Các nguồn nhà nước Nga cho biết những nỗ lực nâng cấp năng lực của dòng pháo phản lực nhiệt áp TOS — được gọi trong nước là hệ thống “súng phun lửa hạng nặng” — vẫn đang đạt tiến triển, khi chúng tiếp tục đóng vai trò trung tâm trên tiền tuyến tại chiến trường Ukraine.
Một cột mốc đáng chú ý trong quá trình này là sự phát triển của hệ thống TOS-2 Tosochka, được các nguồn địa phương cho là đã vượt khỏi phạm vi của một vũ khí tấn công đơn thuần, để trở thành một hệ thống yểm trợ hỏa lực tiên tiến.
Bình luận về năng lực của hệ thống mới, tập đoàn công nghệ quốc phòng Rostec cho biết: “Thông thường, sau một loạt bắn như vậy, đội tấn công không còn gì phải làm trong khu vực — đơn giản là không còn đối phương nào có thể kháng cự. Vì vậy, TOS-2 vẫn giữ được tiềm năng vũ khí nhiệt áp của ‘người anh lớn’ là hệ thống bánh xích TOS-1 Solntsepek.”
Làm rõ thêm các cải tiến của TOS-2, Rostec cho biết: “Nhiều nâng cấp đã được áp dụng cho thiết kế của Tosochka — hệ thống được trang bị khung gầm bánh lốp, hệ thống nạp đạn tự động được cải tiến và hệ thống điều khiển hỏa lực được nâng cấp. Nhờ đó, phương tiện này đã vượt khỏi khái niệm ‘xe phá vật cản tấn công’. Nó đã trở thành một hệ thống yểm trợ hỏa lực linh hoạt, cơ động và công nghệ cao hơn, phù hợp với yêu cầu của chiến tranh hiện đại.”
Đại diện Rostec cho biết thêm hệ thống điều khiển hỏa lực được cải tiến cho phép tấn công mục tiêu chính xác, trong khi khung gầm bánh lốp giúp nó nhanh chóng triển khai tới các vị trí chưa được chuẩn bị, nhận dữ liệu mục tiêu, liên lạc với sở chỉ huy, khai hỏa và rút lui nhanh chóng. Điều này tương phản với hệ thống TOS-1 bánh xích nặng hơn và có độ cơ động thấp hơn.
TOS-2 lần đầu được công bố trong lễ duyệt binh chiến thắng vào tháng 5/2020 và được lắp trên xe địa hình 6x6 Ural-63706-0120. Hệ thống chính thức đi vào biên chế từ tháng 1/2021, dù số lượng tham chiến tại chiến trường Ukraine ít hơn so với mẫu TOS-1 được sử dụng rộng rãi hơn.
Vào tháng 8/2024, có thông tin cho rằng tầm bắn của hệ thống đã được mở rộng lên tới 20 km. Những nỗ lực cải tiến liên tục đã giúp nâng tầm tác chiến của hệ thống lên mức này, mang lại cho lực lượng vũ trang Nga sự linh hoạt lớn hơn trong việc triển khai các đòn tấn công nhiệt áp.
Dù không có hỏa lực và khả năng vượt địa hình mạnh như TOS-1, nhưng nhu cầu bảo trì thấp hơn, tiêu thụ nhiên liệu ít hơn, độ cơ động cao hơn và trọng lượng nhẹ hơn — cho phép vận chuyển bằng đường không và đường biển — khiến TOS-2 trở thành một hệ thống bổ trợ hiệu quả.
Các hệ thống pháo nhiệt áp của Nga đã thu hút sự chú ý lớn nhờ hiệu quả chiến đấu tại Ukraine. Đạn của chúng hoạt động bằng cách phát tán một đám mây hóa chất dạng khí vào không khí, sau đó được kích nổ bằng vụ nổ chân không, tạo ra sóng xung kích áp suất cao hút không khí ra khỏi các khu vực kín với lực cực lớn, gây vỡ phổi đối với mọi sinh vật trong phạm vi ảnh hưởng.
Các đoạn video từ một địa điểm không xác định trên tiền tuyến cho thấy việc sử dụng rộng rãi hệ thống TOS-1A để phá hủy các lực lượng Ukraine đang ẩn nấp. Trước đó, các hệ thống này cũng đã được thử nghiệm thực chiến rộng rãi trong các cuộc xung đột tại Syria và Iraq nhằm vào các nhóm phiến quân Hồi giáo do Thổ Nhĩ Kỳ hậu thuẫn.
Song song với việc hiện đại hóa TOS-2, năng lực của TOS-1 cũng được cải thiện đáng kể. Ông Vladimir Pimenov, Giám đốc Viện Nghiên cứu Signal, cho biết một hệ thống dẫn đường mới đã “cải thiện độ chính xác hoạt động xuống chỉ còn vài mét.”
“Lực lượng CBR (phòng chống hạt nhân, sinh học và hóa học) đã hỏi liệu chúng tôi có giải pháp nghiên cứu nào giúp tăng tính linh hoạt của biến thể Solntsepek tại các vị trí bắn hay không. Chúng tôi đã đề xuất hệ thống định vị cho phép rút ngắn thời gian tác chiến tại vị trí bắn mà không cần kíp chiến đấu và chỉ huy phải rời khỏi phương tiện,” ông cho biết thêm.
Hiệu suất vượt trội của hệ thống đã khiến Rostec công bố vào tháng 4/2024 việc phát triển một phiên bản kế nhiệm mạnh hơn mang tên TOS-3, với biến thể thế hệ mới lần đầu được quan sát vào tháng 6 cùng năm.
Theo MW
