Trước thềm chuyến thăm Washington của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong tuần này, chiếc máy bay chở nhà lãnh đạo Trung Quốc cũng trở thành tâm điểm chú ý, đặc biệt khi được đặt cạnh biểu tượng nổi tiếng của nước Mỹ là Air Force One (Không lực Một).
Máy bay chở ông Tập thường được truyền thông nhà nước và các thông cáo chính thức của Trung Quốc gọi là zhuan ji, có thể hiểu là “chuyên cơ”. Dù cả Trung Quốc và Mỹ đều sử dụng dòng Boeing 747 cho những chuyến công du cấp nguyên thủ, chuyên cơ của ông Tập ít được công chúng quốc tế biết đến hơn nhiều so với Air Force One.
Với một nguyên thủ quốc gia, máy bay không đơn thuần là phương tiện di chuyển. Tầm bay, tiện nghi bên trong và các hệ thống an ninh phải đáp ứng những yêu cầu đặc biệt của hoạt động công du và ngoại giao. Bản thân chiếc máy bay cũng trở thành một phần trong “nghi thức hình ảnh” của chuyến thăm cấp nhà nước.
Theo nghĩa đó, chuyên cơ là một trong những biểu tượng đầu tiên của một quốc gia xuất hiện tại nước chủ nhà, khi nó đã hiện diện trên bầu trời trước cả lúc vị nguyên thủ bước xuống đường băng.
Air Force One và chuyên cơ của ông Tập khác nhau thế nào?
Air Force One có lẽ là một trong những biểu tượng dễ nhận biết nhất của chức vụ tổng thống Mỹ. Về mặt kỹ thuật, đây là tên hiệu liên lạc dành cho bất kỳ máy bay nào của Không quân Mỹ đang chở tổng thống.
Tuy nhiên, thuật ngữ Air Force One hiện thường được dùng để chỉ hai chiếc Boeing 747-200B được tùy biến đặc biệt, mang định danh VC-25A và số đuôi 28000, 29000, chuyên phục vụ việc di chuyển của tổng thống Mỹ.
Ở phía bên kia Thái Bình Dương, Trung Quốc không sở hữu một chuyên cơ tổng thống được thiết kế và duy trì riêng cho nguyên thủ. Những chiếc máy bay phục vụ các chuyến công du nước ngoài của ông Tập được lấy từ đội bay của hãng Air China và sau đó được chuẩn bị đặc biệt cho nhiệm vụ.
Khi ông Tập mới lên nắm quyền vào năm 2013, các chuyến công du nước ngoài của ông chủ yếu được thực hiện bằng Boeing 747-400 của Air China.
Boeing 747 là dòng máy bay thân rộng, hai lối đi, được thiết kế cho các hành trình đường dài, có khoang hành khách rộng rãi và tầng hai đặc trưng.
Trong một bài viết của truyền thông Trung Quốc năm 2013, ông Lu Peixin, cựu quyền Vụ trưởng Vụ Lễ tân thuộc Bộ Ngoại giao Trung Quốc, đưa ra hai lý do Bắc Kinh không duy trì một chuyên cơ tổng thống riêng.
“Một là tránh lãng phí và chế độ đặc biệt, đồng thời nâng cao hiệu suất sử dụng máy bay. Hai là bảo đảm an toàn bay, bởi một chiếc máy bay có hàng triệu linh kiện và không thể đơn giản để không trong thời gian dài”, ông Lu nói.
Cách thức này đã thay đổi theo thời gian cùng với những dòng máy bay được sử dụng cho các chuyến công du đường dài của ông Tập.
Cuối tuần trước, ông Tập tới New Delhi bằng Boeing 747-8 Intercontinental để dự hội nghị BRICS, đánh dấu chuyến thăm Ấn Độ đầu tiên của ông trong 7 năm.
747-8I là phiên bản chở khách của dòng 747-8 và cũng là biến thể chở khách cuối cùng của Boeing 747 từng được sản xuất.
Vì sao chuyên cơ của ông Tập ít được công khai thông tin?
Không giống Mỹ, Trung Quốc công bố tương đối ít thông tin về máy bay phục vụ các chuyến công du của nhà lãnh đạo cấp cao nhất.
Trong các bản tin chính thức, máy bay chở ông Tập thường chỉ được gọi là “chuyên cơ”, với rất ít thông tin cụ thể về chiếc máy bay, cấu hình hay hệ thống bên trong.
Dù phục vụ nhiệm vụ trong nước hay quốc tế, việc điều động và triển khai các máy bay đặc biệt đều phải tuân thủ quy trình nghiêm ngặt và mức độ bảo mật cao.
Trong khi đó, Nhà Trắng duy trì riêng một trang thông tin về Air Force One, công khai cả định danh máy bay, số đuôi, các tiện nghi trên khoang và lịch sử hoạt động.
Theo một bài viết hiếm hoi của truyền thông Trung Quốc năm 2014, khi có nhiệm vụ chuyên cơ dành cho nguyên thủ, Cục Hàng không Dân dụng Trung Quốc tiếp nhận kế hoạch bay và chuyển nhiệm vụ cho Air China thông qua bộ phận phụ trách các chuyến bay đặc biệt.
Phi hành đoàn sẽ được lựa chọn, sau đó máy bay trải qua các bước kiểm tra an ninh và điều chỉnh cần thiết. Theo ông Lu Peixin, một số ghế trên máy bay có thể được tháo bỏ để thay bằng sofa và giường.
Các kỹ thuật viên thuộc Sư đoàn 34 của Không quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc cũng tham gia kiểm tra và hỗ trợ những thay đổi cần thiết.
Ông Lu cho biết một chiếc máy bay sau khi được cải hoán thường được chia thành 4 khu vực.
Phía trước là khu vực dành cho lãnh đạo cấp cao nhất, gồm phòng khách, phòng làm việc và phòng ngủ. Tiếp đó là khu vực dành cho các bộ trưởng và quan chức cấp cao đi cùng. Phía sau nữa là chỗ ngồi của các quan chức cấp cục, vụ. Khu vực cuối cùng dành cho phóng viên và nhân viên đi cùng đoàn.
Cách bố trí này khác với Air Force One, vốn được cấu hình cố định cho nhiệm vụ chuyên chở tổng thống Mỹ.
Air Force One được trang bị những gì?
Theo Nhà Trắng, Air Force One có tổng diện tích sàn khoảng 4.000 feet vuông, tương đương 372 m², trải trên 3 tầng.
Máy bay có một khu vực riêng dành cho tổng thống, gồm phòng làm việc, nhà vệ sinh và phòng họp. Ngoài ra còn có khu vực nghỉ ngơi riêng cho các cố vấn cấp cao, nhân viên Mật vụ và phóng viên đi cùng.
Air Force One được trang bị một khu vực y tế có thể hoạt động như phòng phẫu thuật và luôn có bác sĩ trên máy bay. Hai khu bếp trên máy bay có thể chuẩn bị tới 100 suất ăn cùng lúc.
Theo Không quân Mỹ, máy bay còn có hệ thống liên lạc bảo mật, cầu thang lên xuống ở phía trước và phía sau, hệ thống tự vận chuyển hành lý và khả năng tiếp nhiên liệu trên không.
Không chỉ nổi bật bởi các trang thiết bị bên trong, Air Force One còn sở hữu diện mạo rất dễ nhận biết.
Dòng chữ “United States of America”, quốc kỳ Mỹ và quốc huy của tổng thống được in trên thân máy bay, biến nó thành một biểu tượng có thể nhận ra ngay lập tức của Nhà Trắng ở bất cứ nơi nào nó xuất hiện.
Hiện Tổng thống Donald Trump đang sử dụng một thành viên mới hơn trong gia đình Boeing 747.
VC-25B Bridge, một chiếc Boeing 747-8I được tùy biến đặc biệt, bắt đầu phục vụ các chuyến bay tổng thống hồi đầu năm nay với vai trò máy bay tạm thời. Nó được sử dụng để lấp khoảng trống trong thời gian hai chiếc VC-25A cũ dần được thay thế và chương trình chế tạo các máy bay VC-25B mới của Boeing tiếp tục chậm tiến độ.
Chiếc máy bay này được định giá khoảng 400 triệu USD và được gia đình hoàng gia Qatar tặng cho chính phủ Mỹ. So với VC-25A, máy bay có tầm bay xa hơn và tốc độ cao hơn.
Vì sao ông Tập không đi C919?
Trong những năm gần đây, một câu hỏi thường xuyên được đặt ra là tại sao nhà lãnh đạo Trung Quốc không sử dụng C919, dòng máy bay chở khách do Trung Quốc sản xuất và đã được các hãng hàng không nước này đưa vào khai thác thương mại.
C919 được kỳ vọng trở thành biểu tượng cho năng lực chế tạo máy bay dân dụng của Trung Quốc. Tuy nhiên, máy bay phục vụ các chuyến công du cấp nguyên thủ lại phải đáp ứng những yêu cầu đặc biệt về tầm bay, an ninh, thông tin liên lạc, khả năng tùy biến và độ tin cậy.
Vì vậy, việc máy bay chở ông Tập tiếp tục được lựa chọn từ đội bay của Air China và cải hoán theo từng nhiệm vụ phản ánh một cách tiếp cận khác với mô hình chuyên cơ tổng thống cố định của Mỹ.
Sự khác biệt này cũng cho thấy máy bay nguyên thủ không chỉ là câu chuyện về loại máy bay nào hiện đại hơn. Đằng sau mỗi chuyến công du là cả một hệ thống về an ninh, hậu cần, kỹ thuật và nghi thức ngoại giao, trong đó chiếc máy bay trở thành một phần không thể tách rời của hình ảnh quốc gia.
Theo SCMP
