Tên lửa Nga liên tiếp đánh phá các nhà máy điện khiến thủ đô Kiev của Ukraine ngày càng chìm trong bóng tối. Điện bị cắt luân phiên, nguồn nước đôi lúc gián đoạn, tàu điện ngầm có thể dừng giữa đường hầm. Khi mùa đông thứ năm của cuộc chiến toàn diện đang đến gần, khoảng 3 triệu cư dân thủ đô phải chuẩn bị cho một kịch bản khắc nghiệt: sống nhiều ngày trong những căn hộ lạnh lẽo, thiếu ánh sáng và không chắc có đủ nước sinh hoạt.
Một số gia đình đã bắt đầu rời đi. Những người ở lại tích trữ nước uống, mua pin sạc, chuẩn bị máy phát điện và tìm mọi cách duy trì liên lạc. Với các bậc cha mẹ, nỗi lo không chỉ là cái lạnh hay những giờ mất điện, mà còn là việc con trẻ ngày càng sống trong sợ hãi vì tiếng còi báo động và những đợt tập kích không ngừng.
Kiev chuẩn bị cho mùa đông trong bóng tối
Tình trạng mất điện đang trở nên phổ biến tại Kiev. Đôi khi, nguồn cung nước cũng bị gián đoạn. Các đoàn tàu điện ngầm có lúc phải dừng giữa đường hầm khi hệ thống điện gặp sự cố, trong khi máy phát điện chạy liên tục trên những con phố thiếu ánh sáng.
Kể từ khi thỏa thuận ngừng tấn công các cơ sở năng lượng do Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố ngày 11/10 không thể triển khai, Nga đã tiến hành hơn 170 cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng năng lượng Ukraine, Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết hôm thứ Năm.
Trong nhiều tháng qua, Ukraine liên tục thiếu tên lửa đánh chặn Patriot – một trong những phương tiện hiệu quả nhất để đối phó với tên lửa đạn đạo Nga. Tình trạng này diễn ra trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu khan hiếm sau cuộc chiến giữa Mỹ và Iran.
“Rõ ràng Nga đang tận dụng tình trạng nguồn cung hệ thống phòng không từ các đối tác của chúng tôi bị chậm lại”, ông Zelensky nói.
Trên chiến trường miền Đông Ukraine, quân đội Nga gặp nhiều khó khăn trong năm nay, chỉ đạt được những bước tiến hạn chế dù phải chịu tổn thất lớn. Trong bối cảnh đó, Moscow tiếp tục gia tăng sức ép lên các thành phố Ukraine bằng tên lửa và máy bay không người lái tầm xa, nhằm làm suy yếu tinh thần kháng cự của người dân.
Tại Kiev, những dấu hiệu của một cuộc khủng hoảng năng lượng hiện diện trong từng sinh hoạt nhỏ nhất. Áp lực nước trong các hộ gia đình thỉnh thoảng suy giảm. Khi thang máy ngừng hoạt động vì mất điện, người sống ở các tầng cao phải tính đến chuyện đi bộ lên xuống cầu thang. Những chuyến tàu điện ngầm có thể bị gián đoạn, buộc người dân tìm phương tiện thay thế.
Bà Olha Soloviova, một người mẹ có hai con trai sống tại Kiev, cho biết gia đình đang cố gắng thích nghi với tình hình và quyết tâm ở lại thủ đô chừng nào còn có thể.
Họ chỉ mua lượng sản phẩm từ sữa đủ dùng trong một ngày, bởi không thể chắc chắn tủ lạnh sẽ có điện để bảo quản thực phẩm. Gia đình cũng tích trữ đủ nước uống cho khoảng một tháng.
Họ đã có sẵn pin sạc dự phòng, được mua từ những đợt Nga không kích vào mùa đông trước, cùng các loại đèn cầm tay nhỏ để di chuyển trong căn hộ tối om.
Bà Soloviova còn cân nhắc mua một thiết bị đầu cuối Starlink để duy trì kết nối Internet. Giống nhiều người Ukraine khác, bà không hài lòng với những hạn chế áp dụng đối với việc quân đội Ukraine sử dụng thiết bị này – động thái mà Wall Street Journal cho biết được thực hiện theo chỉ đạo của tỷ phú Elon Musk, nhà sáng lập SpaceX. Tuy nhiên, Ukraine vẫn tiếp tục phụ thuộc vào dịch vụ của công ty này để duy trì kết nối Internet cho người dân.
“Nếu có lựa chọn khác, chúng tôi sẽ không mua Starlink, bởi tôi cho rằng cách hành xử của công ty và chủ sở hữu của nó hoàn toàn không thể chấp nhận được. Nhưng việc giữ liên lạc với gia đình và cập nhật thông tin về các mục tiêu của đối phương đang bay qua Ukraine quan trọng hơn”, bà Soloviova nói.
Những đợt tập kích cũng để lại ảnh hưởng nặng nề đối với sức khỏe tinh thần của người dân. Bà Soloviova thường xuyên nghe thấy tiếng nổ khi Nga nhắm mục tiêu vào một nhà máy điện gần nơi mình sinh sống. Bà khó ngủ và đã tìm đến chuyên gia tâm lý từ hai tháng trước.
“Tôi thực sự kiệt sức và nhận ra rằng nếu không có sự hỗ trợ, không có sự giúp đỡ từ bên ngoài, tôi sẽ rất khó vượt qua mùa thu và mùa đông này về mặt cảm xúc cũng như tâm lý”, bà chia sẻ.
Những gì đang diễn ra tại Kiev không chỉ là cuộc khủng hoảng điện hay nước. Đó còn là cuộc chiến kéo dài trong đời sống thường nhật, khi người dân phải liên tục điều chỉnh thói quen, chuẩn bị cho những tình huống bất ngờ và tìm cách giữ cho gia đình an toàn.
Những đứa trẻ không còn ngủ yên trong chính ngôi nhà của mình
Với nhiều gia đình, quyết định ở lại hay rời Kiev ngày càng trở nên khó khăn. Trẻ em phải sống trong môi trường thường xuyên có còi báo động, tiếng nổ và những đêm trú ẩn dưới lòng đất.
Trong bài viết đăng ngày 21/10, The Kyiv Independent ghi lại câu chuyện của những bà mẹ đang phải cân nhắc giữa việc duy trì cuộc sống tại thủ đô và đưa con đến những khu vực ít nguy hiểm hơn.
Anna Lodyhina, một người mẹ có con trai 5 tuổi, đã trải qua nhiều đêm trên nền nhà lạnh tại ga tàu điện ngầm Kiev. Trong lúc con ngủ, bà thức để trông chừng, kiệt sức vì những đợt tấn công liên tiếp và tình trạng thiếu ngủ kéo dài.
Một gia đình khác là Anna Ablitsova và chồng bắt đầu tính chuyện chuyển khỏi Kiev từ tháng 8, khi các đợt báo động không kích và tấn công bằng máy bay không người lái ngày càng dày đặc. Họ quyết định đưa gia đình đến Lutsk, thành phố miền Tây Ukraine cách thủ đô khoảng 5 giờ lái xe.
Sau hơn một tuần sống tương đối yên bình tại nơi ở mới, bà Ablitsova nhận ra các con đã có những thay đổi rõ rệt. Cậu bé Mykyta, 4 tuổi, không còn phải dành hàng giờ trong hầm trú ẩn của trường mẫu giáo và cũng không còn phải ngủ ở hành lang để tránh nguy hiểm.
“Bây giờ tôi hơi sợ mỗi khi phải quay lại Kiev”, bà Ablitsova nói. Gia đình vẫn còn công việc, người thân và phần lớn cuộc sống tại thủ đô, nhưng bà không muốn các con tiếp tục lớn lên trong cảnh thường xuyên phải tìm nơi trú ẩn.
Một người mẹ khác, bà Nina Shkurba, vẫn muốn ở lại Kiev. Tuy nhiên, bà thừa nhận cuộc sống tại thủ đô đã thay đổi đáng kể. Gia đình phải hủy các buổi sinh nhật dự định tổ chức cho con tại trung tâm thương mại vì lo ngại nguy cơ máy bay không người lái tấn công.
“Tháng 9 thực sự rất khó khăn về mặt tâm lý. Đây là một thực tế mới mà chúng tôi vẫn phải làm quen – Kiev giờ có cảm giác như một thành phố tiền tuyến”, bà Shkurba nói.
Bà thậm chí đã gia hạn giấy tờ Tây Ban Nha cho mình và các con để phòng trường hợp gia đình buộc phải rời Ukraine một lần nữa. Dù chưa có ý định ra nước ngoài, việc chuẩn bị sẵn phương án dự phòng giúp bà cảm thấy chủ động hơn trước tương lai bất định.
Với một số gia đình, thời điểm quyết định rời đi đến từ những câu hỏi tưởng chừng đơn giản của trẻ nhỏ.
Bà Ilona Shemrai, người mẹ có hai con nhỏ dự định chuyển đến thành phố Ivano-Frankivsk ở miền Tây Ukraine, cho biết các con ngày càng sợ ngủ trên giường, thay vào đó đòi nằm ở hành lang vì cho rằng nơi này an toàn hơn trước các đợt tấn công bằng máy bay không người lái.
Bà quyết định rời thủ đô khi cô con gái 4 tuổi, sinh ra trong thời chiến, bắt đầu hỏi mẹ: “Mẹ ơi, tên lửa có bắn trúng nhà mình không? Chúng ta có sống sót không?”.
Đối với bà Shemrai, đó là dấu hiệu cho thấy những đợt tập kích đã ảnh hưởng quá sâu đến tâm lý của con gái. Việc chuyển đi không đơn thuần là tìm một nơi ít nguy hiểm hơn, mà còn là nỗ lực giúp các con có lại cảm giác an toàn trong cuộc sống thường ngày.
Tuy nhiên, ngay cả những thành phố miền Tây Ukraine cũng không hoàn toàn nằm ngoài tầm tấn công của Nga. Một cuộc tập kích bằng máy bay không người lái tại Lutsk ngày 14/10 đã khiến 6 dân thường thiệt mạng, theo The Kyiv Independent. Điều đó cho thấy việc sơ tán có thể giúp giảm bớt một số rủi ro, nhưng không bảo đảm an toàn tuyệt đối.
Rời Kiev cũng không dễ: Giá thuê nhà ở miền Tây tăng vọt
Làn sóng người dân tìm cách rời thủ đô đang tạo ra những biến động rõ rệt trên thị trường bất động sản Ukraine.
Theo dữ liệu từ nền tảng bất động sản LUN được The Kyiv Independent dẫn lại ngày 28/10, số căn hộ cho thuê dài hạn được đăng tin tại Kiev đã tăng 66% trong hai tháng. Xu hướng này bắt đầu từ tháng 8, khi Nga gia tăng các cuộc tấn công nhằm vào thủ đô, khiến số thương vong dân thường tăng và nỗi lo về một mùa đông thiếu điện, thiếu sưởi ấm ngày càng lớn.
Nguồn cung căn hộ cho thuê tăng cũng kéo giá thuê tại Kiev đi xuống. Theo bà Alona Babko, phụ trách quan hệ công chúng của LUN, giá thuê căn hộ một phòng ngủ trung bình giảm 6% trong tháng gần nhất, xuống khoảng 17.000 hryvnia, tương đương 377 USD mỗi tháng – mức thấp nhất trong vòng một năm.
Một môi giới bất động sản tại Kiev cho biết ngày càng nhiều người chuyển đến những nơi an toàn hơn. Không chỉ các cá nhân và gia đình, một số doanh nghiệp cũng chuyển chi nhánh đến những thành phố như Lviv và Ivano-Frankivsk, kéo theo nhân viên của họ.
Bà Anna, một chủ nhà tại trung tâm Kiev, cho biết căn hộ của bà trước đây thường chỉ mất khoảng một tuần để tìm được người thuê mới. Nhưng lần này, căn nhà đã bỏ trống khoảng một tháng. Bà đang cân nhắc giảm 100 USD tiền thuê để thu hút khách, dù vẫn hy vọng có thể cho thuê với mức giá 800 USD như trước.
Trong khi đó, tình hình tại các thành phố miền Tây lại trái ngược. Giá thuê nhà ở Lviv, Uzhhorod và Ivano-Frankivsk đã vượt Kiev, thậm chí có nơi được so sánh với mức giá tại các thủ đô châu Âu.
Một người dùng Facebook sống tại vùng ngoại ô Kiev kể rằng sau khi đọc tin về nguy cơ một mùa đông khắc nghiệt, cùng những vấn đề liên quan đến điện và sưởi ấm, người này thử tìm nhà ở các thành phố khác. Một căn hộ một phòng ngủ tại Uzhhorod được rao thuê với giá 1.500 USD mỗi tháng.
“Vậy nếu quyết định rời thủ đô, bạn sẽ phải trả tiền nhà cao gấp 3-5 lần sao?”, người này đặt câu hỏi.
Không phải ai cũng đủ khả năng chi trả khoản tiền đó. Nhiều người không thể rời Kiev vì công việc, gia đình hoặc đơn giản là không có đủ tiền để thuê nhà ở một thành phố khác.
Một số cư dân chọn giải pháp trung gian: chuyển đến các căn hộ ở tầng thấp hơn để dễ di chuyển khi thang máy ngừng hoạt động, đồng thời giảm bớt rủi ro nếu phải sơ tán khẩn cấp. Một số chủ nhà cũng lắp thêm bếp gas, hệ thống pin lưu trữ hoặc thiết bị cấp điện dự phòng để căn hộ hấp dẫn hơn với người thuê.
LUN thậm chí đã xây dựng bản đồ trực tuyến, cung cấp thông tin về mức độ sẵn sàng ứng phó khủng hoảng năng lượng của các khu nhà tại Kiev. Người thuê có thể tìm hiểu căn hộ nào đã được cải thiện khả năng cách nhiệt, có hệ thống sưởi hoặc cấp nước hoạt động khi mất điện hay không.
Dù vậy, theo đại diện LUN, phần lớn những cuộc di chuyển hiện nay mang tính tạm thời nhằm tránh mùa đông sắp tới. Thị trường mua bán nhà ở chưa có nhiều thay đổi, cho thấy người dân chưa sẵn sàng từ bỏ lâu dài nhà cửa và cuộc sống tại thủ đô.
Một chủ nhà được The Kyiv Independent phỏng vấn vẫn tin rằng nhiều người sẽ ở lại Kiev trong mùa đông, bởi thủ đô có nhiều cơ hội việc làm hơn các thành phố miền Tây, trong khi giá thuê nhà hiện cũng rẻ hơn.
“Thành phố sẽ tiếp tục sống, làm việc và vận hành”, bà nói.
Ngành năng lượng cảnh báo nguy cơ người dân chỉ có điện vài giờ mỗi ngày
Những lo ngại về mùa đông không chỉ đến từ người dân. Ngay cả các lãnh đạo ngành năng lượng Ukraine cũng cảnh báo tình hình có thể trở nên rất khó khăn nếu Nga tiếp tục duy trì cường độ tấn công hiện nay.
Ngày 29/10, ông Maxim Timchenko, Giám đốc điều hành tập đoàn năng lượng DTEK, nêu ra kịch bản xấu nhất đối với nguồn cung điện tại Kiev và các khu vực miền Đông Ukraine trong mùa thu – đông năm nay.
Theo ông, nếu Nga tiếp tục tấn công thủ đô với cường độ tương tự hai tháng gần đây, điện có thể chỉ được ưu tiên cung cấp cho các cơ sở hạ tầng thiết yếu. Người dân khi đó chỉ có điện tối đa 2-3 giờ mỗi ngày, còn các doanh nghiệp gần như không thể hoạt động.
Tuy nhiên, ông Timchenko nhấn mạnh đây là kịch bản xấu nhất, không phải dự báo chắc chắn sẽ xảy ra. Ông cũng cho rằng các cơ sở hạ tầng thiết yếu như hệ thống cấp nước và thoát nước vẫn có thể được duy trì nguồn điện trong tình huống đó.
Trước đó, vị lãnh đạo DTEK cho biết Ukraine hiện có đủ công suất phát điện, một phần do các cuộc tấn công của Nga nhằm vào cơ sở công nghiệp đã khiến nhu cầu tiêu thụ điện giảm khoảng 10%. Nhưng vấn đề lớn nằm ở khả năng truyền tải điện từ các nhà máy đến người tiêu dùng, khi Nga gia tăng tập kích đường dây và trạm biến áp.
Ông Timchenko cho biết điện tại Kiev đã bị cắt từ 2-4 giờ mỗi ngày, đồng thời cảnh báo cần tăng cường bảo vệ các máy biến áp cao thế và xây dựng nguồn điện dự phòng cho hạ tầng lưới điện.
DTEK cho biết đã triển khai 95% các biện pháp bảo vệ thụ động ở cấp độ đầu tiên tại những cơ sở năng lượng. Tuy nhiên, công ty vẫn cần xây dựng thêm các công trình bảo vệ cho máy biến áp và thiết bị quan trọng, cũng như bổ sung nguồn điện dự phòng để duy trì hệ thống sưởi, cấp nước và thoát nước khi xảy ra sự cố.
Theo ông Oleksandr Kharchenko, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Ngành Năng lượng Ukraine, Kiev đang chịu tác động nặng nề hơn từ các đợt tấn công của Nga trong năm nay do hạ tầng năng lượng đã tích lũy thiệt hại khổng lồ sau nhiều năm chiến tranh.
Ông cho biết năm ngoái, Nga đã gây ra những hư hại lâu dài đối với năng lực phát điện của thủ đô.
“Mùa đông này sẽ là một vòng lặp gồm mất điện, sửa chữa khẩn cấp, khôi phục nguồn cung, rồi lại mất điện”, ông nhận định.
Điều đó đồng nghĩa ngay cả khi các cơ sở bị hư hại được sửa chữa, người dân vẫn có thể phải đối mặt với những đợt gián đoạn mới nếu các nhà máy, đường dây truyền tải và trạm biến áp tiếp tục trở thành mục tiêu tấn công.
Mùa đông khắc nghiệt đè nặng lên cuộc khủng hoảng nhân đạo
Khủng hoảng năng lượng tại Kiev là một phần của bài toán nhân đạo rộng lớn hơn mà Ukraine phải đối mặt sau gần 5 năm chiến tranh.
Theo báo cáo về nhu cầu mùa đông 2026-2027 công bố ngày 29/9, Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) ước tính khoảng 10,8 triệu người tại Ukraine cần hỗ trợ nhân đạo trong năm nay, trong đó có 3,7 triệu người phải di dời trong nước.
Mùa đông trước, nhiệt độ tại Ukraine có thời điểm giảm xuống dưới âm 15 độ C. Các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng khiến nhiều hộ gia đình mất điện, hệ thống sưởi và nước trong thời gian dài. UNFPA cảnh báo nếu các đợt tập kích tiếp tục gia tăng, mùa đông thứ năm của cuộc chiến toàn diện có thể còn khắc nghiệt hơn, với tình trạng mất điện kéo dài và xảy ra thường xuyên hơn.
Tác động không chỉ dừng ở việc người dân không thể thắp sáng hay sưởi ấm nhà cửa. Việc mất điện còn đe dọa hoạt động của các cơ sở y tế, đặc biệt là dịch vụ chăm sóc thai sản và trẻ sơ sinh. Nếu không có nguồn điện và nhiệt ổn định, phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh và những người cần chăm sóc sản khoa khẩn cấp có thể đối mặt với nguy cơ hạ thân nhiệt, nhiễm trùng hoặc chậm được cấp cứu.
UNFPA cũng cảnh báo tình trạng mất điện có thể khiến phụ nữ và trẻ em gái dễ gặp rủi ro hơn khi di chuyển trên đường phố, sử dụng phương tiện công cộng hoặc đến các điểm sưởi ấm đông người. Việc mất thu nhập và phụ thuộc vào người khác để đáp ứng nhu cầu thiết yếu cũng có thể khiến một số phụ nữ khó thoát khỏi những mối quan hệ bạo lực.
Trong khi đó, báo cáo tháng 10/2026 của Chính phủ Anh cho biết nhu cầu hỗ trợ nhân đạo tại Ukraine tập trung chủ yếu ở các khu vực tiền tuyến và vùng bị ảnh hưởng nặng bởi chiến sự, đặc biệt là Donetsk, Kherson, Zaporizhzhia, Kharkiv và Sumy. Dù các dịch vụ công và chương trình hỗ trợ vẫn hoạt động tại phần lớn đất nước, những cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng tiếp tục gây gián đoạn định kỳ đối với điện, sưởi ấm và các dịch vụ thiết yếu.
Liên minh châu Âu cũng ghi nhận trong 8 tháng đầu năm 2026, hàng triệu người Ukraine vẫn bị hạn chế hoặc mất khả năng tiếp cận những dịch vụ cơ bản như điện, nước, sưởi ấm, nhà ở, trường học và cơ sở y tế.
Cái giá mà người dân phải trả ngày càng lớn
Cho đến nay, các đợt oanh kích ngày càng dữ dội của Nga vẫn chưa thể bẻ gãy ý chí kháng cự của xã hội Ukraine. Phần lớn người dân Kiev vẫn nói rằng họ sẵn sàng chịu đựng chiến tranh chừng nào còn cần thiết. Nhưng quyết tâm ấy không đồng nghĩa với việc họ không mệt mỏi, không sợ hãi hay không phải đưa ra những lựa chọn đau đớn.
Một số gia đình phải tính chuyện chuyển nhà để bảo vệ con nhỏ. Những người ở lại tìm cách dự trữ nước, thực phẩm và nguồn điện dự phòng. Các doanh nghiệp cân nhắc chuyển hoạt động sang miền Tây, trong khi những người không đủ tiền thuê nhà ở nơi khác phải tiếp tục bám trụ tại thủ đô.
Với bà Soloviova, việc duy trì liên lạc với gia đình và cập nhật thông tin về các mối đe dọa vẫn quan trọng hơn những bất đồng với nhà cung cấp dịch vụ Internet. Với bà Shemrai, sức khỏe tinh thần của các con đã trở thành lý do đủ lớn để rời khỏi Kiev. Còn nhiều gia đình khác vẫn cố gắng ở lại, hy vọng thành phố có thể tiếp tục vận hành bất chấp những đợt tập kích.
Nga có thể gây thêm thiệt hại cho các nhà máy điện, trạm biến áp và hệ thống truyền tải. Nhưng những gì đang diễn ra tại Kiev cho thấy một mặt trận khác của cuộc chiến: cuộc chiến nhằm vào khả năng duy trì cuộc sống bình thường của hàng triệu dân thường.
Mùa đông năm nay, với người dân thủ đô Ukraine, có thể không chỉ là câu chuyện làm sao giữ ấm trong những căn hộ mất điện. Đó còn là câu hỏi liệu họ có thể tiếp tục sống, làm việc và nuôi dạy con cái trong một thành phố mà mỗi đêm đều có thể bị đánh thức bởi tiếng còi báo động và những tiếng nổ từ xa.
Theo WSJ, Interfax, UNFPA, Kyiv Independent
