Hai trận động đất cực mạnh làm rung chuyển bờ biển phía bắc và thủ đô Caracas của Venezuela hôm thứ Tư đã cướp đi sinh mạng của ít nhất 188 người. Con số này được dự báo còn tiếp tục tăng khi lực lượng cứu hộ vẫn đang khẩn trương tìm kiếm những người mắc kẹt dưới đống đổ nát của các tòa nhà sập.
Cho đến nay, trận động đất gây thương vong lớn nhất trong lịch sử hiện đại của Venezuela là thảm họa năm 1967 khiến 240 người thiệt mạng.
Tuy nhiên, xét trên toàn khu vực Mỹ Latinh – nơi nằm trên nhiều đới đứt gãy địa chất phức tạp – đã từng xảy ra nhiều trận động đất có sức tàn phá khủng khiếp, gây thiệt hại nặng nề về người và tài sản. Dưới đây là 10 trận động đất chết chóc nhất trong lịch sử khu vực, từ Venezuela năm 1812 đến Haiti năm 2010.
1. Động đất Haiti năm 2010
Độ lớn: 7,0 độ Richter
Số người thiệt mạng: 316.000
Dù chỉ đạt cường độ 7,0 độ Richter, trận động đất xảy ra tại Haiti năm 2010 vẫn được xem là thảm họa động đất gây chết chóc thứ hai trong lịch sử nhân loại, chỉ đứng sau trận động đất tại tỉnh Thiểm Tây (Trung Quốc) năm 1556 khiến khoảng 830.000 người thiệt mạng.
Nguyên nhân khiến thảm họa này đặc biệt nghiêm trọng là do tâm chấn nằm ngay gần thủ đô Port-au-Prince – khu vực đông dân cư nhưng có hạ tầng yếu kém và nhiều công trình không được thiết kế để chịu được rung chấn mạnh.
Chất lượng xây dựng thấp, số lượng lớn nhà bê tông dễ đổ sập cùng năng lực ứng phó thiên tai hạn chế đã khiến thương vong tăng vọt.
Thiệt hại kinh tế được ước tính khoảng 8 tỷ USD, tương đương gần 120% GDP của Haiti năm 2009.
2. Chuỗi động đất Ecuador – Colombia năm 1868
Độ lớn: 7,7 độ Richter
Số người thiệt mạng: 70.000
Chuỗi động đất bắt đầu bằng một cơn địa chấn nhỏ vào rạng sáng ngày 15/8/1868, trước khi một trận động đất mạnh 7,7 độ Richter xảy ra vào sáng hôm sau.
Thảm họa san phẳng nhiều thị trấn, khiến khoảng 40.000 người chết tại Ecuador và 30.000 người tại Colombia.
Trong một cuốn sách do ủy ban điều tra của chính phủ công bố ngay năm đó, thành phố Ibarra được mô tả đang chìm trong giấc ngủ khi động đất xảy ra lúc 1 giờ 15 sáng.
Báo cáo viết: "Chỉ trong chưa đầy ba giây, Ibarra đã biến thành một nghĩa địa khổng lồ và tang thương. Gần như toàn bộ cư dân bị chôn vùi ngay trong chính phòng ngủ của mình."
3. Động đất Peru năm 1970
Độ lớn: 7,9 độ Richter
Số người thiệt mạng: 66.794
Trận động đất ngoài khơi Peru đã kích hoạt vụ lở đất chết chóc nhất lịch sử khi làm sụp đổ sườn phía bắc của ngọn núi cao nhất nước này.
Khối băng và đá khổng lồ tăng tốc khi lao xuống các thị trấn Yungay và Ranrahirca với vận tốc lên tới 335 km/h.
Khoảng 80 triệu m³ băng đá và bùn đất đã chôn vùi các khu dân cư dưới lớp bùn dày tới 4 mét.
Riêng tại Yungay, khoảng 19.000 người thiệt mạng, chỉ khoảng 2.500 người sống sót. Nhiều thành phố khác như Chimbote và Huaraz bị phá hủy tới 70%, trong khi gần một triệu người rơi vào cảnh mất nhà cửa.
4. Động đất Ecuador năm 1797
Độ lớn: 8,3 độ Richter
Số người thiệt mạng: 40.000
Đây là trận động đất mạnh nhất từng được ghi nhận tại Ecuador.
Rung chấn đạt cấp độ rất cao trên thang cường độ Mercalli cải tiến, gây ra hàng loạt vụ sạt lở đất và tàn phá trên diện rộng tại Quito, Riobamba, Latacunga và Ambato.
Các ghi chép lịch sử cùng lời kể của nhân chứng cho biết nhiều công trình đã sụp đổ chỉ trong vài giây.
5. Động đất Chile năm 1939
Độ lớn: 8,3 độ Richter
Số người thiệt mạng: 30.000
Chile nổi tiếng với trận động đất mạnh nhất từng được ghi nhận trên thế giới vào năm 1960 với cường độ 9,5 độ Richter.
Tuy nhiên, trận động đất gây thương vong nặng nề nhất của nước này lại xảy ra năm 1939 tại thành phố Chillán.
Theo nhà địa chấn học Cinna Lomnitz, việc sử dụng vật liệu xây dựng yếu như gạch đất nung cùng gần như không có tiêu chuẩn thiết kế chống động đất đã khiến số người chết tăng rất cao.
Sau thảm họa này, Chile ban hành bộ quy chuẩn xây dựng chống động đất đầu tiên.
6. Động đất Venezuela năm 1812
Độ lớn: 7,7 độ Richter
Số người thiệt mạng: 26.000
Một nghiên cứu năm 1962 cho rằng đây thực chất là ba trận động đất xảy ra liên tiếp và kích hoạt lẫn nhau.
Khoảng 90% Caracas bị phá hủy, trong khi hàng nghìn người thiệt mạng tại Barquisimeto, Mérida, La Guaira và San Felipe.
Thảm họa xảy ra đúng thời điểm Venezuela đang tiến hành cuộc chiến giành độc lập khỏi Tây Ban Nha.
Chính quyền thực dân Tây Ban Nha khi đó tuyên bố đây là "sự trừng phạt của Chúa" đối với lực lượng cách mạng.
Mỹ đã gửi thực phẩm và tiền viện trợ tới Venezuela, được xem là một trong những hoạt động viện trợ nhân đạo quốc tế sớm nhất.
7. Động đất Arica năm 1868
Độ lớn: 8,5 độ Richter
Số người thiệt mạng: 25.000
Trận động đất xảy ra tại Arica – khi đó thuộc Peru, nay thuộc Chile.
Hàng loạt thành phố gồm Arica, Arequipa, Moquegua, Mollendo và Ilo bị phá hủy.
Địa chấn còn tạo ra một trận sóng thần khổng lồ tàn phá các cảng biển Peru, đồng thời gây sóng lớn lan tới tận Hawaii và New Zealand.
8. Động đất Guatemala năm 1976
Độ lớn: 7,5 độ Richter
Số người thiệt mạng: 23.000
Trận động đất xảy ra lúc khoảng 3 giờ sáng tại khu vực đông dân cư, bao gồm cả thủ đô Guatemala City.
Thiên tai gây thiệt hại trên diện tích hơn 100.000 km².
Hàng loạt ngôi nhà bằng gạch đất sụp đổ, trong khi các dư chấn mạnh tiếp tục cướp đi nhiều sinh mạng.
Khoảng 1,2 triệu người mất nhà cửa và gần 40% số bệnh viện của cả nước bị phá hủy.
9. Động đất Venezuela năm 1797
Độ lớn: Chưa xác định
Số người thiệt mạng: 16.000
Nhà địa lý học kiêm tự nhiên học người Đức Alexander von Humboldt đã ghi chép chi tiết về trận động đất phá hủy thành phố Cumaná và vùng phụ cận.
Nhiều nhân chứng kể lại rằng họ nghe thấy những tiếng động lớn phát ra từ lòng đất cùng mùi lưu huỳnh trước khi động đất xảy ra.
Một tài liệu thống kê động đất xuất bản năm 1855 mô tả: "Lửa bùng lên từ mặt đất, tiếp theo là tiếng ùng ục dưới lòng đất rồi các rung chấn dữ dội xuất hiện" gần vịnh Cariaco.
10. Động đất Argentina năm 1861
Độ lớn: Chưa xác định (một số tài liệu ước tính khoảng 7,2 độ Richter)
Số người thiệt mạng: 14.000
Trận động đất xảy ra gần nửa đêm và phá hủy phần lớn thành phố Mendoza, bao gồm cả Vương cung Thánh đường San Francisco.
Hệ thống đèn khí phổ biến thời đó đã làm bùng phát nhiều đám cháy lớn kéo dài nhiều ngày trong đống đổ nát.
Thảm họa cũng kéo theo tình trạng cướp bóc và hỗn loạn trên diện rộng.
Theo Cơ sở dữ liệu Động đất Lớn (Significant Earthquake Database), độ lớn chính xác của trận động đất chưa được xác định, dù nhiều tài liệu khác ước tính đạt khoảng 7,2 độ Richter.
Theo Reuters, NCEI
