Trung tâm Tài chính quốc tế Đà Nẵng đang đối mặt với những thách thức gì?

Loạt thách thức với VIFC-DN

Ngày 30/6, phát biểu tại Hội thảo “VIFC-DN: Kiến tạo thể chế - Định hình dòng vốn thế hệ mới” tại Đà Nẵng, ông Trần Chí Cường, Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng cho biết việc xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế là một trong những nhiệm vụ chiến lược để tạo dựng các kênh tài chính, thu hút đầu tư quốc tế và các cơ chế huy động vốn mới cho tăng trưởng kinh tế bên cạnh hệ thống ngân hàng và thị trường vốn truyền thống…

Tuy nhiên, theo ông Cường, trong quá trình triển khai những nhiệm vụ này vẫn còn những khoảng trống, khó khăn và thách thức cần được lấp đầy, cũng như những góc nhìn đa chiều từ các chuyên gia, nhà quản lý, cộng đồng doanh nghiệp để khơi thông dòng vốn quốc tế luân chuyển thông qua Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại Đà Nẵng.

"Thành phố Đà Nẵng mong muốn được lắng nghe, ghi nhận các ý kiến để hoàn thiện thể chế vận hành VIFC Đà Nẵng, từ đó hình thành các dòng vốn thế hệ mới, phục vụ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế 2 con số trong tương lai”, ông Cường nhấn mạnh.

Đồng quan điểm, TS Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách - Chiến lược Trung ương cho biết quá trình vận hành, hoạt động của các VIFC còn gian nan, nên rất cần ý kiến của các chuyên gia để có thể hoàn thiện thể chế, xây dựng các chính sách mang tính đột phá.

"Điều kiện pháp lý đủ mạnh chưa? Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát với hành lang pháp lý hiện nay đã đảm bảo chưa? Có cần ban hành khung pháp lý quốc gia chung hay không? Đề xuất những mô hình mới, cách tiếp cận như thế nào, làm sao để có tính hấp dẫn? Pháp lý về tài sản số, fintech… đã đảm bảo chưa?”, TS Nguyễn Đức Hiển gợi mở.

Từ thực tiễn điều hành, bà Huỳnh Liên Phương, Chánh Văn phòng Cơ quan điều hành VIFC Đà Nẵng cho biết VIFC Đà Nẵng đối mặt với nhiều thách thức. Nhất là đối mặt với các khó khăn trong việc vận hành, các nguy cơ rửa tiền, rủi ro từ cơ chế kiểm thử… nên để đảm bảo vận hành, VIFC Đà Nẵng cần có cơ quan kiểm soát độc lập từ Trung ương.

Đâu là hướng đi cho VIFC Đà Nẵng?

Tại hội thảo, TS Lê Minh Nghĩa, Chủ tịch Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam (VFCA) cho rằng bản chất của một trung tâm tài chính quốc tế không nằm ở các tòa nhà cao tầng, mà nằm ở chất lượng thể chế, khả năng kết nối dòng vốn và sức hấp dẫn của môi trường đầu tư.

“Thể chế chính là đường băng; khi đường băng đủ dài, đủ an toàn và đủ khác biệt, dòng vốn quốc tế sẽ tự tìm đến. Chính vì vậy, việc hình thành Trung tâm Tài chính quốc tế Đà Nẵng vừa là thách thức, vừa là cơ hội cho Đà Nẵng trong giai đoạn mới”, TS Lê Minh Nghĩa nhấn mạnh.

Cũng theo TS Lê Minh Nghĩa, thành công của VIFC Đà Nẵng sẽ không chỉ mang ý nghĩa riêng đối với Đà Nẵng mà còn là phép thử quan trọng cho năng lực cải cách thể chế của Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.

Tuy nhiên, để VIFC đóng góp vào tiến trình phát triển của Đà Nẵng nói riêng và Việt Nam nói chung, trung tâm cần có thể chế rõ ràng, cơ chế hoạt động hiệu quả, hấp dẫn mới có thể thu hút dòng vốn đầu tư.

Đưa ra 5 nhóm sản phẩm cốt lõi, ông Kevin Bruce Iwanaga, Trưởng ban Ban Chiến lược và Tổng hợp, Cơ quan điều hành VIFC Đà Nẵng cho biết mục tiêu của VIFC Đà Nẵng là xây dựng cửa ngõ thu hút đầu tư, tạo dòng vốn hiện đại, kết nối toàn cầu góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế Đà Nẵng nói riêng và Việt Nam nói chung.

Với định hướng này, VIFC Đà Nẵng định hướng phát triển 5 nhóm sản phẩm ưu tiên gồm: số hoá tài sản nhằm tạo nên sự lưu thông, tăng tính thanh khoản cho tài sản; giao dịch tín chỉ carbon và sàn giao dịch tín chỉ carbon giúp tăng cường tính giao dịch, minh bạch; hình thành quỹ đầu tư, quản lý lưu ký tài sản; và thị trường trái phiếu, cung cấp nguồn vốn dài hạn cho nền kinh tế, phục vụ đầu tư công, thúc đẩy doanh nghiệp.

“Khi triển khai đồng bộ, đây sẽ là 5 trụ cột tạo dựng hệ sinh thái và giúp VIFC thu hút dòng vốn, từ đó phân bổ nguồn vốn vào nền kinh tế. Không chỉ vậy, VIFC Đà Nẵng sẽ tạo dựng được niềm tin, tạo nên cơ sở hạ tầng tin cậy nhằm thu hút các quỹ đầu tư quốc tế, tiếp cận các nguồn vốn và giảm rào cản tiếp cận dòng vốn cho doanh nghiệp, góp phần tạo công ăn việc làm và thúc đẩy phát triển tăng trưởng”, ông Kevin Bruce Iwanaga cho hay.

Cũng theo ông Kevin Bruce Iwanaga, với định hướng này, các sản phẩm tài chính sẽ hỗ trợ và củng cố lẫn nhau, hình thành một hệ sinh thái tài chính hoàn chỉnh cho VIFC Đà Nẵng dựa trên nền tảng công nghệ dùng chung.

Điều này không chỉ giúp nâng cao tính minh bạch của dòng vốn Việt Nam mà còn mở rộng khả năng tiếp cận các nguồn vốn quốc tế. Đồng thời, mô hình sẽ tạo ra nguồn vốn dài hạn ổn định, phát triển sâu rộng các kênh huy động vốn phi ngân hàng, mang lại nguồn tài chính quy mô lớn và bền vững hơn cho nền kinh tế Việt Nam.

Không nên sao chép, cần thiết kế cơ chế phù hợp với lợi thế riêng

Nêu ý kiến tại hội thảo, PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam cho rằng, các trung tâm tài chính đi sau không thể cạnh tranh bằng miễn, giảm thuế mà phải tạo lợi thế bằng chất lượng thể chế, tốc độ xử lý và khả năng tập trung vào các phân khúc chuyên biệt.

Dẫn kinh nghiệm từ Singapore, Hong Kong, Thượng Hải, Busan..., PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng Đà Nẵng không nên sao chép bất kỳ mô hình nào mà cần thiết kế cơ chế phù hợp với lợi thế riêng, trong khi đó, Đà Nẵng có nhiều lợi thế về Khu thương mại tự do FTZ, cảng biển Liên Chiểu, sân bay, Logistics, đô thị đáng sống, Công nghệ cao và đổi mới sáng tạo, du lịch dịch vụ quốc tế, chính quyền năng động…

Tuy nhiên, Đà Nẵng đang thiếu nhiều yếu tố căn bản về độ sâu thị trường tài chính, định chế tài chính neo quốc tế, nhân lực tài chính quốc tế, sandbox thử nghiệm thực chất, trọng tài và toà án chuyên biệt… nên cần tạo nên những sản phẩm riêng biệt dựa trên lợi thế thật của địa phương, nhất là VIFC Đà Nẵng phải có hướng đi riêng, độc lập chứ không phải mô hình thu nhỏ của VIFC Hồ Chí Minh.

“VIFC Đà Nẵng không chỉ là dự án của Đà Nẵng mà đây là bài kiểm tra năng lực thiết kế thể chế của Việt Nam trong giai đoạn mới đối với dòng vốn mới. Chính vì vậy, Đà Nẵng cần phải xem xét năng lực thể chế của mình có thể vận hành tốt không hay phải chậm lại, xem xét tất cả các vấn đề liên quan đến vận hành, hoạt động của trung tâm”, PGS.TS Trần Đình Thiên chia sẻ.

Với quan điểm đó, PGS.TS Trần Đình Thiên đưa ra 2 giai đoạn xây dựng cho VIFC Đà Nẵng.

Giai đoạn 1 từ 0-12 tháng, VIFC Đà Nẵng cần khoá danh mục sản phẩm riêng; thiết kế sandbox tài chính; chuẩn hoá cấp phép một cửa; lập blueprint dữ liệu giám sát; kết nối VIFC Đà Nẵng với FTZ; tạo dựng nền tảng ESG, carbon, MRV; xây dựng nền tảng pháp lý và tuân thủ.

Giai đoạn 2 từ 12-24 tháng, VIFC Đà Nẵng cần vận hành sandbox tài chính số; thí điểm thanh toán xuyên biên giới; thí điểm tài chính carbon; trọng tài và hồ sơ tiếng Anh; thu hút các định chế tài chính neo...

Còn rủi ro thì chậm lại để nghiên cứu thêm

Tại phiên thảo luận bàn tròn, các chuyên gia cho rằng, vấn đề thể chế, khung pháp lý cho VIFC hiện nay còn khá yếu, chưa rõ ràng, chưa đảm bảo nhà đầu tư yên tâm tham gia vào VIFC.

TS Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, đặt vấn đề: “Chúng cần phải làm rõ vấn đề thể chế cho Trung tâm tài chính quốc tế Đà Nẵng là gì? Vượt trội là như thế nào? Điều này cần rõ ràng thì VIFC Đà Nẵng mới hoạt động hiệu quả.

Nếu thấy chưa hoàn thiện, vẫn còn rủi ro thì nên chậm lại để nghiên cứu thêm. Cần thiết phải xây dựng lại thể chế cho VIFC”.

Lý giải cho quan điểm này, TS Nguyễn Đình Cung cho rằng: “Trung tâm Tài chính quốc tế là sân chơi toàn cầu, nên điều trước tiên chúng ta phải đảm bảo đầy đủ các yêu cầu mang tính thể chế cho một Trung tâm Tài chính quốc tế rồi mới tính đến việc vượt trội ra sao.

Trong khi đó, với những thể chế hiện có cho trung tâm tài chính khó có thể đảm bảo vận hành vì khung pháp lý còn chưa rõ ràng, thể chế và vai trò người đứng đầu chưa xác định rõ thì cần phải chậm lại để xem xét.

Cần thiết thì xây dựng lại, tạo dựng lại thể chế cho trung tâm tài chính quốc tế một cách rõ ràng, đảm bảo niềm tin cho nhà đầu tư… khi đấy mới đảm bảo cho việc vận hành hiệu quả Trung tâm Tài chính quốc tế”, TS Trần Đình Cung nhấn mạnh.