Trung Quốc đang thúc đẩy một cuộc cách mạng quân sự mới bằng cách kết hợp trí tuệ nhân tạo với công nghệ sóng vô tuyến, nhằm tạo ra các hệ thống radar và tác chiến điện tử có khả năng thích nghi cực nhanh, đánh lừa đối phương và duy trì liên lạc ngay cả trong môi trường bị gây nhiễu dữ dội.
Theo một nghiên cứu công bố trên tạp chí khoa học quân sự Trung Quốc Điều khiển Lệnh và Mô phỏng ngày 29/4, các chuyên gia nước này tin rằng việc kết hợp AI với “vật lý lan truyền sóng điện từ” có thể tạo ra một kiểu chiến tranh hoàn toàn mới — nơi ưu thế không còn nằm ở số lượng tên lửa hay xe tăng, mà ở khả năng kiểm soát phổ điện từ.
Nhóm nghiên cứu do kỹ sư cao cấp Lý Phúc Khải thuộc Học viện Công nghệ Điện tử và Thông tin Trung Quốc dẫn đầu. Đây là đơn vị trực tiếp tham gia nhiều chương trình quốc phòng chiến lược của Bắc Kinh, đồng thời vận hành Phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia về lan truyền sóng điện từ.
Trong nhiều thập kỷ, tác chiến điện tử chủ yếu xoay quanh việc gây nhiễu, đánh lừa radar hoặc chặn tín hiệu liên lạc. Nhưng trong bối cảnh chiến tranh hiện đại xuất hiện UAV bầy đàn, tên lửa siêu vượt âm và mạng lưới cảm biến khổng lồ, những phương pháp cũ đang dần trở nên lỗi thời.
Các nhà nghiên cứu Trung Quốc cho rằng AI sẽ thay đổi hoàn toàn cuộc chơi.
Theo bài báo, Bắc Kinh đã phát triển các dạng sóng “pulse-interleaved” sử dụng AI để khiến hệ thống gây nhiễu của đối phương không thể phân biệt chính xác tín hiệu thật và giả.
Trong thử nghiệm tại Đại học Quốc phòng Công nghệ Trung Quốc, công nghệ này giúp giảm tỷ lệ lỗi truyền tín hiệu từ mức 1/100 xuống chỉ còn 1/10.000 ngay cả khi bị gây nhiễu mạnh, đồng thời tăng tốc độ truyền dữ liệu gần 300%.
Điều này đặc biệt quan trọng với chiến tranh hiện đại, nơi chỉ vài giây mất liên lạc cũng có thể khiến UAV, tên lửa hoặc radar mất hoàn toàn hiệu quả chiến đấu.
Một trong những bước tiến gây chú ý nhất là khả năng liên lạc siêu xa không cần vệ tinh.
Theo nhóm nghiên cứu, AI có thể phân tích dữ liệu thời gian thực từ cảm biến mặt đất và ngoài không gian để dự đoán trước nhiều giờ đâu là tần số tối ưu cho liên lạc tầm xa.
Nhờ đó, quân đội Trung Quốc có thể duy trì kết nối không dây trên khoảng cách hơn 5.000 km mà không cần dùng vệ tinh trung gian — điều đặc biệt hữu ích trong trường hợp chiến tranh không gian hoặc bão mặt trời làm gián đoạn mạng vệ tinh quân sự.
Ngoài ra, Bắc Kinh cũng đang đạt tiến bộ lớn trong công nghệ mô phỏng sự lan truyền tín hiệu qua nhiều môi trường khác nhau như không khí, mặt đất, mặt biển và cả đô thị dày đặc nhà cao tầng.
AI sẽ kết hợp dữ liệu mô phỏng, cảm biến môi trường và thông tin thực địa để tính toán chính xác cách sóng vô tuyến di chuyển và phản xạ trong từng điều kiện chiến trường.
Nhóm của ông Lý cho biết các hệ thống “định dạng chùm sóng thông minh” dùng học tăng cường sâu (Deep Reinforcement Learning – DRL) hiện có thể điều chỉnh hướng phát tín hiệu chỉ trong vài micro giây.
Nói cách khác, AI sẽ tự động “bẻ lái” chùm sóng điện từ để tập trung vào thiết bị đồng minh, đồng thời tránh gây nhiễu lẫn nhau hoặc bị đối phương phát hiện.
Trong thử nghiệm mạng 5G, công nghệ này giúp tăng hơn 25% tốc độ truyền dữ liệu cho người dùng vùng rìa và giảm đáng kể hiện tượng chồng lấn tín hiệu.
Với quân đội, điều đó đồng nghĩa UAV, chiến hạm và máy bay có thể duy trì liên lạc an toàn ngay cả trong vùng chiến sự điện từ khốc liệt.
Một hướng nghiên cứu khác còn gây chú ý hơn: liên lạc giữa không trung và dưới nước.
Thông qua công nghệ mạng thần kinh vật lý thích ứng (adaptive interface-PINNs), các nhà khoa học Trung Quốc có thể mô phỏng chính xác hành vi của sóng vô tuyến tại ranh giới giữa không khí và nước biển.
Nếu hoàn thiện, công nghệ này có thể giúp UAV trên không liên lạc trực tiếp với tàu ngầm dưới biển — điều vốn là bài toán cực kỳ khó trong lĩnh vực quân sự.
“Những nghiên cứu này cho thấy AI tăng cường lan truyền sóng điện từ đã đạt kết quả đáng kể trong nhiều khía cạnh của hệ thống thông tin mạng,” nhóm nghiên cứu viết.
Theo họ, mục tiêu cuối cùng là xây dựng một “mạng lưới tự tiến hóa” — nơi AI liên tục học hỏi từ môi trường chiến trường, tự điều chỉnh chiến thuật liên lạc và tái cấu hình toàn bộ hệ thống tác chiến điện tử mà không cần con người can thiệp trực tiếp.
Tuy nhiên, nghiên cứu cũng thừa nhận Mỹ không đứng yên.
Nhóm tác giả cho biết quân đội Mỹ hiện đã triển khai các thiết bị giám sát môi trường sóng điện từ thời gian thực trên máy bay cảnh báo sớm, tàu sân bay, khu trục hạm và nhiều nền tảng khác.
Những hệ thống này thường xuyên thu thập dữ liệu tầng điện ly trên các vùng biển chiến lược để hỗ trợ điều hướng, quản lý phổ tần và liên lạc quân sự.
Theo giới phân tích, cuộc đua AI trong tác chiến điện tử có thể sẽ trở thành một trong những mặt trận công nghệ khốc liệt nhất giữa Mỹ và Trung Quốc trong thập kỷ tới — đặc biệt khi chiến tranh hiện đại ngày càng phụ thuộc vào dữ liệu, radar và khả năng kiểm soát phổ điện từ hơn là hỏa lực truyền thống.
Theo SCMP
