Sau hơn 80 ngày Mỹ và Israel mở chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, Thượng viện Mỹ lần đầu phát đi tín hiệu mạnh mẽ rằng Quốc hội không muốn để Tổng thống Donald Trump toàn quyền quyết định cuộc chiến.
Trong cuộc bỏ phiếu ngày 19/5, Thượng viện Mỹ đã thông qua bước thủ tục đầu tiên cho một nghị quyết về quyền tuyên chiến, với tỷ lệ 50 phiếu thuận và 47 phiếu chống. Nếu được thông qua hoàn toàn, nghị quyết này có thể buộc Nhà Trắng phải chấm dứt chiến dịch quân sự với Iran trừ khi ông Trump nhận được sự cho phép chính thức từ Quốc hội.
Đây được xem là một cú “ghìm cương” hiếm hoi từ chính các nghị sĩ Cộng hòa đối với ông Trump giữa lúc căng thẳng Trung Đông chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.
Điều đáng chú ý là có tới 4 thượng nghị sĩ Cộng hòa đứng về phía phe Dân chủ để ủng hộ nghị quyết. Trong số này có các gương mặt thường xuyên chỉ trích việc mở rộng quyền lực quân sự của Nhà Trắng như ông Rand Paul, bà Susan Collins và bà Lisa Murkowski.
Người bảo trợ nghị quyết, Thượng nghị sĩ Dân chủ Tim Kaine, cho rằng đây là thời điểm thích hợp để Quốc hội giành lại quyền quyết định chiến tranh theo đúng tinh thần Hiến pháp Mỹ.
“Đây là lúc cần phải thảo luận trước khi cuộc chiến tiếp tục leo thang. Tổng thống đang nhận được các đề xuất hòa bình và ngoại giao nhưng lại ném chúng vào sọt rác mà không chia sẻ với Quốc hội,” ông Kaine nói trước cuộc bỏ phiếu.
Theo giới quan sát tại Washington, động thái của Thượng viện phản ánh sự lo ngại ngày càng lớn trong nội bộ Mỹ rằng xung đột với Iran đang bị kéo dài mà chưa có chiến lược rõ ràng.
Cuộc chiến hiện nay bắt đầu từ cuối tháng 2, khi Mỹ và Israel mở chiến dịch không kích nhằm vào các mục tiêu quân sự và hạ tầng chiến lược của Iran. Sau đó, Tehran đáp trả bằng các đòn tấn công nhằm vào tàu chiến Mỹ và hoạt động phong tỏa eo biển Hormuz – tuyến hàng hải sống còn của dầu khí toàn cầu.
Dù ông Trump từng tuyên bố lệnh ngừng bắn hôm 1/5 đã “chấm dứt chiến sự”, thực tế xung đột chưa hề lắng xuống. Hải quân Mỹ vẫn duy trì phong tỏa với các cảng Iran, trong khi Tehran tiếp tục gây áp lực lên tuyến vận tải biển ở Vùng Vịnh.
Theo luật Quyền chiến tranh năm 1973 của Mỹ, Tổng thống chỉ có thể tiến hành chiến dịch quân sự tối đa 60 ngày nếu chưa được Quốc hội phê chuẩn. Sau thời hạn đó, Nhà Trắng phải xin phép Quốc hội hoặc rút quân.
Mốc 60 ngày của cuộc chiến Iran đã hết từ đầu tháng 5, khiến áp lực pháp lý và chính trị với ông Trump tăng mạnh.
Tuy nhiên, nghị quyết hiện mới chỉ vượt qua bước thủ tục đầu tiên. Để chính thức có hiệu lực, văn bản này còn phải được Thượng viện bỏ phiếu thông qua hoàn toàn, sau đó tiếp tục vượt qua Hạ viện do phe Cộng hòa kiểm soát.
Ngay cả khi được cả hai viện thông qua, Quốc hội Mỹ vẫn cần đạt đa số 2/3 để vượt quyền phủ quyết gần như chắc chắn từ ông Trump.
Nhà Trắng và phe Cộng hòa bảo vệ lập luận rằng Tổng thống có quyền tiến hành các chiến dịch quân sự giới hạn với tư cách tổng tư lệnh nhằm bảo vệ lợi ích và an ninh quốc gia Mỹ.
Trong khi đó, nhiều nghị sĩ Dân chủ phản bác rằng Hiến pháp Mỹ quy định chỉ Quốc hội mới có quyền tuyên chiến, và việc để tổng thống tự mở rộng chiến dịch quân sự có thể kéo nước Mỹ vào một cuộc xung đột dài hơi mà người dân chưa từng được tham vấn đầy đủ.
Cuộc bỏ phiếu lần này cũng cho thấy sự rạn nứt âm ỉ trong nội bộ đảng Cộng hòa, đặc biệt khi giá xăng dầu leo thang và dư luận Mỹ ngày càng mệt mỏi với nguy cơ sa lầy ở Trung Đông.
Một số nghị sĩ Cộng hòa thậm chí bắt đầu lo ngại rằng cuộc chiến Iran có thể trở thành “vết xe đổ mới” của Washington nếu không có lối thoát chính trị rõ ràng.
Theo Reuters
