Ngoại trưởng Abbas Araghchi và Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf sẽ dẫn đầu vòng đàm phán trực tiếp đầu tiên giữa Mỹ và Iran kể từ khi chiến dịch quân sự “Epic Fury” bắt đầu.
Các cuộc đàm phán tại Islamabad (Pakistan), dự kiến khai mạc vào ngày 11/4, sẽ đánh dấu lần đối thoại trực tiếp đầu tiên giữa hai nước kể từ khi Lầu Năm Góc phát động chiến dịch này cách đây sáu tuần.
Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance sẽ dẫn đầu phái đoàn Mỹ, cùng với đặc phái viên Steve Witkoff và con rể của Tổng thống Donald Trump là Jared Kushner, theo Nhà Trắng.
Phía Iran dự kiến do ông Ghalibaf và ông Araghchi dẫn đầu.
Các quan sát viên tại Trung Quốc nhận định bộ đôi này đóng vai trò cầu nối quan trọng giữa các phe phái chính trị tại Tehran, song cảnh báo rằng kết quả đàm phán sẽ phụ thuộc vào “lằn ranh đỏ” đã định sẵn của Iran và mức độ linh hoạt thực tế của nước này.
Bất chấp lệnh ngừng bắn tạm thời được Mỹ và Iran công bố hôm thứ Tư, Tehran đã tái áp đặt phong tỏa eo biển Hormuz, viện dẫn các chiến dịch quân sự tiếp diễn của Israel tại Lebanon. Cùng ngày, Israel tiến hành các cuộc không kích dữ dội nhất từ trước đến nay, khiến hơn 250 người thiệt mạng.
Nhà Trắng xác nhận vòng đàm phán đầu tiên sẽ bắt đầu vào sáng thứ Bảy tại khách sạn Serena – một khách sạn 5 sao ở thủ đô Pakistan đã được dọn sạch khách và siết chặt an ninh cho các phái đoàn.
Ông Ghalibaf và ông Araghchi được cho là từng nằm trong “danh sách ám sát” của Israel chỉ vài tuần trước, trong bối cảnh Tel Aviv tiến hành các chiến dịch loại bỏ có hệ thống giới lãnh đạo cấp cao Iran.
Tuy nhiên, một báo cáo của Reuters ngày 26/3 dẫn nguồn Pakistan cho biết Israel đã loại hai nhân vật này khỏi danh sách mục tiêu sau khi Islamabad thúc giục Washington can thiệp, cảnh báo rằng nếu không “sẽ không còn ai để đàm phán”.
Đại sứ Iran tại Pakistan, ông Reza Amiri Moghadam, từng đăng trên mạng xã hội sáng thứ Năm rằng một phái đoàn Iran sẽ đến Islamabad “tối nay để tiến hành các cuộc đàm phán nghiêm túc dựa trên đề xuất 10 điểm của Iran”. Tuy nhiên, bài đăng nhanh chóng bị xóa, làm gia tăng thêm sự bất định quanh lệnh ngừng bắn mong manh và triển vọng đàm phán.
Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf
Ông Ghalibaf, 64 tuổi, là cựu chỉ huy cấp cao của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và từng là thị trưởng Tehran, là một trong những nhân vật cấp cao hiếm hoi còn sống sót sau các cuộc tấn công có chủ đích của Israel.
Được xem là “nhân vật nặng ký” về chính trị, ông đã dẫn đầu lập trường cứng rắn của Iran trước chiến dịch quân sự Mỹ–Israel, tuyên bố sẽ trả đũa. Ông cũng có mối quan hệ gần gũi với trung tâm quyền lực, từng là học trò của cố Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei và thân cận với người kế nhiệm là Mojtaba Khamenei. Ông Ali Khamenei đã thiệt mạng ngày 28/2 – ngày đầu tiên của các cuộc không kích Mỹ–Israel trong năm nay.
Ông Ghalibaf gia nhập IRGC khi còn là thiếu niên trong chiến tranh Iran–Iraq (1980–1988) và sau đó trở thành chỉ huy lực lượng không quân của tổ chức này.
Ông giữ chức Thị trưởng Tehran từ năm 2005 đến 2017, nhiều lần tranh cử Tổng thống không thành công và được bầu làm Chủ tịch Quốc hội năm 2020 với sự hậu thuẫn của ông Khamenei.
Trong một bài phát biểu trên truyền hình sau vụ ám sát ông Khamenei, ông Ghalibaf cảnh báo ông Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu rằng Iran sẽ giáng “những đòn hủy diệt khiến các ông phải cầu xin”.
“Các ông đã vượt qua lằn ranh đỏ của chúng tôi và sẽ phải trả giá”, ông tuyên bố.
Hôm thứ Tư, ông cho rằng việc ngừng bắn và đàm phán với Mỹ là “phi lý” do các điều khoản của Tehran bị vi phạm. Sang thứ Năm, ông tiếp tục cảnh báo rằng các cuộc tấn công của Israel nhằm vào Hezbollah tại Lebanon sẽ phải đối mặt với “cái giá rõ ràng và phản ứng MẠNH MẼ”.
Cả ông Ghalibaf và ông Araghchi – gương mặt ngoại giao chủ chốt của Iran trong cuộc khủng hoảng – đều khẳng định lệnh ngừng bắn 2 tuần áp dụng cả với Lebanon, điều mà Mỹ và Israel bác bỏ.
Ông Niu Xinchun, Giám đốc Viện Nghiên cứu Trung Quốc–Arab tại Đại học Ninh Hạ, nhận định ông Ghalibaf – một nhân vật bảo thủ cứng rắn – đã trở thành trung tâm quyền lực sau khi nhiều lãnh đạo cấp cao bị loại bỏ. Tuy nhiên, ông cũng được xem là “người thực dụng trong phe cứng rắn”, có khả năng đóng vai trò cầu nối giữa các phe phái.
Ngoại trưởng Abbas Araghchi
Trong khi đó, Ngoại trưởng Araghchi, 63 tuổi, là nhà ngoại giao hàng đầu của Iran từ năm 2024 và được coi là một trong những bộ trưởng ngoại giao quyền lực nhất, với hàng chục năm kinh nghiệm trong các cuộc đàm phán hạt nhân.
Ông từng được ông Ali Khamenei lựa chọn dẫn dắt nhiều vòng đàm phán với đặc phái viên Witkoff từ năm ngoái, đồng thời đóng vai trò quan trọng trong thỏa thuận hạt nhân lịch sử năm 2015 – thỏa thuận mà ông Trump đã rút khỏi vào năm 2018 trong nhiệm kỳ đầu tiên.
Được các nhà ngoại giao phương Tây đánh giá là nghiêm túc, am hiểu kỹ thuật và thẳng thắn, ông Araghchi nổi tiếng với phong cách đàm phán cứng rắn nhưng hiệu quả. Ông gia nhập Bộ Ngoại giao Iran năm 1989, từng là đại sứ tại Phần Lan và Nhật Bản trước khi trở thành người phát ngôn và sau đó là Thứ trưởng Ngoại giao.
Ông nhận bằng tiến sĩ chính trị tại Đại học Kent (Anh) năm 1996.
Ông từng nỗ lực khôi phục thỏa thuận hạt nhân 2015 dưới thời Tổng thống Mỹ Joe Biden nhưng không thành công, sau đó được bổ nhiệm làm Tổng thư ký Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Chiến lược của Iran – cơ quan cố vấn cho lãnh tụ tối cao.
Dù có quan hệ gần gũi với ông Khamenei, ông Araghchi được cho là vẫn duy trì mối quan hệ tốt với nhiều phe phái chính trị khác nhau, bao gồm cả IRGC.
Trong cuốn sách năm 2024 mang tên “Sức mạnh của đàm phán”, ông mô tả cách tiếp cận của Iran là “phong cách chợ bazaar” – tức là thương lượng liên tục và kiên trì, nhưng cảnh báo không nên “mặc cả quá mức”.
“Khi bán tuyết dưới ánh mặt trời, mặc cả quá nhiều sẽ trở thành thiệt hại”, ông viết.
Các chuyên gia, trong đó có ông Niu, cho rằng ông Araghchi thuộc phe ôn hòa, mong muốn giải quyết khủng hoảng thông qua ngoại giao. Tuy nhiên, hiệu quả của ông sẽ phụ thuộc vào “không gian chính trị” mà ông có trong nước.
Tình hình hiện nay rất khác so với năm 2015, khi ông đàm phán thỏa thuận hạt nhân dưới thời Tổng thống ôn hòa Hassan Rouhani.
“Iran hiện đang trong trạng thái chiến tranh, và ảnh hưởng của IRGC trong chính trị nội bộ đã tăng mạnh. Vì vậy, vẫn chưa rõ Tehran còn bao nhiêu dư địa để thỏa hiệp hoặc đạt được một giải pháp đàm phán sau cuộc xung đột này”, ông Niu nhận định.
Theo SCMP
