Khi bước lên bục diễn đàn của Đối thoại Shangri-La - diễn đàn an ninh hàng đầu khu vực - Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã mang đến một tư duy đối ngoại đầy bản lĩnh của một Việt Nam đang ở tâm thế mới. Việc một nhà lãnh đạo cao nhất của Việt Nam lần đầu tiên đọc diễn văn dẫn đề tại đây là một thông điệp tự thân về vị thế quốc gia.
Thế giới đang chứng kiến những rạn nứt sâu sắc, nơi 3 cuộc khủng hoảng về trật tự quốc tế, mô hình phát triển và lòng tin chiến lược. Giữa những tọa độ nóng của địa chính trị, bài phát biểu của người đứng đầu Đảng và Nhà nước Việt Nam đã vạch ra một lối đi rõ ràng, định vị Việt Nam không còn là một thực thể thụ động gánh chịu những va đập của thời cuộc, mà đã vươn mình trở thành một "quốc gia kiến tạo hòa bình" bằng những hành động thực chất và trách nhiệm.
Sự chuyển dịch tâm thế từ "tham gia" sang "kiến tạo" là điểm nhấn quan trọng nhất trong thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Lịch sử ngoại giao thế giới từng chứng kiến nhiều quốc gia quy mô vừa và nhỏ chọn cách ứng phó tĩnh lặng, ẩn mình chờ đợi cơn bão cạnh tranh của các nước lớn đi qua. Nhưng Việt Nam đã chọn một cách tiếp cận chủ động hơn, trở thành một thành viên tích cực, có trách nhiệm và sẵn sàng tham gia kiến tạo giải pháp cho các thách thức chung.
Bản lĩnh của một quốc gia từng trải qua nhiều cuộc chiến tranh thảm khốc giúp Việt Nam thấu hiểu sâu sắc rằng hòa bình không phải là sự ban phát, cũng không thể có được từ sự nhân nhượng vô nguyên tắc. Hòa bình phải được xây dựng bằng một nền tảng ngoại giao dựa trên luật pháp. Trong bối cảnh tình hình biển Đông tiềm ẩn nguy cơ xung đột, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định nguyên tắc thượng tôn pháp luật, đặc biệt là Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS 1982).
Đây không đơn thuần là việc bảo vệ chủ quyền lãnh thổ quốc gia, mà là việc bảo vệ tính chính nghĩa và sự tôn nghiêm của luật pháp quốc tế. Bằng cách thượng tôn UNCLOS 1982, Việt Nam đã tạo ra một thế chính nghĩa vững chắc, tranh thủ được sự ủng hộ rộng rãi của cộng đồng quốc tế, đồng thời biến một tranh chấp khu vực thành thước đo cho trách nhiệm tuân thủ luật pháp toàn cầu.
Song song với trục luật pháp, tư duy kiến tạo hòa bình của Việt Nam được cụ thể hóa bằng tinh thần hòa giải và đa phương hóa. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh thực tế cốt lõi rằng Đông Nam Á và ASEAN phải giữ vai trò trung tâm, phải là vùng đệm hòa bình, không phải bàn cờ để các nước lớn phân chia ảnh hưởng. Lịch sử thế kỷ XX đã để lại bài học xương máu khi khu vực này từng bị biến thành chiến trường của những cuộc đối đầu ý thức hệ và lợi ích địa chính trị của các cường quốc ngoại bang.
Trong kỷ nguyên mới, ASEAN cần phải là một kiến trúc an ninh tự cường, nơi các quốc gia thành viên cùng chia sẻ một tầm nhìn chung, cùng đối thoại để hóa giải các bất đồng. Việt Nam không nhìn nhận đa phương hóa như một khẩu hiệu ngoại giao, mà xem đó là công cụ để cân bằng các mối quan hệ, tạo dựng một không gian chiến lược rộng mở, nơi mọi quốc gia, dù lớn hay nhỏ, đều phải hành xử bình đẳng trước luật pháp.
Từ không gian đa phương đó, bài phát biểu đã gửi đi một thông điệp thực tế và thực chất đến các nước lớn. Đây là một thông điệp vừa khôn khéo, vừa trực diện, phản ánh sự trưởng thành của trường phái "ngoại giao cây tre" Việt Nam. Người đứng đầu Nhà nước Việt Nam đã tái khẳng định một nguyên tắc bất biến: Việt Nam không chọn bên, mà chọn chính nghĩa, chọn luật pháp quốc tế và chọn hòa bình.
Lời khẳng định này góp phần làm rõ lập trường nhất quán của Việt Nam, tạo ra một sự tin cậy nhất quán đối với tất cả các đối tác toàn cầu. Việt Nam chọn bên chính nghĩa là chọn sự công bằng, chọn luật pháp quốc tế là chọn luật chơi chung được thừa nhận, và chọn hòa bình là chọn con đường duy nhất để nhân loại phát triển. Thông điệp này góp phần củng cố hình ảnh Việt Nam như một đối tác độc lập, tự chủ.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm kêu gọi các nước lớn phải hành xử có trách nhiệm, biến cạnh tranh thành động lực phát triển. Việc cố tình tạo ra các khối liên minh quân sự khép kín, thúc đẩy tâm lý đối đầu hay sử dụng các biện pháp trừng phạt đơn phương chính là mầm mống dẫn đến sự đổ vỡ lòng tin chiến lược. Thông điệp này cũng phản ánh mối quan tâm chung của nhiều quốc gia đang phát triển, những nước đang khao khát một môi trường hòa bình để phát triển kinh tế, nâng cao đời sống nhân dân, thay vì bị cuốn vào vòng xoáy vũ trang.
Nhìn một cách tổng thể, góc nhìn của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đối thoại Shangri-La đã vượt lên trên khuôn khổ của một bài phát biểu ngoại giao thông thường để trở thành một tuyên bố về trách nhiệm quốc tế của Việt Nam. Một quốc gia từng bước ra từ đổ nát của chiến tranh, thực hiện thành công công cuộc đổi mới, nay đang tự tin đóng góp vào việc định hình luật chơi và cấu trúc an ninh toàn cầu. Sự kiến tạo hòa bình của Việt Nam được minh chứng bằng việc gửi lực lượng gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc đến những vùng đất xa xôi, bằng việc chủ động đăng cai các hội nghị thượng đỉnh hòa giải, và bằng cách hành xử kiềm chế, kiên trì giải quyết mọi tranh chấp bằng biện pháp hòa bình.
Những đóng góp thực chất cho hòa bình và hợp tác quốc tế đang góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam. Giữa một thế giới đang biến động không ngừng, tiếng nói từ Shangri-La của người đứng đầu Đảng và Nhà nước Việt Nam đã gieo thêm một niềm hy vọng, khẳng định rằng khi các quốc gia cùng chung tay bảo vệ luật pháp, cùng đặt lợi ích của hòa bình lên trên những toan tính ích kỷ, nhân loại hoàn toàn có thể vượt qua khủng hoảng để bước vào một kỷ nguyên vươn mình, phát triển thịnh vượng và bền vững.
