Du lịch y tế không còn là xu hướng tiềm năng mà đã trở thành “cuộc đua nghìn tỷ USD” trên phạm vi toàn cầu. Đây cũng là một trong 6 xu hướng du lịch tương lai được quốc tế xác định, cho thấy sức hút và dư địa phát triển cực lớn.
Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn, thị trường du lịch y tế toàn cầu năm 2024 đạt 100 tỷ USD, với mức tăng trưởng 15 đến 25%/năm. Tại Việt Nam, quy mô thị trường đã đạt khoảng 700 triệu USD và dự báo có thể đạt gần 4 tỷ USD vào năm 2033, với tốc độ tăng trưởng bình quân 18%/năm.
“Việt Nam có nền y học cổ truyền (YHCT) lâu đời, giàu bản sắc văn hóa, mang lại tiềm năng phát triển những sản phẩm trị liệu, nghỉ dưỡng độc đáo mà ít quốc gia nào có được”, Thứ trưởng Thuấn nhấn mạnh.
Nhưng, Việt Nam lại đang đứng trước một nghịch lý: Sở hữu nền y dược cổ truyền (YDCT) lâu đời và tài nguyên dồi dào, nhưng doanh thu từ du lịch y tế mới chỉ đạt khoảng 1 tỷ USD mỗi năm, con số quá nhỏ so với tiềm năng.
“Vương quốc” dược liệu
Theo GS Trịnh Thị Diệu Thường, Cục trưởng Cục Quản lý Y Dược cổ truyền Bộ Y tế, YDCT Việt Nam không chỉ là di sản văn hóa mà còn là một hệ sinh thái hoàn chỉnh. Hiện cả nước có 66 bệnh viện YHCT công lập, 5 bệnh viện YHCT ngoài công lập và 60 bệnh viện đa khoa, chuyên khoa có khoa YHCT.
Đặc biệt, Việt Nam sở hữu nguồn dược liệu cực kỳ phong phú với hơn 5.000 loài thực vật, 408 loài động vật và 75 loại khoáng vật làm thuốc. Trong đó, nhiều dược liệu quý hiếm như sâm Ngọc Linh, tam thất hoang, thông đỏ – những “tài sản sinh học” có thể tạo ra giá trị kinh tế cao nếu được thương mại hóa gắn với du lịch.
Đặc biệt, đã có 40 cây dược liệu được trồng theo tiêu chuẩn GACP-WHO, mở ra khả năng chuẩn hóa nguồn nguyên liệu để phục vụ cả điều trị và trải nghiệm du lịch sức khỏe.
Cơ hội vàng cho Việt Nam
Một trong những động lực chính của du lịch y tế là xu hướng người dân từ các quốc gia phát triển tìm đến các nước có chi phí thấp hơn để điều trị và chăm sóc sức khỏe .
Sự phát triển của hàng không giá rẻ và internet đã khiến việc “xuất ngoại chữa bệnh” phổ biến. Không chỉ điều trị bệnh, du khách còn tìm kiếm các dịch vụ phục hồi, detox, dưỡng sinh – những lĩnh vực mà YDCT Việt Nam có thế mạnh.
Thực tế cho thấy riêng tại TP.HCM, có khoảng 30–40% bệnh nhân đến từ các tỉnh khác hoặc từ nước ngoài, chủ yếu là Campuchia, Lào và kiều bào từ Mỹ, Australia, Canada, Nhật Bản .
Tuy nhiên, so với Thái Lan, Hàn Quốc hay Ấn Độ, Việt Nam vẫn bị đánh giá là phát triển chậm và chưa tạo được vị thế trên bản đồ du lịch y tế quốc tế.
Thế mạnh điều trị tự nhiên, chi phí thấp, hiệu quả cao
Nếu các quốc gia khác tập trung vào phẫu thuật thẩm mỹ, nha khoa hay công nghệ cao, thì Việt Nam lại có lợi thế riêng với các phương pháp điều trị tự nhiên, đa dạng như châm cứu, xoa bóp bấm huyệt, cấy chỉ, dưỡng sinh, ngâm thuốc thảo dược.
Những phương pháp này không chỉ an toàn, ít xâm lấn, mà còn ngày càng có nhiều bằng chứng khoa học chứng minh hiệu quả, đặc biệt trong điều trị các bệnh mạn tính. Đây chính là điểm khác biệt giúp Việt Nam có thể “định vị” mình trong phân khúc du lịch sức khỏe bền vững.
Bên cạnh đó, Việt Nam còn có lợi thế về tài nguyên thiên nhiên như suối khoáng, khí hậu đa dạng, kết hợp với các mô hình thiền, yoga, detox đang được nhiều khu nghỉ dưỡng khai thác .
Nguồn lực lớn nhưng chưa “đánh thức”
Dù sở hữu nhiều lợi thế, du lịch YDCT vẫn đang đối mặt với hàng loạt rào cản.
Cơ sở hạ tầng còn yếu, dịch vụ thiếu đồng bộ, sản phẩm du lịch mang tính tự phát là những hạn chế lớn. Một số địa phương đã triển khai mô hình tham quan vùng trồng dược liệu, tắm suối khoáng, trải nghiệm ngâm thuốc người Dao đỏ, nhưng chưa thành chuỗi sản phẩm hoàn chỉnh.
“Nguồn nhân lực cũng là điểm nghẽn khi thiếu đội ngũ vừa giỏi chuyên môn, vừa thành thạo ngoại ngữ và kỹ năng dịch vụ quốc tế”, GS Trịnh Thị Diệu Thường thông tin.
Đặc biệt, hoạt động quảng bá còn rất hạn chế, khiến Việt Nam chưa xây dựng được thương hiệu quốc gia về du lịch YDCT, dù có tiềm năng nổi trội.
Biến tiềm năng thành “ngành công nghiệp tỷ USD”
Theo định hướng phát triển đến năm 2030, YDCT sẽ trở thành dòng sản phẩm du lịch chủ đạo, có khả năng cạnh tranh quốc tế .
Theo GS Trịnh Thị Diệu Thường, chiến lược này tập trung vào 5 nhóm sản phẩm chính gồm du lịch chăm sóc sức khỏe, thẩm mỹ, dược liệu, khám phá văn hóa và học thuật YDCT.
GS Thường cho biết thêm WHO đánh giá Việt Nam là một trong 5 quốc gia có hệ thống YHCT phát triển lâu đời. Đây là lợi thế hiếm có để xây dựng thương hiệu quốc gia nếu được đầu tư đúng mức.
Vấn đề không nằm ở tiềm năng, mà ở cách khai thác. Dựa trên lợi thế sẵn có, nếu Bộ Y tế cùng các ngành, địa phương có kế hoạch hợp tác đầu tư và khai thác, thì “mỏ vàng” này sẽ được đánh thức bằng chiến lược bài bản. Khi đó, YDCT Việt Nam không chỉ mang lại giá trị kinh tế hàng tỷ USD, mà còn góp phần đưa hình ảnh đất nước trở thành điểm đến của sức khỏe và sự chữa lành.
