Xung đột Nga - Ukraine bùng nổ năm 2022 tạo ra một cú sốc năng lượng mang tính hệ thống đối với toàn cầu khi giá dầu Brent có thời điểm vượt 120 USD/thùng. Giá khí đốt tại châu Âu tăng đột biến, buộc các nền kinh tế lớn phải điều chỉnh chiến lược năng lượng. Theo đánh giá của International Monetary Fund, đây là cú sốc hàng hóa lớn nhất kể từ thập niên 1970, làm thay đổi cán cân cung cầu trên quy mô toàn cầu.
Trong khi xung đột Mỹ - Iran năm 2026 lại mang đặc điểm của một cú sốc đột biến với tốc độ lan truyền rất nhanh. Giá dầu nhanh chóng vượt mốc 100 – 110 USD/thùng trong bối cảnh lo ngại về khả năng gián đoạn tại eo biển Hormuz, nơi vận chuyển khoảng 20–30% nguồn cung dầu thế giới. Các phân tích cho thấy nếu tuyến vận tải này bị ảnh hưởng nghiêm trọng, thị trường có thể mất một lượng lớn nguồn cung chỉ trong thời gian ngắn, khiến giá năng lượng tăng vọt với tốc độ nhanh hơn đáng kể so với giai đoạn 2022.
Sự khác biệt cốt lõi nằm ở tính chất của cú sốc. Nếu như xung đột Nga -Ukraine khiến giá năng lượng duy trì ở mức cao trong thời gian dài thì căng thẳng Mỹ - Iran lại tạo ra những biến động mạnh trong ngắn hạn, với biên độ dao động lớn và khó dự đoán hơn.
Sự gia tăng giá năng lượng trong cả hai cuộc chiến đã nhanh chóng chuyển hóa thành áp lực lạm phát trên diện rộng. Theo World Bank, xung đột Nga - Ukraine đã tạo ra một làn sóng tăng giá hàng hóa toàn cầu, đẩy lạm phát tại khu vực đồng euro lên trên 10% và tại Mỹ lên khoảng 8–9% trong giai đoạn cao điểm. Chi phí năng lượng và thực phẩm đóng vai trò chính trong việc thúc đẩy lạm phát, đồng thời làm suy giảm sức mua của người tiêu dùng.
Đối với xung đột Mỹ - Iran, các tổ chức tài chính như Goldman Sachs cảnh báo rằng việc giá dầu duy trì trên 100 USD/thùng có thể khiến lạm phát toàn cầu tăng thêm từ 0,5 đến 1 điểm phần trăm. Tác động này lan nhanh hơn do giá xăng dầu ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí vận tải và giá tiêu dùng hàng ngày.
Trong bối cảnh bất ổn gia tăng, giá vàng tiếp tục đóng vai trò là tài sản trú ẩn. Theo World Gold Council, dòng vốn đầu tư thường chuyển sang vàng trong các giai đoạn rủi ro địa chính trị cao, khiến giá kim loại quý này tăng mạnh. Trong xung đột Nga - Ukraine, vàng đã tiệm cận mốc 2.000 USD/ounce và xu hướng này tiếp tục được củng cố khi căng thẳng Mỹ - Iran leo thang.
Một trong những khác biệt quan trọng giữa hai cuộc xung đột nằm ở cấu trúc tác động đến nguyên vật liệu. Nga và Ukraine là những nhà cung cấp lớn về lúa mì, phân bón và kim loại công nghiệp, do đó căng thẳng năm 2022 đã làm gián đoạn chuỗi cung ứng lương thực và đẩy giá nông sản tăng mạnh trên toàn cầu. Theo Food and Agriculture Organization, giá lương thực thế giới đã tăng đáng kể ngay sau khi xung đột nổ ra.
Ngược lại, xung đột Mỹ–Iran tác động chủ yếu đến dầu mỏ, khí tự nhiên và các nguyên liệu đầu vào liên quan đến năng lượng. Điều này khiến ảnh hưởng lan nhanh hơn sang chi phí sản xuất và vận tải, từ đó tác động trực tiếp đến giá tiêu dùng. Nếu xung đột Nga - Ukraine mang tính chất tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu thì xung đột Mỹ - Iran lại có xu hướng gây ra những cú sốc tức thời, với khả năng làm gián đoạn thị trường trong thời gian ngắn nhưng với cường độ mạnh.
| Chỉ tiêu | Nga – Ukraine (2022–2023) | Mỹ – Iran (2026) |
| Giá dầu Brent | ~120–130 USD/thùng | ~100–112 USD/thùng |
| Nguồn cung ảnh hưởng | Nga ~10% dầu toàn cầu | Hormuz ~20–30% vận chuyển dầu |
| Lạm phát | EU >10%, Mỹ ~8–9% | Dự báo tăng thêm 0,5–1% |
| Giá vàng | ~1.900–2.000 USD/ounce | Xu hướng tăng mạnh |
| Mặt hàng chịu tác động | Lúa mì, phân bón, kim loại | Dầu, khí, phân bón |
| Tính chất cú sốc | Dài hạn, cấu trúc | Ngắn hạn, đột biến |
Nhìn tổng thể, hai cuộc xung đột phản ánh hai dạng rủi ro khác nhau đối với nền kinh tế toàn cầu. Xung đột Nga - Ukraine đã tạo ra những thay đổi mang tính cấu trúc, buộc các quốc gia điều chỉnh chiến lược năng lượng và thương mại trong dài hạn. Trong khi đó, xung đột Mỹ - Iran lại giống như một cú sốc tức thời, có thể đẩy thị trường vào trạng thái biến động mạnh nếu leo thang nhanh chóng.
Dù khác nhau về bản chất, cả hai cuộc xung đột đều cho thấy một thực tế rõ ràng rằng năng lượng vẫn là trụ cột của nền kinh tế toàn cầu, và bất kỳ gián đoạn nào trong nguồn cung dầu khí cũng có thể nhanh chóng lan rộng thành một cuộc khủng hoảng kinh tế quy mô lớn. Và dù khác biệt về hình thái nhưng cả 2 cú sốc đều dẫn đến một điểm chung: thế giới ngày càng dễ tổn thương trước bất kỳ biến động nào của năng lượng.
