Tỷ lệ nghèo cùng cực tại Ấn Độ giảm từ 27,1% xuống còn 2,6% trong giai đoạn 2011-2023, theo báo cáo mới của Ngân hàng Thế giới (WB).
Ấn Độ đã đưa gần 500 triệu người thoát nghèo trong giai đoạn này. Thành tựu tương tự ở quy mô lớn chỉ có Trung Quốc, quốc gia đưa hơn 800 triệu người thoát nghèo cùng cực, nhưng phải mất tới 40 năm.
Tuy nhiên, dù tỷ lệ nghèo giảm mạnh tại quốc gia có 1,4 tỷ dân, khoảng cách thu nhập và tài sản ở Ấn Độ lại ngày càng nới rộng kể từ khi nước này mở cửa nền kinh tế vào đầu thập niên 1990.
Theo Báo cáo Bất bình đẳng Thế giới 2026, Ấn Độ vẫn nằm trong nhóm những quốc gia có mức độ bất bình đẳng cao nhất toàn cầu.
Vậy Ấn Độ đã đạt được bước tiến lớn trong giảm nghèo như thế nào, và vì sao thành tựu đó vẫn song hành với tình trạng bất bình đẳng kinh tế sâu sắc?
Ngân hàng Thế giới nói gì về tình trạng nghèo đói ở Ấn Độ?
Theo chuẩn nghèo cùng cực 3 USD/ngày, tỷ lệ người nghèo cùng cực tại Ấn Độ giảm từ 27,1% xuống 2,6% trong giai đoạn 2011-2023, WB cho biết.
Nghèo cùng cực được hiểu là tình trạng một người không có đủ thu nhập tối thiểu để trang trải những nhu cầu thiết yếu như thực phẩm, nước uống, chỗ ở và quần áo.
Dựa trên ba cuộc khảo sát chi tiêu hộ gia đình chính thức, WB ước tính 496 triệu người đã thoát nghèo. Tỷ lệ dân số sống dưới ngưỡng nghèo dành cho nhóm quốc gia thu nhập trung bình thấp, tương đương 4,2 USD/ngày, giảm từ 57,7% xuống 16,1%.
Nhóm tác giả báo cáo, do chuyên gia kinh tế về nghèo đói khu vực Nam Á của WB Ayago Wambile dẫn đầu, dự báo tình trạng nghèo tại Ấn Độ sẽ tiếp tục giảm, dù tốc độ chậm hơn. Tỷ lệ nghèo theo chuẩn 4,2 USD/ngày được dự báo giảm từ 14,2% năm 2026 xuống 12,1% vào năm 2028.
Theo nhóm nghiên cứu, tiến bộ này chủ yếu nhờ tiêu dùng tăng mạnh, việc làm gia tăng, đặc biệt trong nhóm phụ nữ, cùng các chương trình hỗ trợ xã hội được mở rộng, trong đó có trợ cấp lương thực.
Mức giảm nghèo của Ấn Độ có ý nghĩa thế nào?
WB đánh giá việc Ấn Độ đưa gần 500 triệu người thoát nghèo trong 12 năm là một bước tiến đáng kể, đồng thời cho rằng đây là một trong những tốc độ giảm nghèo nhanh nhất thế giới.
Để xác định tỷ lệ nghèo, WB sử dụng dữ liệu từ các cuộc Khảo sát Chi tiêu Tiêu dùng Hộ gia đình do Cơ quan Khảo sát Mẫu Quốc gia (NSSO), một cơ quan thuộc chính phủ Ấn Độ, thực hiện.
Một báo cáo năm 2022 do WB và Bộ Tài chính Trung Quốc phối hợp công bố cho biết Trung Quốc đã đưa 800 triệu người thoát nghèo, nhưng quá trình này kéo dài 40 năm.
Tháng trước, WB cũng nâng dự báo tăng trưởng kinh tế Ấn Độ lên 7,1%.
Trong bài đăng trên Instagram hôm 1/11, Thủ tướng Narendra Modi ca ngợi những tiến bộ của Ấn Độ trong cuộc chiến chống nghèo đói: “Tỷ lệ nghèo giảm xuống mức thấp chưa từng có trong lịch sử. Cơ hội cho cả một thế hệ được mở rộng”.
Tháng 11 năm ngoái, bang Kerala ở miền Nam Ấn Độ trở thành địa phương đầu tiên trong cả nước chính thức tuyên bố xóa bỏ nghèo cùng cực. Kể từ khi Ấn Độ giành độc lập, bang này luôn được điều hành bởi liên minh trung dung do đảng Quốc đại dẫn dắt hoặc liên minh các đảng cộng sản. Kerala cũng là một trong những bang có thành tích giáo dục và y tế tốt nhất cả nước.
Ông Santosh Mehrotra, nhà kinh tế phát triển từng làm việc tại Ủy ban Kế hoạch Ấn Độ (nay đã giải thể), hiện là giáo sư thỉnh giảng tại Trường Kinh tế cấp cao ở Moscow, lưu ý Ấn Độ là quốc gia thu nhập trung bình thấp duy nhất trong nhóm G20, trong khi các thành viên còn lại thuộc nhóm thu nhập trung bình cao hoặc thu nhập cao.
“Xét về số lượng tuyệt đối, người nghèo ở Ấn Độ vẫn đông nhất thế giới do quy mô dân số quá lớn. Vì vậy, nếu chúng ta thực sự giảm được tỷ lệ nghèo, và quan trọng hơn là số người nghèo, điều đó sẽ tạo ra khác biệt rất lớn trên toàn cầu”, ông nói với Al Jazeera.
Ông Surjit Bhalla, cựu Giám đốc điều hành tại Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), cho rằng kết quả phân tích của WB có độ tin cậy cao. Theo ông, dữ liệu do WB công bố được xem là “tiêu chuẩn vàng”.
Ông Bhalla cho biết WB đánh giá tình trạng nghèo ở từng quốc gia dựa trên mức tiêu dùng bình quân đầu người, được chuẩn hóa trên phạm vi toàn cầu thông qua phương pháp ngang giá sức mua (PPP).
Ấn Độ đã giảm nghèo mạnh mẽ bằng cách nào?
Không có câu trả lời đơn giản cho vấn đề này. Các nhà kinh tế cho rằng nhiều yếu tố và chương trình khác nhau đã góp phần giúp Ấn Độ đưa số lượng lớn người dân thoát nghèo.
Trên thực tế, tình trạng nghèo ở Ấn Độ đã giảm kể từ khi nước này mở cửa nền kinh tế vào đầu thập niên 1990, dưới thời đảng Quốc đại cầm quyền. Những cải cách khi đó tạo tiền đề cho hơn ba thập kỷ tăng trưởng kinh tế nhanh chóng. Các chính phủ kế nhiệm cũng triển khai, duy trì hoặc điều chỉnh nhiều chương trình phúc lợi xã hội nhằm giảm nghèo.
Chẳng hạn, cựu Thủ tướng Manmohan Singh, người tiền nhiệm của ông Modi, đã triển khai chương trình bảo đảm việc làm, theo đó người dân nông thôn được cam kết có ít nhất 100 ngày làm việc mỗi năm.
Sau khi lên nắm quyền năm 2014, Thủ tướng Modi triển khai thêm nhiều chương trình phúc lợi, bao gồm trợ cấp tiền mặt trực tiếp, cấp lương thực miễn phí và hỗ trợ nhà ở. Dù chính quyền Modi đã thu hẹp đáng kể chương trình bảo đảm việc làm nông thôn do ông Singh khởi xướng, chính phủ hiện vẫn cung cấp ngũ cốc miễn phí cho khoảng 800 triệu người dân.
Chính phủ ông Modi cũng đẩy mạnh xây dựng nhà vệ sinh, đặc biệt tại các vùng nông thôn, nơi tình trạng phóng uế ngoài trời từng phổ biến ở nhiều làng quê. Theo số liệu chính phủ, tỷ lệ hộ gia đình nông thôn được tiếp cận nước máy tăng từ dưới 17% vào tháng 8/2019 lên khoảng 82%.
“Việc giảm bệnh tật nhờ được tiếp cận nguồn nước an toàn có thể đã giúp các gia đình tăng thu nhập”, hai nhà kinh tế Bhalla và Karan Bhasin viết trong một nghiên cứu về nỗ lực giảm nghèo của Ấn Độ do Viện Brookings công bố tháng 3/2024.
Trước báo cáo mới nhất của WB, ông Bhalla và nhà nghiên cứu Bhasin từng sử dụng dữ liệu tiêu dùng của Ấn Độ vào đầu năm 2025 để kết luận nước này đạt được những tiến bộ đáng kể trong giảm nghèo cùng cực.
Vì sao một số nhà kinh tế vẫn lo ngại?
Dù tỷ lệ nghèo giảm, ông Bhalla và ông Bhasin chỉ ra trong nghiên cứu năm 2025 rằng lượng ngũ cốc miễn phí chính phủ cung cấp cho 800 triệu người mới chỉ đáp ứng nhu cầu calo cơ bản.
“Các khoản trợ cấp thực phẩm cân đối hơn, nhắm đúng vào những người thực sự nghèo, sẽ cải thiện tình trạng dinh dưỡng và là cách tiếp cận tốt hơn để giải quyết tình trạng mất an ninh lương thực”, hai nhà kinh tế nhận định.
Một câu hỏi khác là liệu việc duy trì trợ cấp lương thực miễn phí vô thời hạn cho hơn một nửa dân số có bền vững đối với ngân sách chính phủ hay không. Chương trình này cũng có thể phản ánh tình trạng khó khăn kinh tế sâu sắc, vốn chỉ được giảm nhẹ nhờ sự hỗ trợ của nhà nước.
Một số nhà kinh tế như ông Mehrotra còn đặt câu hỏi vì sao chính phủ Ấn Độ không tiếp tục tự xác định chuẩn nghèo và ước tính số người sống dưới ngưỡng này.
Theo ông, kể từ khi Thủ tướng Modi lên nắm quyền năm 2014, chính phủ đã ngừng tự tính toán tỷ lệ nghèo và hoàn toàn dựa vào các ước tính của WB.
“Chúng ta là một quốc gia kỳ lạ khi lấy chuẩn nghèo của một tổ chức quốc tế làm chuẩn của chính mình”, ông Mehrotra nói.
Ông cho rằng với một quốc gia rộng lớn, đa dạng và phức tạp như Ấn Độ, chỉ sử dụng một chuẩn do tổ chức quốc tế đưa ra là chưa đủ để phản ánh những thay đổi trong hoạt động kinh tế và thói quen tiêu dùng.
“Chẳng hạn, 10 năm trước, không phải ai cũng có điện thoại; ngày nay, ngay cả người dân nông thôn cũng sử dụng điện thoại. Rổ hàng hóa tiêu dùng dùng để xác định chỉ số giá và mức nghèo vì thế thay đổi theo thời gian. Ấn Độ nên có chuẩn nghèo riêng”, ông nói.
Tuy nhiên, ông Bhalla phản bác những chỉ trích về việc Ấn Độ sử dụng dữ liệu của WB.
“Phương pháp và các ước tính của WB đều được từng quốc gia thẩm định trước khi dữ liệu cuối cùng được công bố. Trong trường hợp này, phân tích về tình trạng nghèo của Ấn Độ đã được các học giả và chính phủ nước này xem xét. Vì vậy, không có cơ sở về mặt tư tưởng để nghi ngờ dữ liệu này”, ông nói.
Trong khi đó, bà Jayati Ghosh, nhà kinh tế học và giáo sư tại Đại học Massachusetts Amherst, cho rằng các chỉ số về y tế và dinh dưỡng của Ấn Độ vẫn rất đáng lo ngại.
Ấn Độ chỉ dành hơn 1% GDP cho y tế công, thấp hơn nhiều quốc gia khác về mức đầu tư y tế bình quân đầu người. Hệ thống bệnh viện công thường xuyên thiếu kinh phí và quá tải. Người dân cũng phải tự gánh phần lớn chi phí khám chữa bệnh, khiến hàng triệu người rơi vào cảnh nghèo đói hoặc nợ nần mỗi năm.
Bà Ghosh cũng chỉ ra rằng tiền lương thực tế tại Ấn Độ gần như đình trệ. Theo báo cáo của WB, dù tỷ lệ nghèo giảm, chênh lệch tiền lương vẫn rất lớn. Năm 2023, thu nhập trung vị của 10% lao động có thu nhập cao nhất cao gấp khoảng 13 lần nhóm 10% thấp nhất.
“Đây không phải là những dấu hiệu của một nền kinh tế năng động với tình trạng nghèo đói đang giảm”, bà Ghosh nhận định.
Ông Nitin Kumar Bharti, giảng viên tại Đại học Tây Australia, đánh giá báo cáo của WB là tín hiệu tích cực, nhưng cảnh báo không nên xem việc giảm nghèo cùng cực là nhiệm vụ đã hoàn thành. Vẫn còn 233 triệu người sống dưới chuẩn nghèo 4,2 USD/ngày.
Ông Bharti, đồng tác giả một nghiên cứu của Phòng thí nghiệm Bất bình đẳng Thế giới (WIL) về chênh lệch thu nhập và tài sản tại Ấn Độ công bố năm 2024, cũng nhấn mạnh tình trạng tăng trưởng không đồng đều giữa các khu vực và nhóm dân cư.
“Ngay cả khi nghèo cùng cực giảm, mức độ cải thiện phúc lợi tổng thể của người dân vẫn là câu hỏi quan trọng”, ông nói.
Vì sao bất bình đẳng thu nhập tại Ấn Độ ngày càng gia tăng?
Theo ông Bharti, bất bình đẳng gia tăng do thành quả tăng trưởng kinh tế được phân chia không đồng đều, trong đó nhóm giàu nhất ngày càng chiếm phần lớn hơn trong tổng thu nhập quốc dân.
Báo cáo Bất bình đẳng Thế giới 2026 cho thấy Ấn Độ nằm trong nhóm những quốc gia bất bình đẳng nhất thế giới. 10% người có thu nhập cao nhất nắm khoảng 58% tổng thu nhập quốc dân, trong khi 50% dân số ở nhóm thu nhập thấp nhất chỉ nhận được 15%.
Theo ông Bharti, tình trạng này còn gia tăng bởi những bất bình đẳng mang tính cơ cấu kéo dài, như hệ thống đẳng cấp có từ lịch sử, quyền sở hữu tài sản không đồng đều và nhiều thập kỷ thiếu quan tâm đúng mức đến giáo dục tiểu học, khiến các nhóm yếu thế bị hạn chế cơ hội vươn lên.
“Đầu tư công chưa đủ cho giáo dục chất lượng và y tế – hai lĩnh vực có vai trò thu hẹp bất bình đẳng – khiến nguồn lực của mỗi gia đình tiếp tục quyết định khả năng tiếp cận kỹ năng, việc làm tốt và sự ổn định kinh tế”, ông nói.
Bất bình đẳng thu nhập gia tăng cùng tình trạng thiếu cơ hội việc làm đã làm dấy lên bất mãn trong giới trẻ Ấn Độ, dẫn đến hàng loạt cuộc biểu tình trên toàn quốc trong những tháng gần đây.
Theo số liệu chính phủ công bố đầu năm nay, tỷ lệ thất nghiệp trong thanh niên Ấn Độ ở mức 13,8% vào tháng 4/2025 và tăng lên 15,2% vào tháng 3/2026.
Báo cáo Tình hình việc làm tại Ấn Độ 2026 của Đại học Azim Premji, có trụ sở tại Bengaluru, cho biết gần 40% người tốt nghiệp trong độ tuổi 15-25 và khoảng 20% nhóm 25-29 tuổi thất nghiệp. Trong số những người có bằng cao đẳng hoặc sau đại học, tỷ lệ thất nghiệp lên tới 29,4%.
Bất bình đẳng có đáng lo khi tỷ lệ nghèo đang giảm?
Các nhà kinh tế cho rằng câu trả lời là có.
Ông Bharti giải thích, trước hết, cách phân chia thành quả tăng trưởng quyết định mức độ cải thiện đời sống của các hộ gia đình bình thường. Với cùng một mức thu nhập bình quân, xã hội có phân phối thu nhập đồng đều hơn thường sẽ có ít người sống dưới chuẩn nghèo hơn.
Thứ hai là bất bình đẳng về cơ hội. Khi chênh lệch giàu nghèo gia tăng, các gia đình có khả năng rất khác nhau trong việc chi trả cho giáo dục, y tế, nhà ở, vốn khởi nghiệp hoặc tìm kiếm công việc tốt hơn.
Thứ ba, sự tập trung tài sản có thể kéo theo việc tập trung ảnh hưởng kinh tế và chính trị. Khối tài sản lớn trong tay một nhóm nhỏ có thể tạo điều kiện để họ tác động đến chính sách và các thể chế theo hướng có lợi cho mình.
Ấn Độ cần làm gì để giảm nghèo và bất bình đẳng cùng lúc?
Bà Dipa Sinha, nhà kinh tế phát triển tại Đại học Azim Premji, cho rằng để giải quyết tình trạng nghèo đói và bất bình đẳng trên diện rộng, Ấn Độ cần ưu tiên các chính sách phân phối lại tài sản.
“Ấn Độ chỉ nói đến xóa nghèo. Nhưng chính sách của chính phủ cần áp dụng hệ thống thuế lũy tiến hơn, thực sự giải quyết trực diện vấn đề bất bình đẳng”, bà nói.
Bà cũng cho rằng chính phủ cần tăng đầu tư vào các dịch vụ công phổ cập như y tế và giáo dục. Đây là những lĩnh vực có thể đồng thời giúp giảm nghèo và thu hẹp khoảng cách giàu nghèo.
Theo ông Bharti, bài học quan trọng đối với Ấn Độ là muốn giảm nghèo bền vững cần triển khai đồng bộ nhiều chính sách.
Trung Quốc có thể mang lại những kinh nghiệm đáng chú ý về chuyển đổi kinh tế và tăng thu nhập ở nông thôn. Thành công của nước này đến từ việc cải thiện năng suất nông nghiệp, đẩy nhanh công nghiệp hóa, tạo điều kiện cho người dân di cư từ nông thôn ra thành thị, đồng thời đầu tư mạnh vào cả cơ sở hạ tầng vật chất lẫn nguồn nhân lực.
“Ngược lại, trọng tâm chính sách hiện nay của Ấn Độ nghiêng nhiều hơn về cơ sở hạ tầng vật chất, thường đáp ứng nhu cầu của 10% dân số giàu nhất thay vì 90% còn lại”, ông Bharti nhận xét.
Theo ông, đường sá, giao thông và hạ tầng cơ bản rất quan trọng vì giúp người dân tiếp cận các cơ hội kinh tế. Tuy nhiên, trường công và bệnh viện công chất lượng cũng quan trọng không kém, bởi chúng giúp người dân tận dụng những cơ hội đó.
Ông Bharti đề xuất chính phủ cần đồng thời theo đuổi mục tiêu giảm nghèo và mở rộng cơ hội tham gia vào nền kinh tế cho đông đảo người dân.
“Chính sách thuế lũy tiến có thể giúp tài trợ cho những khoản đầu tư này, đồng thời bảo đảm chi phí được phân bổ tương ứng với khả năng đóng góp của mỗi người”, ông nói.
Theo AJ, AFP, WB
