Những câu chuyện ấy phơi bày khoảng cách giữa các chỉ số tăng trưởng và cảm nhận của người dân Mỹ về túi tiền của chính mình.
Tiền lương vẫn về, nhưng tiền dư trong túi đang ít đi
Pedro Sanchez, 52 tuổi, làm việc trong ngành thực thi pháp luật và sống tại Perris, bang California. Ông từng bỏ phiếu cho Tổng thống Donald Trump, kỳ vọng nhiệm kỳ thứ hai của nhà lãnh đạo này sẽ giúp kinh tế Mỹ khởi sắc và cuộc sống của người dân dễ dàng hơn.
Nhưng sau một thời gian, điều Sanchez nhận thấy lại là những khoản chi tiêu ngày càng ngốn nhiều tiền hơn.
“Tôi từng có nhiều tiền dư để chi tiêu hơn. Giờ thì không còn nữa. Số tiền đó đã bị bào mòn bởi chi phí mọi thứ tăng lên”, ông nói với hãng AP trong bài viết ngày 1/10.
Sanchez không mô tả mình mất việc hay không còn thu nhập. Điều ông phàn nàn là phần tiền có thể sử dụng cho những nhu cầu ngoài thiết yếu đang thu hẹp. Khi giá xăng, thực phẩm và các chi phí khác tăng lên, khoản tiền trước đây có thể dành cho một bữa ăn ngoài, mua sắm hoặc tiết kiệm giờ phải dùng để thanh toán hóa đơn.
Đây là một dạng sức ép tài chính khó thể hiện đầy đủ qua những con số tăng trưởng. Một người vẫn có việc làm, vẫn nhận lương đều đặn và chưa rơi vào cảnh thiếu thốn có thể vẫn cảm thấy cuộc sống kém thoải mái hơn, bởi họ phải cân nhắc nhiều hơn trước mỗi khoản chi.
Sanchez cho rằng chính sách thuế quan của ông Trump và cuộc chiến với Iran đang góp phần khiến tình hình khó khăn hơn. Theo ông, đây là những quyết định mà chính quyền trực tiếp tham gia và có thể ảnh hưởng tới chi phí của người dân.
Câu chuyện của Sanchez cũng đáng chú ý bởi ông từng đặt kỳ vọng vào chính nhà lãnh đạo mà giờ đây ông thất vọng. Với ông, câu hỏi về kinh tế không phải là liệu một chính sách có được quảng bá là thành công hay không, mà là nó có giúp gia đình ông giữ lại được nhiều tiền hơn sau khi thanh toán các khoản cần thiết hay không.
“Thu nhập của bạn đâu có tăng theo”
Ở Fairfax, bang Iowa, Bethany Lnenicka, 41 tuổi, điều hành một trang trại nhỏ. Bà mô tả cảm giác giá thực phẩm cứ tăng hết mặt hàng này đến mặt hàng khác, trong khi thu nhập không theo kịp.
“Thực phẩm dường như vượt ngoài tầm kiểm soát. Có cảm giác mọi thứ đều tăng giá”, Lnenicka nói với AP. “Tuần này tăng một thứ, tuần sau lại đến thứ khác. Thật khó tin. Mà thu nhập của bạn thì đâu có tăng theo”.
Lời kể của Lnenicka chạm tới một vấn đề cốt lõi: người dân không chỉ quan tâm giá cả đang tăng nhanh đến đâu, mà còn quan tâm liệu tiền kiếm được có đủ để theo kịp những khoản chi đó hay không.
Với một người điều hành trang trại nhỏ, chi phí sinh hoạt cũng không phải lúc nào tách biệt hoàn toàn khỏi chi phí làm ăn. Khi nhiên liệu, vận chuyển hoặc các đầu vào khác đắt lên, áp lực có thể xuất hiện ở nhiều khâu. Tuy nhiên, trường hợp của Lnenicka không đủ để kết luận mọi hộ nông nghiệp đều gặp tình trạng giống nhau; nó cho thấy một trải nghiệm cụ thể trong bức tranh rộng hơn về chi phí.
Lnenicka thường bỏ phiếu cho ứng viên Cộng hòa và đã ủng hộ ông Trump ba lần. Bà từng hy vọng nhiệm kỳ thứ hai sẽ mang lại những kết quả tích cực hơn, nhưng cho biết mình chưa cảm thấy cuộc sống được cải thiện đáng kể.
Sự thất vọng ấy không nhất thiết đồng nghĩa bà đã thay đổi toàn bộ quan điểm chính trị. Nó cho thấy kỳ vọng của một cử tri có thể va chạm với thực tế đời sống: lời hứa giảm chi phí chỉ thực sự có ý nghĩa khi người dân cảm thấy giá cả dễ chịu hơn và thu nhập đủ sức trang trải.
Chính quyền Trump đang ưu tiên sai việc?
Robert Gault, 66 tuổi, một công nhân nhà máy đã nghỉ hưu sống tại Bradford, bang Pennsylvania, cũng nói với AP rằng ông chưa thấy nền kinh tế cải thiện như kỳ vọng.
“Tôi hy vọng mọi thứ sẽ tốt hơn hoặc khác đi, nhưng thực tế không được như vậy”, Gault nói.
Ông tự nhận là người thuộc đảng Cộng hòa và từng kỳ vọng Tổng thống Trump sẽ giúp đất nước tiến lên. Nhưng theo Gault, cho đến thời điểm cuộc phỏng vấn, ông chưa thấy tổng thống đáp ứng được kỳ vọng ấy về kinh tế cũng như một số vấn đề khác.
Câu chuyện của Gault bổ sung một góc nhìn khác với Sanchez và Lnenicka. Với người đã nghỉ hưu, vấn đề không chỉ nằm ở mức lương có tăng hay không. Khả năng trang trải còn phụ thuộc vào khoản tiết kiệm, lương hưu, chi phí y tế và mức độ tăng giá của những hàng hóa, dịch vụ họ cần sử dụng.
Tuy nhiên, không nên mặc định mọi người nghỉ hưu đều gặp khó khăn giống nhau. Người có nhà đã trả hết nợ và khoản tiết kiệm lớn có vị thế khác với người phải thuê nhà hoặc phụ thuộc nhiều vào thu nhập cố định. Điều quan trọng là khi giá cả tăng, những người có ít khả năng bổ sung thu nhập thường khó điều chỉnh ngân sách hơn.
Tại Gluckstadt, bang Mississippi, Kristen Slaven, 41 tuổi, một nhà trị liệu sức khỏe tâm thần thường bỏ phiếu cho ứng viên Cộng hòa, lại nhìn vấn đề từ một góc độ khác. Bà cho rằng chính quyền đang tập trung vào những việc chưa đáp ứng được nỗi lo trước mắt của người dân.
“Rõ ràng chiến tranh không giúp ích gì. Khi chiến tranh là cần thiết, tôi hiểu điều đó. Nhưng việc tập trung vào đổi tên các vùng biển và địa danh thật ngớ ngẩn khi người dân còn không đủ tiền nuôi gia đình”, Slaven nói với AP.
Lời kể này không phải một phép đo về thu nhập hay mức nghèo, nhưng cho thấy cách chi phí sinh hoạt trở thành thước đo để người dân đánh giá những ưu tiên của chính quyền. Khi một gia đình lo về thực phẩm, nhiên liệu và các hóa đơn, những quyết định ở tầm quốc gia có thể bị nhìn nhận qua câu hỏi rất cụ thể: chúng có giúp cuộc sống hằng ngày bớt khó khăn hay không?
Không phải người Mỹ nào cũng quy trách nhiệm cho ông Trump
Bức tranh sẽ thiếu cân bằng nếu chỉ đưa vào bài những người thất vọng với chính quyền. Trong cuộc phỏng vấn của AP, Fred Naumann, 51 tuổi, một người Cộng hòa và là người ủng hộ ông Trump lâu năm ở Green Bay, bang Wisconsin, cho rằng lạm phát là vấn đề rất khó xử lý.
Naumann mong lãi suất giảm, nhưng vẫn ủng hộ thuế quan và cuộc chiến với Iran, vì tin rằng các chính sách đó là cần thiết.
Quan điểm của ông cho thấy có những người sẵn sàng chấp nhận chi phí trước mắt nếu tin rằng chính sách sẽ đem lại lợi ích lớn hơn về lâu dài. Đây là điểm khác biệt quan trọng: cùng phải đối mặt với giá cả cao, người dân không nhất thiết đi đến cùng một kết luận về nguyên nhân hoặc cách giải quyết.
Một số người có thể cho rằng thuế quan sẽ bảo vệ nhà sản xuất trong nước, ngay cả khi chúng khiến một số hàng hóa nhập khẩu đắt hơn. Người khác lại ưu tiên khả năng mua sắm trước mắt và lo ngại chi phí tăng sẽ làm giảm sức mua của gia đình.
Vì thế, câu chuyện kinh tế Mỹ không chỉ là một cuộc tranh luận giữa những người ủng hộ và phản đối ông Trump. Nó còn phản ánh sự đánh đổi giữa mục tiêu dài hạn mà chính sách hướng tới và chi phí mà người dân có thể phải chịu trong quá trình thực hiện.
Hóa đơn hàng ngày giải thích vì sao người dân vẫn lo lắng
Những lời kể trên xuất hiện trong bối cảnh người Mỹ ngày càng lo ngại về khả năng chi trả các nhu cầu thiết yếu.
Theo cuộc khảo sát của AP và Trung tâm Nghiên cứu các vấn đề công chúng NORC, thực hiện từ ngày 24 đến 28/9/2026 với 2.140 người trưởng thành tại Mỹ, khoảng một nửa số người được hỏi đặc biệt lo lắng về khả năng đổ đầy bình xăng và mua đủ thực phẩm. Tỷ lệ lo lắng về việc mua xăng tăng lên so với tháng 7.
Trong khảo sát này, chỉ 17% người trưởng thành tán thành cách ông Trump xử lý chi phí sinh hoạt, trong khi tỷ lệ tán thành cách ông điều hành nền kinh tế là 26%. Có 65% cho rằng chính sách của ông Trump chịu trách nhiệm lớn hơn những yếu tố nằm ngoài tầm kiểm soát của tổng thống đối với tình trạng giá cả cao kéo dài.
Những con số này phản ánh nhận thức của công chúng, không phải phép đo xác định chính xác phần nào của lạm phát bắt nguồn từ chính sách của Nhà Trắng. Dù vậy, chúng cho thấy chi phí sinh hoạt đang trở thành một vấn đề lớn trong cách người dân đánh giá nền kinh tế.
Điều đáng chú ý là những khoản chi như thực phẩm và xăng dầu thường xuyên xuất hiện trong đời sống. Người tiêu dùng có thể không theo dõi GDP mỗi quý, nhưng dễ nhận ra khi hóa đơn siêu thị tăng hoặc số tiền phải trả tại cây xăng lớn hơn trước.
Nếu giá cả cao kéo dài, các gia đình có thể thay đổi thói quen mua sắm: lựa chọn sản phẩm rẻ hơn, hạn chế ăn ngoài hoặc trì hoãn những khoản chi chưa cấp thiết. Tuy nhiên, đây là những cách ứng phó thường thấy khi ngân sách bị thắt chặt, không phải bằng chứng rằng mọi hộ gia đình Mỹ đều đã phải cắt giảm theo cùng một cách.
Thu nhập tăng nhưng cảm giác khá giả chưa có
Số liệu chính thức cho thấy nền kinh tế Mỹ vẫn có những điểm sáng. Theo Cục Thống kê Dân số Mỹ, thu nhập hộ gia đình trung vị sau khi điều chỉnh lạm phát đạt 87.460 USD trong năm 2025, tăng 2,6% so với năm trước và là mức cao nhất trong chuỗi thống kê bắt đầu từ năm 1967.
Đây là tín hiệu tích cực, nhưng cần hiểu đúng ý nghĩa. Thu nhập trung vị là mức nằm giữa phân bố thu nhập, không phải số tiền mọi gia đình nhận được. Chỉ số này cũng không cho biết riêng từng hộ còn bao nhiêu tiền sau khi trả tiền nhà, bảo hiểm, thực phẩm, đi lại và các khoản nợ.
Một gia đình có thể kiếm được nhiều tiền hơn năm trước nhưng vẫn cảm thấy khó khăn nếu những khoản chi bắt buộc tăng nhanh. Ngược lại, người sở hữu nhà đã trả hết nợ hoặc có tài sản tích lũy có thể cảm nhận mức tăng thu nhập rõ hơn.
Thêm vào đó, các số liệu về thu nhập hộ gia đình năm 2025, GDP quý II/2026 và giá cả tháng 8/2026 thuộc những giai đoạn khác nhau. Không nên ghép chúng thành một kết luận đơn giản rằng chính sách của ông Trump đã khiến tất cả người Mỹ giàu lên hoặc nghèo đi.
Để đánh giá sức mua, cần nhìn cả tiền lương thực tế. Theo Cục Thống kê Lao động Mỹ, tiền lương bình quân theo giờ sau khi điều chỉnh lạm phát trong tháng 8/2026 giảm 0,3% so với cùng kỳ năm trước. Điều đó cho thấy sức mua tính trên mỗi giờ lao động vẫn chịu sức ép, dù bức tranh thu nhập của các nhóm dân cư có thể khác nhau.
Thuế quan, giá năng lượng và cái giá người tiêu dùng phải trả
Một chuyến đi đổ xăng có thể cho thấy sức ép kinh tế mà các báo cáo vĩ mô khó truyền tải hết. Ngày 8/10/2026, giá xăng bình quân tại Mỹ lên khoảng 4,36 USD/gallon, so với 3,11 USD cùng kỳ năm trước. Giá dầu diesel còn cao hơn nhiều: đạt 6,28 USD/gallon ngày 9/10, tăng khoảng 70% kể từ khi chiến tranh Mỹ - Israel với Iran bùng phát, theo số liệu được Reuters dẫn từ Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA). Với tài xế xe tải, nông dân và các doanh nghiệp phụ thuộc vào vận tải đường bộ, đây không chỉ là một khoản chi tăng thêm mà còn là chi phí đầu vào có thể lan sang giá hàng hóa.
Áp lực nhiên liệu cũng xuất hiện trong số liệu lạm phát chính thức. Theo Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS), chỉ số giá tiêu dùng tháng 8/2026 tăng 3,4% so với cùng kỳ năm trước. Riêng chỉ số năng lượng tăng 16,3%, trong đó xăng tăng 27,4%. Tính theo tháng, giá xăng tăng 3,9% trong tháng 8, đóng góp hơn một phần ba mức tăng CPI trong tháng. Đây là số liệu trước khi có đầy đủ dữ liệu CPI tháng 9, vì vậy chưa phản ánh toàn bộ diễn biến giá cả mới nhất trong tháng 10.
Khi diesel đắt lên, tác động có thể vượt khỏi cây xăng. Hàng hóa phải vận chuyển bằng xe tải có thể chịu chi phí giao nhận cao hơn; doanh nghiệp vận tải có thể phải điều chỉnh phụ phí nhiên liệu; các trang trại và cơ sở sản xuất sử dụng máy móc chạy bằng nhiên liệu cũng phải tính lại chi phí. Mức tăng cuối cùng mà người mua phải gánh phụ thuộc vào việc doanh nghiệp hấp thụ bao nhiêu chi phí, khả năng thương lượng với khách hàng và mức độ cạnh tranh trong từng ngành.
Giá nhiên liệu không phải yếu tố duy nhất gây sức ép. Thuế quan của chính quyền Tổng thống Donald Trump cũng có thể làm tăng chi phí nhập khẩu nguyên liệu, linh kiện và hàng tiêu dùng. Theo nghiên cứu của The Budget Lab thuộc Đại học Yale công bố ngày 24/8/2026, mức thuế quan theo luật hiện hành khi đó được ước tính có thể khiến mặt bằng giá tiêu dùng tăng khoảng 0,7%, tương đương chi phí khoảng 1.100 USD mỗi hộ gia đình trong một năm. Đây là ước tính mô hình, không phải khoản tiền mà mọi gia đình đã thực sự chi thêm; tác động thực tế phụ thuộc vào cơ cấu mua sắm, phản ứng của doanh nghiệp và những thay đổi trong chính sách thương mại.
Nghiên cứu của các nhà kinh tế tại Cục Dự trữ Liên bang New York, được cập nhật vào tháng 9/2026, cung cấp thêm bằng chứng về cách thuế quan truyền sang giá bán. Khi phân tích các đợt thuế quan của Mỹ trong năm 2025, nhóm nghiên cứu ước tính khoảng 26% mức tăng thuế được chuyển vào giá tiêu dùng của các mặt hàng chịu tác động, so với những mặt hàng ít bị ảnh hưởng hơn. Trong phần tăng giá này, 64% đến từ tác động trực tiếp lên hàng nhập khẩu; 36% còn lại là tác động gián tiếp, khi doanh nghiệp Mỹ phải trả nhiều tiền hơn cho đầu vào nhập khẩu hoặc điều chỉnh giá bán trong bối cảnh hàng ngoại đắt lên. Nhóm nghiên cứu lưu ý tác động gián tiếp có thể mất từ 9 đến 12 tháng để lan qua chuỗi cung ứng.
Nói cách khác, hàng sản xuất trong nước cũng không nhất thiết đứng ngoài ảnh hưởng của thuế quan. Một nhà sản xuất Mỹ có thể mua linh kiện từ nước ngoài, sử dụng nguyên liệu nhập khẩu hoặc cạnh tranh với hàng ngoại. Khi chi phí đầu vào tăng, doanh nghiệp phải lựa chọn giữa giảm lợi nhuận, tìm nguồn cung khác, cắt giảm chi phí hoặc tăng giá. Không phải doanh nghiệp nào cũng chuyển toàn bộ phần tăng thêm sang người mua, nhưng người tiêu dùng có thể phải trả một phần hóa đơn.
Diễn biến tại PepsiCo cho thấy áp lực chi phí có thể xuất hiện ngay trên những mặt hàng quen thuộc. Theo Reuters ngày 24/9/2026, công ty dự kiến tăng giá một số sản phẩm khoai tây chiên trong bối cảnh chi phí hàng hóa đầu vào và nhiên liệu tăng, trong khi người tiêu dùng Mỹ thận trọng hơn với chi tiêu. Mức tăng được công ty mô tả nằm trong khoảng một chữ số thấp đến trung bình; trước đó, PepsiCo đã giảm giá một số sản phẩm như Lay’s và Doritos tới 15% sau phản ứng của khách hàng trước những đợt tăng giá trước đây. Trường hợp này không chứng minh riêng thuế quan là nguyên nhân khiến giá snack tăng, nhưng cho thấy doanh nghiệp thực phẩm đang phải cân đối giữa chi phí đầu vào, giá bán và sức mua của khách hàng.
Đây là điểm giao nhau giữa chính sách thương mại và đời sống thường ngày. Thuế quan có thể được chính quyền sử dụng nhằm bảo vệ sản xuất trong nước hoặc tạo sức ép trong đàm phán, nhưng chi phí thực tế được phân bổ qua nhiều mắt xích: nhà nhập khẩu, nhà sản xuất, nhà bán lẻ và cuối cùng có thể là người mua. Trong khi đó, giá năng lượng lại chịu tác động mạnh từ nguồn cung toàn cầu và xung đột địa chính trị. Hai sức ép này có thể xuất hiện đồng thời, nhưng không nên gộp chúng thành một nguyên nhân duy nhất của lạm phát.
Vì vậy, khi đánh giá chính sách kinh tế của ông Trump, cần tách bạch điều gì đã được ghi nhận trong dữ liệu và điều gì mới là ước tính về tác động. Số liệu CPI cho biết giá cả đã biến động ra sao; nghiên cứu của Yale và Cục Dự trữ Liên bang New York ước tính thuế quan có thể tác động đến giá bằng cách nào; còn kết quả kinh doanh của doanh nghiệp cho thấy họ đang ứng phó với chi phí và sức mua ra sao. Ghép ba lớp bằng chứng này lại sẽ cho thấy rõ hơn vì sao một gia đình có thể vẫn nhận lương đều đặn nhưng phải chi nhiều hơn cho xăng, thực phẩm và những món hàng mua thường xuyên.
Người Mỹ giàu lên hay nghèo đi?
Những người như Pedro Sanchez, Bethany Lnenicka và Robert Gault không đại diện cho toàn bộ nước Mỹ. Nhưng lời kể của họ cho thấy vì sao một nền kinh tế có thể vẫn tăng trưởng mà nhiều người dân chưa cảm thấy cuộc sống dễ dàng hơn.
Thu nhập hộ gia đình trung vị đạt mức cao kỷ lục là một dấu hiệu tích cực. Tuy nhiên, giá cả cao kéo dài, sức mua của tiền lương và những khoản chi thiết yếu mới là các yếu tố mà gia đình phải đối mặt mỗi ngày. Những người có tài sản, ít nợ hoặc thu nhập cao có thể cảm nhận nền kinh tế khác với người sống dựa vào tiền lương, người thuê nhà hay người nghỉ hưu có thu nhập cố định.
Với Sanchez, điều đáng lo không phải là thiếu hoàn toàn thu nhập, mà là khoản tiền dư đã biến mất. Với Lnenicka, giá thực phẩm tăng trong khi thu nhập không theo kịp là nguồn gây thất vọng. Với Gault, chính quyền chưa đem lại kết quả như ông kỳ vọng. Còn Naumann vẫn tin rằng một số chính sách gây tranh cãi có thể cần thiết, dù ông cũng mong lãi suất giảm.
Những góc nhìn khác nhau ấy cho thấy không thể đưa ra một câu trả lời chung cho mọi gia đình Mỹ. Muốn biết người dân thực sự giàu lên hay nghèo đi, cần nhìn vào mức thu nhập sau lạm phát, chi phí thiết yếu, khoản nợ và số tiền còn lại để tiết kiệm hoặc sử dụng cho những nhu cầu khác.
Sau gần hai năm ông Trump trở lại Nhà Trắng, câu hỏi lớn nhất không chỉ là nền kinh tế tăng trưởng bao nhiêu, mà là thành quả ấy có chuyển thành sự cải thiện rõ ràng trong đời sống của người dân hay không.
Với nhiều gia đình, thước đo cuối cùng vẫn rất đơn giản: sau khi trả hết các hóa đơn, họ còn lại bao nhiêu tiền, và họ có cảm thấy yên tâm hơn về tháng tới hay không?
