Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông sẽ sớm đưa ra quyết định về đề xuất gia hạn lệnh ngừng bắn với Iran, song những bất đồng cốt lõi giữa hai nước vẫn chưa được giải quyết, cho thấy con đường hướng tới một thỏa thuận hòa bình lâu dài vẫn còn nhiều trở ngại.
Phát biểu ngày 29/5, ông Trump cho biết sẽ triệu tập một cuộc họp tại Phòng Tình huống (Situation Room) của Nhà Trắng để đưa ra “quyết định cuối cùng” đối với đề xuất kéo dài thêm 60 ngày cho lệnh ngừng bắn đã có hiệu lực từ đầu tháng 4. Mục tiêu của khoảng thời gian gia hạn này là tạo thêm cơ hội cho các nhà đàm phán đạt được một thỏa thuận toàn diện nhằm chấm dứt cuộc xung đột kéo dài nhiều tháng qua.
Một quan chức Nhà Trắng xác nhận cuộc họp đã kéo dài khoảng hai giờ, nhưng không tiết lộ liệu ông Trump đã đưa ra quyết định cuối cùng hay chưa.
“Chỉ những thỏa thuận có lợi cho nước Mỹ và đáp ứng các lằn ranh đỏ của Tổng thống Trump mới được chấp nhận. Iran sẽ không bao giờ được phép sở hữu vũ khí hạt nhân”, vị quan chức này nhấn mạnh.
Một nguồn tin cấp cao của Iran nói với Reuters rằng hai bên đã tiến rất gần tới một thỏa thuận, nhưng văn bản cuối cùng vẫn chưa được thông qua.
Hormuz và hạt nhân vẫn là hai nút thắt lớn
Dù bày tỏ lạc quan về triển vọng đạt được thỏa thuận, ông Trump tiếp tục nhấn mạnh hai điều kiện mà Washington coi là không thể thương lượng: Iran phải chấm dứt việc kiểm soát eo biển Hormuz và từ bỏ hoàn toàn khả năng phát triển vũ khí hạt nhân.
“Iran phải cam kết rằng họ sẽ không bao giờ sở hữu vũ khí hoặc bom hạt nhân. Eo biển Hormuz phải được mở ngay lập tức, không thu phí, bảo đảm tự do hàng hải theo cả hai chiều”, ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social.
Ông cũng tuyên bố Mỹ sẽ tiến hành các biện pháp nhằm loại bỏ hoặc kiểm soát lượng vật liệu hạt nhân mà Washington cho là có thể được sử dụng cho mục đích quân sự.
Tuy nhiên, hãng thông tấn bán chính thức Fars của Iran phản bác, cho rằng những phát biểu của ông Trump chỉ nhằm “tạo dựng một chiến thắng giả tạo”.
Nguồn tin Iran nói với Reuters rằng dự thảo thỏa thuận hiện nay hoàn toàn không đề cập đến chương trình hạt nhân của Tehran. Trong khi đó, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei khẳng định việc quản lý eo biển Hormuz phải do Iran và Oman quyết định.
Theo hãng thông tấn Fars, Tehran chỉ chấp nhận mở lại hoàn toàn tuyến hàng hải chiến lược này sau khi Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa đối với các tàu thuyền Iran.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết việc dỡ bỏ các biện pháp phong tỏa, nếu diễn ra, cũng sẽ được thực hiện từng bước.
Tài sản bị phong tỏa và áp lực chính trị đối với ông Trump
Theo truyền thông Iran, một trong những nội dung được thảo luận là khả năng giải phóng khoảng 12 tỷ USD tài sản Iran đang bị phong tỏa ở nước ngoài.
Tuy nhiên, ông Trump phủ nhận khả năng có bất kỳ khoản thanh toán nào được thực hiện “cho đến khi có thông báo mới”.
Giới quan sát nhận định phát biểu này có thể liên quan tới những yêu cầu mà Iran đang đưa ra, bao gồm bồi thường thiệt hại chiến tranh, thu phí qua eo biển Hormuz hoặc giải phóng tài sản bị phong tỏa.
Tổng thống Mỹ hiện cũng đang chịu áp lực chính trị trong nước. Giá nhiên liệu tăng cao do xung đột tại Trung Đông đã tác động trực tiếp đến cử tri Mỹ trước cuộc bầu cử Quốc hội vào tháng 11.
Việc khôi phục lưu thông qua eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới – được xem là yếu tố quan trọng để hạ nhiệt giá năng lượng toàn cầu.
Ở chiều ngược lại, bất kỳ nhượng bộ nào dành cho Iran cũng có thể vấp phải phản ứng dữ dội từ các nghị sĩ Cộng hòa theo đường lối cứng rắn đối với Tehran.
Kazakhstan có thể tham gia xử lý uranium của Iran
Một diễn biến đáng chú ý khác là khả năng Kazakhstan đóng vai trò trong việc xử lý lượng uranium làm giàu của Iran nếu hai bên đạt được thỏa thuận.
Theo Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) Rafael Grossi, Kazakhstan đã phát tín hiệu sẵn sàng tiếp nhận kho uranium làm giàu cao của Iran trong trường hợp có thỏa thuận quốc tế.
Kazakhstan hiện đang vận hành ngân hàng nhiên liệu uranium quốc tế dưới sự giám sát của IAEA nhằm bảo đảm nguồn cung cho các quốc gia thành viên sử dụng năng lượng hạt nhân dân sự.
Iran tiếp tục yêu cầu dỡ bỏ trừng phạt
Ngoài vấn đề Hormuz và tài sản bị phong tỏa, Tehran còn yêu cầu Mỹ dỡ bỏ các lệnh trừng phạt kinh tế, rút lực lượng quân sự khỏi khu vực Trung Đông và gây áp lực để Israel chấm dứt các chiến dịch quân sự tại Lebanon.
Trong khi đó, Israel vẫn tiếp tục các hoạt động nhằm vào lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn.
Theo số liệu từ Lebanon, hơn 3.200 người đã thiệt mạng trong các cuộc không kích của Israel. Phía Israel cho biết họ đã mất 23 binh sĩ và 4 dân thường kể từ khi chiến dịch quân sự mở rộng sang lãnh thổ Lebanon.
Theo Reuters, FT
