Trình làng tại diễn đàn vũ khí
Ngày 15/9, tại Diễn đàn Vũ khí toàn Nga lần thứ 4, Tập đoàn Kalashnikov tiếp tục giới thiệu những sản phẩm mới, tập trung vào các công nghệ hiện đại trong lĩnh vực UAV và chống UAV.
Sản phẩm đáng chú ý nhất là hệ thống phòng không Zveroboy, được thiết kế cho các nhiệm vụ chiến đấu kéo dài, có khả năng phát hiện và tiêu diệt nhiều loại mục tiêu, trong đó có UAV.
Zveroboy được thiết kế dưới dạng một module chiến đấu điều khiển từ xa. Tùy yêu cầu của khách hàng, module có thể được lắp đặt cố định hoặc tích hợp trên một loại khung gầm phù hợp. Về cơ bản, khả năng tác chiến của hệ thống không thay đổi giữa các cấu hình.
Theo Kalashnikov, trong những năm gần đây các công ty thành viên của tập đoàn đã phát triển nhiều hệ thống chống UAV mới. Những công nghệ này cho phép xây dựng một mạng lưới phòng không nhiều tầng, trong đó các hệ thống phối hợp để giám sát không phận, xác định mối đe dọa và đưa ra phương án ứng phó.
Zveroboy được phát triển theo ý tưởng đó. Hệ thống có thể tích hợp vào mạng lưới phòng không của Kalashnikov hoặc kết nối với các hệ thống khác. Trong cả hai trường hợp, mục tiêu là bảo đảm khả năng bảo vệ hiệu quả một khu vực được chỉ định.
Kalashnikov hiện đã chế tạo nguyên mẫu Zveroboy. Tài liệu giới thiệu cho thấy hệ thống có thể được triển khai trên nhiều nền tảng khác nhau, đồng thời cho thấy quá trình phóng các UAV đánh chặn.
Dự án đang trong giai đoạn thử nghiệm để đánh giá tính năng thực tế. Nếu thử nghiệm đạt yêu cầu, Zveroboy có thể được đưa vào sản xuất hàng loạt.
Cấu tạo và thiết kế
Zveroboy được thiết kế như một hệ thống độc lập, tích hợp đầy đủ các phương tiện cảnh giới, báo động và đánh chặn. Các thành phần chính được lắp trên một bệ đa năng, có thể đặt trên nhiều loại nền tảng khác nhau. Hệ thống còn có một bàn điều khiển từ xa dành cho kíp vận hành.
Thiết kế của module tương đối đơn giản. Các thiết bị được bố trí trên một bệ hình thang. Khoảng một phần tư diện tích bệ được dành cho khoang thiết bị, bên trong chứa nguồn điện, hệ thống thông tin liên lạc và các thiết bị phụ trợ. Phần diện tích còn lại dành cho các container vận chuyển kiêm ống phóng các UAV đánh chặn.
Trên bệ còn có một trạm quang-điện tử, tích hợp camera truyền hình, camera hồng ngoại và thiết bị đo xa laser. Ngoài ra có một cột ăng-ten dạng ống lồng, mang radar cùng các thiết bị liên quan. Dữ liệu từ radar và trạm quang-điện tử được truyền về bàn điều khiển của kíp vận hành.
Hệ thống có thể mang theo 3 container phóng, mỗi container chứa 3 UAV đánh chặn. Khi phóng, UAV được đưa ra ngoài qua nắp container. Như vậy, cơ số chiến đấu ban đầu của một module là 9 UAV đánh chặn.
Đội hình UAV sử dụng hai biến thể của loại UAV đánh chặn mang tên Kraken. Đây là thiết kế cánh quạt kiểu quadcopter với khả năng cất/hạ cánh thẳng đứng và chuyển sang bay ngang. Thân UAV chứa các thiết bị cần thiết, với 4 tay đỡ gắn cụm động cơ và cánh quạt.
Hai phiên bản Kraken sử dụng chung hệ thống động lực gồm pin và động cơ điện, đồng thời có thể dùng chung hệ thống điều khiển.
Phiên bản cơ sở sử dụng camera để phát hiện, bám bắt và dẫn đường tới mục tiêu. Biến thể nâng cấp Kraken-N được trang bị camera ảnh nhiệt, cho phép hoạt động trong điều kiện ban đêm hoặc ánh sáng yếu.
Các thông số kỹ thuật chi tiết của UAV đánh chặn hiện chưa được công bố. Theo đánh giá sơ bộ, đây có thể là các phương tiện phòng không tầm gần, mang đầu đạn có khối lượng vài trăm gram.
Module Zveroboy cũng có thể được lắp trên một bệ cố định. Khi đó, bàn điều khiển có thể đặt ở vị trí cách xa, chẳng hạn trong một căn phòng. Một phương án khác là tích hợp hệ thống lên xe bán tải hoặc các nền tảng cơ động lớn hơn. Mỗi cấu hình đều có những ưu điểm riêng.
Điểm mạnh của Zveroboy
Kalashnikov định vị Zveroboy là một hệ thống hiện đại, hiệu quả để chống các UAV trinh sát và tấn công. Nhiệm vụ chủ yếu là bảo vệ tầm gần trước số lượng lớn mục tiêu bay chậm, như UAV Leleka của Ukraine có tốc độ hành trình khoảng 70–80 km/giờ.
Với những mục tiêu bay nhanh, như UAV Liutyi có tốc độ trên 150 km/giờ, hệ thống sẽ cần phát hiện và đánh chặn từ xa hoặc sử dụng phương tiện đánh chặn có tốc độ cao hơn. Vì vậy, Zveroboy được xem là hệ thống phòng không chuyên dụng, chứ không phải một giải pháp phòng không đa nhiệm.
Một trong những ưu điểm đáng chú ý là thiết kế tương đối đơn giản nhờ sử dụng nhiều linh kiện và thành phần có sẵn. So với tên lửa phòng không truyền thống, việc sử dụng UAV để tiêu diệt UAV có thể giúp giảm đáng kể độ phức tạp và chi phí của đạn đánh chặn.
Sau khi hoàn tất thử nghiệm, Zveroboy có thể được triển khai trên quy mô lớn. Hệ thống có thể cố định hoặc cơ động, tạo ra mức độ linh hoạt tương đối cao trong bố trí phòng thủ.
Hai biến thể Kraken sẽ đóng vai trò quan trọng. Phiên bản trang bị camera ảnh nhiệt có thể đánh chặn mục tiêu cả ngày lẫn đêm, đồng thời tấn công các mục tiêu trong bán kính vài km.
Đối với UAV trinh sát bay chậm như Leleka, với tốc độ hành trình khoảng 70–80 km/giờ, một UAV đánh chặn bốn cánh quạt có tốc độ 50–100 km/giờ về lý thuyết vẫn đủ khả năng cơ động để tiếp cận mục tiêu.
Theo ý tưởng ban đầu, Zveroboy có thể được tích hợp vào mạng lưới trao đổi dữ liệu và điều khiển chung của hệ thống phòng không. Điều này cho phép các đơn vị chia sẻ dữ liệu với nhau hoặc nhận chỉ thị mục tiêu từ những radar có năng lực cao hơn. Việc phối hợp giữa các đơn vị phòng không trên phạm vi rộng cũng nhờ đó được đơn giản hóa.
Những hạn chế và câu hỏi còn bỏ ngỏ
Các UAV đánh chặn đa cánh quạt vẫn có những hạn chế đáng kể. Chúng nhạy cảm với điều kiện thời tiết, đặc biệt là gió mạnh và mưa, đồng thời dễ bị tác động bởi tác chiến điện tử (EW).
So với các hệ thống phòng không tầm gần truyền thống, Zveroboy không có khả năng dẫn đường tự động tương đương, trong khi tốc độ và tầm hoạt động của UAV đánh chặn cũng hạn chế hơn.
Hiệu quả của hệ thống vì thế sẽ phụ thuộc đáng kể vào việc lựa chọn vị trí triển khai và khả năng phối hợp với các thành phần phòng không khác.
Một câu hỏi quan trọng khác là khả năng chống nhiễu của kênh điều khiển UAV. Nếu đối phương sử dụng EW, hệ thống cần có phương thức dẫn đường tự động dựa trên tín hiệu nhiệt hoặc nhận dạng hình ảnh, hoặc phải hoạt động trên các dải tần được bảo vệ tốt. Kalashnikov hiện chưa công bố chi tiết về vấn đề này.
Cũng chưa rõ các UAV đánh chặn Kraken là loại sử dụng một lần, lao thẳng vào mục tiêu, hay có thể quay trở lại, hạ cánh và tái sử dụng. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng khi đánh giá hiệu quả kinh tế của hệ thống.
Một module mang 9 UAV đánh chặn có thể phù hợp với việc đối phó các nhóm UAV nhỏ, khoảng 3–5 mục tiêu cùng lúc, trong đó vẫn có một số UAV dự phòng.
Để chống một cuộc tấn công quy mô lớn, chẳng hạn 10–20 UAV cùng lúc, nhiều hệ thống Zveroboy sẽ phải phối hợp với nhau hoặc kết hợp với các thành phần phòng không khác như EW, tên lửa phòng không vác vai và súng phòng không. Thời gian nạp lại đạn và phương án bảo đảm hậu cần trong điều kiện chiến trường hiện cũng chưa được công bố.
So với phòng không truyền thống
Hệ thống tên lửa phòng không vác vai Verba của Nga có tầm bắn tới khoảng 6 km, có khả năng đánh chặn mục tiêu với tốc độ tới 500 m/giây. Tuy nhiên, chi phí mỗi quả tên lửa được ước tính khoảng 50.000–100.000 USD.
Trong khi đó, chi phí toàn bộ hệ thống Zveroboy – gồm bệ phóng, radar, thiết bị điện tử, 9 UAV đánh chặn và hệ thống bảo dưỡng – chưa được công bố. Vì vậy, hiện chưa thể đưa ra một phép so sánh kinh tế thực sự công bằng.
Nếu mỗi UAV đánh chặn Kraken có giá khoảng 5.000–10.000 USD, chi phí sản xuất 5–10 chiếc có thể tương đương một tên lửa Verba. Tuy nhiên, đây chỉ là giả định chưa được xác nhận, không phải giá thành thực tế của Kraken.
Zveroboy cũng có thể được đặt cạnh một số hệ thống chống UAV nước ngoài, chẳng hạn Drone Dome của Israel hoặc KAMA của Thổ Nhĩ Kỳ. Những so sánh như vậy sẽ giúp đánh giá rõ hơn vị trí và khả năng cạnh tranh của công nghệ Nga trên thị trường quốc tế.
Triển vọng
Zveroboy đang hướng tới một phân khúc tương đối đặc thù: đánh chặn số lượng lớn mục tiêu bay chậm ở cự ly gần, trong đó chi phí mỗi lần đánh chặn có thể quan trọng hơn tầm bắn và tốc độ.
Hệ thống có thiết kế đáng chú ý và có thể mang lại một phương án bổ sung cho mạng lưới phòng không chống UAV của Nga. Tuy nhiên, triển vọng thực tế vẫn phụ thuộc vào kết quả thử nghiệm và, nếu có, cả quá trình thử nghiệm trong điều kiện chiến đấu.
Chỉ khi Zveroboy được sản xuất hàng loạt và có dữ liệu sử dụng trong những điều kiện tương tự chiến trường, hiệu quả thực tế của hệ thống mới có thể được đánh giá đầy đủ.
Nếu các cuộc thử nghiệm cho kết quả tích cực, Zveroboy có thể trở thành một thành phần bổ sung cho mạng lưới phòng không nhiều tầng của Nga, đặc biệt trong nhiệm vụ đối phó các UAV giá rẻ và bay chậm.
Theo Topwar
