự nghiệp Vương Hưng, điều đáng chú ý nhất có lẽ không phải một con số doanh thu hay một thương vụ thành công. Đó là khả năng thay đổi bản thân trước khi thị trường buộc ông phải thay đổi.

Ông từng là người xây mạng xã hội; sau đó là người làm tiểu blog; rồi trở thành doanh nhân thương mại điện tử; tiếp đến là ông chủ nền tảng dịch vụ địa phương; sau đó là người xây mạng lưới giao hàng. Và hiện nay, ông đang đưa Meituan vào cuộc chơi AI, robot và tự động hóa.

Ở tuổi 47, theo hồ sơ thường niên 2025 của Meituan, Vương Hưng vẫn giữ đồng thời 3 vai trò nhà sáng lập, Chủ tịch HĐQT và CEO. Có thể xem đây là điểm đặc biệt nhất trong chân dung Vương Hưng: ông không xây Meituan như một ứng dụng, mà như một cỗ máy liên tục học cách phục vụ đời sống.

Từ những mã giảm giá của “Thiên đoàn đại chiến” đến drone giao đồ ăn, từ một website vài chục người đến hơn 800 triệu người dùng giao dịch mỗi năm, hành trình ấy cho thấy một triết lý nhất quán: chiến thắng không nằm ở việc đoán chính xác tương lai sẽ như thế nào, mà ở khả năng xây dựng một tổ chức đủ nhanh để thích nghi khi tương lai thay đổi.

Và với Vương Hưng, cuộc chơi tiếp theo có thể không còn là cuộc chiến giữa các ứng dụng giao đồ ăn; đó là cuộc chiến để AI hiểu được thế giới thực – và có khả năng hành động trong thế giới ấy.