Máy bay huấn luyện - tiêm kích hạng nhẹ Yak-130M của Nga đã hoàn thành chuyến bay đầu tiên vào ngày 25/6, đánh dấu bước tiến quan trọng trong chương trình hiện đại hóa lực lượng không quân nước này. Phiên bản nâng cấp được kỳ vọng sẽ được sản xuất với số lượng lớn để trang bị cho Lực lượng Hàng không Vũ trụ Nga cũng như nhiều khách hàng quốc tế từ đầu thập niên 2030.
Tập đoàn công nghệ quốc phòng Rostec cho biết nguyên mẫu Yak-130M đã thực hiện chuyến bay đầu tiên tại Nhà máy Hàng không Irkutsk, thuộc Tập đoàn chế tạo máy bay Yakovlev.
Máy bay do phi công thử nghiệm hạng Nhất Alexander Guskov cùng Phi công Thử nghiệm Danh dự Andrey Voropayev điều khiển.
Theo Rostec, toàn bộ chương trình bay được hoàn thành đúng kế hoạch và không phát sinh bất kỳ sự cố nào.
Chuyến bay kéo dài khoảng 50 phút, đạt độ cao tối đa 2.000 m và tốc độ khoảng 600 km/h, tương đương Mach 0,49.
Nâng cấp toàn diện, tiến gần một tiêm kích thực thụ
So với Yak-130 tiêu chuẩn, Yak-130M được nâng cấp mạnh về khả năng tác chiến.
Máy bay được trang bị radar mảng pha quét điện tử chủ động (AESA), hệ thống điện tử hàng không thế hệ mới và khả năng tích hợp nhiều loại vũ khí không đối không cũng như không đối đất hiện đại.
Theo Tổng giám đốc Tập đoàn Máy bay Thống nhất Nga (UAC), ông Vadim Badekha, gói nâng cấp sẽ giúp Yak-130M thực hiện đầy đủ cả nhiệm vụ huấn luyện lẫn chiến đấu trong mọi điều kiện thời tiết, cả ngày lẫn đêm, với tiêu chuẩn tương đương các nền tảng máy bay hiện đại.
Ông cho biết nhiệm vụ chiến đấu của Yak-130M bao gồm tiêu diệt mục tiêu trên không và mặt đất, trong đó có cả các máy bay không người lái (UAV) cỡ lớn.
Trong khi đó, Thứ trưởng Công Thương Nga Gennady Abramenkov nhận định Yak-130M sở hữu tiềm năng rất lớn để đáp ứng nhiều yêu cầu tác chiến khác nhau của các khách hàng trong tương lai.
Từ máy bay huấn luyện Liên Xô đến nền tảng đào tạo phi công thế hệ 5
Yak-130 được phát triển từ những năm 1990 nhằm thay thế dòng L-39 thời Liên Xô trong vai trò máy bay huấn luyện chủ lực.
Ngay từ đầu, dòng máy bay này được tối ưu để đào tạo phi công chuyển loại lên các tiêm kích thế hệ 4+ và thế hệ 5 như Su-30SM và Su-57.
Yak-130 thực hiện chuyến bay đầu tiên vào năm 1996 và nhanh chóng được đánh giá là một trong những máy bay huấn luyện tiên tiến nhất thế giới thời điểm đó.
Điểm nổi bật của Yak-130 nằm ở hệ thống điều khiển bay điện tử kỹ thuật số (fly-by-wire), cho phép các giảng viên lập trình máy bay mô phỏng đặc tính điều khiển của nhiều loại tiêm kích khác nhau.
Nhờ đó, học viên có thể làm quen với cảm giác điều khiển các chiến đấu cơ hiện đại mà không cần sử dụng trực tiếp những máy bay tiền tuyến vốn có chi phí vận hành rất cao.
Thu hẹp khoảng cách giữa máy bay huấn luyện và tiêm kích đa nhiệm
Yak-130 được xếp vào nhóm Lead-In Fighter Trainer (LIFT) – dòng máy bay huấn luyện cao cấp đóng vai trò cầu nối giữa giai đoạn đào tạo phản lực cơ bản và huấn luyện chuyển loại lên các tiêm kích chiến đấu.
Buồng lái của Yak-130 được trang bị màn hình hiển thị đa chức năng, cần điều khiển kiểu HOTAS (Hands On Throttle And Stick) cùng hệ thống điện tử hàng không có thiết kế tương đồng với các chiến đấu cơ hiện đại.
Điều này giúp giảm đáng kể thời lượng huấn luyện cần thực hiện trên các máy bay chiến đấu thực sự, từ đó tiết kiệm chi phí vận hành.
Ở phiên bản Yak-130M, Nga tiếp tục thu hẹp ranh giới giữa máy bay huấn luyện và tiêm kích đa nhiệm hạng nhẹ.
Ngoài việc giữ nguyên toàn bộ chức năng đào tạo của Yak-130, phiên bản mới còn được nâng cấp sâu về cảm biến, hệ thống tác chiến, vũ khí và khả năng sống sót trên chiến trường.
Radar AESA và cảm biến quang điện tử nâng cao năng lực chiến đấu
Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất của Yak-130M là việc tích hợp radar AESA hoàn toàn mới.
Radar này giúp máy bay mở rộng đáng kể khả năng phát hiện và bám bắt mục tiêu trên không cũng như trên mặt đất, thực hiện tác chiến không đối không hiệu quả hơn và khai thác các loại vũ khí dẫn đường chính xác hiện đại.
Việc đưa radar AESA lên một máy bay huấn luyện cũng cho phép học viên làm quen với các hệ thống radar hiện đại ngay trong quá trình đào tạo, đồng thời biến Yak-130M thành một nền tảng chiến đấu có năng lực thực tế cao hơn đáng kể.
Bên cạnh đó, Yak-130M còn được trang bị hệ thống ngắm bắn quang điện tử tiên tiến đặt ở phần mũi máy bay.
Hệ thống này tích hợp khả năng tìm kiếm và theo dõi mục tiêu bằng hồng ngoại (IRST), nhận dạng mục tiêu, chỉ thị laser và hỗ trợ tấn công chính xác.
Nhờ đó, Yak-130M có thể sử dụng hiệu quả hơn các loại vũ khí dẫn đường tấn công mục tiêu mặt đất, đồng thời nâng cao đáng kể nhận thức tình huống cho phi công trong cả nhiệm vụ huấn luyện lẫn tác chiến thực tế.
Theo MW
