Kaliningrad: Vì sao vùng đất hơn 1 triệu dân có thể trở thành điểm nóng giữa Nga và NATO?

Ngày 30/9/2026, Nga đã cảnh báo NATO rằng họ sẽ sẵn sàng sử dụng vũ khí hạt nhân nếu liên minh phương Tây tìm cách cô lập Kaliningrad, một vùng lãnh thổ tách rời của Nga giáp biển Baltic.

Theo Reuters, trong một văn bản gửi cho NATO, Moscow cáo buộc liên minh này đang theo đuổi "một lộ trình nguy hiểm và liều lĩnh", tiềm ẩn "nguy cơ cao bùng phát một cuộc xung đột vũ trang trực tiếp". Tài liệu này nêu rõ điều đó bao gồm khả năng "Nga tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào các trung tâm ra quyết định ở các quốc gia thành viên của liên minh ngay từ đầu".

Một ngày sau (1/10), Tổng thống Nga Vladimir Putin tiếp tục đưa ra thông điệp tương tự tại Câu lạc bộ Valdai ở Moscow. Ông nói nếu Kaliningrad bị tấn công trực tiếp, vấn đề sử dụng “tất cả vũ khí” Nga sở hữu sẽ “ngay lập tức” được đặt lên bàn. Ông Putin đồng thời nhấn mạnh Nga không có kế hoạch tấn công các nước châu Âu và muốn chung sống hòa bình.

Trước đó, trong bài viết của mình, Reuters dẫn lại nội dung công hàm cho biết Moscow đặt vấn đề Kaliningrad trong khung bảo vệ lãnh thổ Nga, chứ không đơn thuần bảo vệ một căn cứ quân sự.

"Nga sẽ sẵn sàng sử dụng toàn bộ kho vũ khí và năng lực mà mình có, bao gồm cả vũ khí hạt nhân, để bảo vệ lãnh thổ của mình nếu các nước NATO tiến hành bất kỳ nỗ lực nào nhằm cô lập vùng Kaliningrad khỏi phần còn lại của đất nước", công hàm ngoại giao nêu rõ.

Lời cảnh báo nhấn mạnh mối quan ngại cấp bách của Moscow trước điều mà họ coi là mối đe dọa ngày càng tăng từ NATO đối với Kaliningrad, một lãnh thổ của Nga được quân sự hóa cao độ, nằm kẹp giữa Ba Lan và Lithuania và có diện tích lớn hơn một chút so với bang Connecticut của Mỹ.

Điều đáng chú ý là cảnh báo này xuất hiện trong bối cảnh học thuyết hạt nhân của Nga đã được điều chỉnh vào cuối năm 2024.

Theo phân tích của Maxim Starchak, chuyên gia về chính sách hạt nhân Nga tại Viện nghiên cứu chiến lược Carnegie vì Hòa bình Quốc tế (CEIP), văn kiện mới đã mở rộng đáng kể phạm vi các tình huống có thể được Moscow xem xét sử dụng vũ khí hạt nhân. Từ chỗ đề cập tới “mối đe dọa đối với sự tồn tại của nhà nước”, học thuyết mới nói tới “mối đe dọa nghiêm trọng đối với chủ quyền và/hoặc toàn vẹn lãnh thổ”.

Đặc biệt, danh sách các mối đe dọa được bổ sung tình huống đối phương có hành động nhằm “cô lập một phần lãnh thổ Liên bang Nga”. Theo Starchak, cách diễn đạt này đặc biệt đáng chú ý khi đặt cạnh Kaliningrad - vùng lãnh thổ Nga bị tách khỏi phần còn lại của đất nước.

Điều đó không có nghĩa một nỗ lực cô lập Kaliningrad có thể dẫn tới việc Nga sử dụng vũ khí hạt nhân. Nó cho thấy Moscow muốn duy trì một mức độ mơ hồ chiến lược đủ lớn để khiến đối phương phải tính đến nguy cơ leo thang.

Đây cũng là đặc điểm quan trọng của răn đe hạt nhân: không nhất thiết phải sử dụng vũ khí để đạt mục tiêu; chỉ cần khiến đối phương tin rằng khả năng sử dụng là có thật.

Theo Reuters, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova, trong một bài bình luận trên trang web của bộ, đã trích dẫn các tuyên bố của các quan chức cấp cao từ các nước NATO mà bà cho rằng thể hiện "chủ nghĩa bài Nga" và sự sẵn sàng gây chiến với Moscow.

Bà Zakharova viết: "Những con số này cần được đưa trở lại thực tế. Chúng tôi hy vọng những lời cảnh báo của chúng tôi sẽ được những người cần đến lắng nghe". "Nếu châu Âu tấn công Nga, đó sẽ là một cuộc chiến hoàn toàn khác – một cuộc chiến rất ngắn".

NATO đã phản hồi Nga rằng không có "cuộc tập trận hay hoạt động nào của họ gây ra mối đe dọa cho lãnh thổ của Liên bang Nga" và nhấn mạnh tính chất phòng thủ của mình. Tổng thư ký NATO Mark Rutte cũng yêu cầu Moscow chấm dứt những lời đe dọa hạt nhân bởi "điều này hoàn toàn không cần thiết và không có ích gì".

Có thể thấy, những gì đang diễn ra chưa phải là một cuộc khủng hoảng quân sự tại Kaliningrad. Nhưng việc Moscow đưa cảnh báo vào một công hàm ngoại giao, sau đó được Tổng thống Putin công khai tái khẳng định, cho thấy Kaliningrad đang được đặt ở vị trí đặc biệt trong thông điệp răn đe của Nga.

Để hiểu vì sao Kaliningrad lại có ý nghĩa như vậy đối với Moscow, cần nhìn lại cách vùng đất này trở thành một phần lãnh thổ Nga và vì sao một thành phố từng thuộc Đức lại nằm lọt giữa không gian châu Âu ngày nay.

Kaliningrad ngày nay trước đây là Konigsberg, thủ phủ của Đông Phổ và một trong những thành phố quan trọng của nước Đức. Thành phố có lịch sử hàng thế kỷ, từng là trung tâm chính trị, thương mại và văn hóa của vùng Baltic.

Trong Thế chiến II, Konigsberg trở thành một trong những thành trì quan trọng của Đức Quốc xã ở mặt trận phía Đông. Hồng quân Liên Xô tiến vào giải phóng thành phố tháng 4/1945. Sau thất bại của Đức, Đông Phổ bị chia lại.

Tại Hội nghị Potsdam năm 1945, các cường quốc Đồng minh nhất trí về nguyên tắc với đề xuất chuyển thành phố Konigsberg và khu vực lân cận cho Liên Xô, chờ việc xác định biên giới cuối cùng. Hồ sơ Hội nghị Potsdam ghi rõ Mỹ và Anh tuyên bố sẽ ủng hộ về nguyên tắc đề xuất này tại hội nghị hòa bình sau đó.

Phần lớn Đông Phổ được trao cho Ba Lan, trong khi khu vực phía bắc quanh Konigsberg thuộc Liên Xô. Năm 1946, thành phố được đổi tên thành Kaliningrad, theo tên Mikhail Kalinin, một quan chức cấp cao của Liên Xô vừa qua đời.

Sau chiến tranh, người Đức tại khu vực này bị trục xuất và thay thế bằng dân cư từ các vùng khác nhau của Liên Xô, chủ yếu là người Nga cùng một bộ phận người Ukraine và Belarus. Tiếng Nga dần thay thế tiếng Đức.

Kaliningrad được tổ chức thành một tỉnh của CHXHCN Xô viết Liên bang Nga, chứ không thuộc Lithuania hay các nước cộng hòa Baltic khác. Điều này rất quan trọng đối với số phận vùng đất sau này.

Khi Liên Xô giải thể năm 1991, Lithuania (Litva), Latvia và Estonia trở thành các quốc gia độc lập. Phần lớn lãnh thổ Nga ở châu Âu vẫn nối liền với nhau, nhưng Kaliningrad đột nhiên bị tách khỏi lãnh thổ chính của Nga.

Đó chính là nguồn gốc của một hiện tượng địa chính trị đặc biệt: Kaliningrad là một “exclave” của Nga, tức phần lãnh thổ biệt lập bị tách khỏi phần lãnh thổ chính. Nó không phải “enclave” (nằm trong lòng nước khác) theo nghĩa chặt chẽ vì Kaliningrad vẫn có bờ biển Baltic.

Sau khi Ba Lan và Lithuania gia nhập NATO, Kaliningrad càng trở nên đặc biệt. Nga có một vùng lãnh thổ nằm giữa Ba Lan và Lithuania - hai thành viên NATO và giáp biển Baltic.

Về mặt pháp lý quốc tế hiện đại, vấn đề biên giới Đức - Ba Lan cũng đã được xác nhận trong tiến trình thống nhất nước Đức. Hiệp ước “Hai cộng Bốn” năm 1990 xác nhận các đường biên giới của nước Đức thống nhất và Đức cam kết không có yêu sách lãnh thổ đối với các nước khác.

Vì vậy, câu chuyện Kaliningrad ngày nay là kết quả của quá trình phân chia lại lãnh thổ châu Âu sau Thế chiến II, sau đó được củng cố trong trật tự biên giới hình thành sau Chiến tranh Lạnh.

Nhưng chính sự thay đổi đó cũng tạo ra một đặc điểm địa lý chưa từng có đối với Kaliningrad: khi Liên Xô còn tồn tại, vùng đất này nằm trong một không gian lãnh thổ liên tục với phần còn lại của nước Nga. Sau khi Liên Xô tan rã, Kaliningrad trở thành một vùng lãnh thổ Nga bị tách khỏi phần còn lại của đất nước.

Vị trí ấy về sau càng trở nên đặc biệt khi Lithuania và Ba Lan gia nhập NATO. Một vùng đất từng nằm ở trung tâm không gian Xô viết nay trở thành một tiền đồn của Nga nằm giữa các quốc gia NATO. Đó cũng là lúc giá trị quân sự của Kaliningrad bắt đầu nổi lên rõ rệt.

Nếu lịch sử giải thích vì sao Kaliningrad thuộc về Nga, thì vị trí địa lý giải thích vì sao Moscow coi vùng đất này có giá trị chiến lược đến vậy.

Từ Kaliningrad, Nga có thể triển khai lực lượng không quân, phòng không, tên lửa, tác chiến điện tử và hải quân tới khu vực Baltic và vùng Đông Bắc châu Âu. Reuters nhận định Kaliningrad cho Nga một nền tảng để triển khai các lực lượng phòng không, tên lửa và hải quân, qua đó tạo khả năng tác động sâu vào khu vực Bắc và Trung Âu.

Trong nhiều phân tích quân sự, Kaliningrad từng được ví như một “tàu sân bay không thể đánh chìm” của Nga trên biển Baltic.

Tại đây có căn cứ chính của Hạm đội Baltic, trong đó quân cảng Baltiysk có ý nghĩa đặc biệt. Kaliningrad cũng là nơi Nga triển khai các hệ thống tên lửa tầm xa và phòng không, tạo thành một mạng lưới chống tiếp cận/chống xâm nhập, thường được gọi là A2/AD.

Nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) năm 2026 cho rằng năng lực A2/AD của Nga ở Baltic kết hợp phòng không, tên lửa tầm xa, tác chiến điện tử, UAV và các năng lực hải quân nhằm gây khó khăn cho việc NATO đưa quân và tiếp tế vào khu vực Baltic. Kaliningrad và khu vực St Petersburg hỗ trợ lẫn nhau về phòng không, không quân, tác chiến điện tử, tên lửa ven biển và hải quân.

Đặc biệt quan trọng là hành lang Suwałki - dải đất hẹp nối Ba Lan với Lithuania, đồng thời nằm giữa Kaliningrad và Belarus. Khoảng cách hẹp nhất của khu vực này chỉ vào khoảng 65 km.

Trong các kịch bản xung đột giả định giữa Nga và NATO, đây được xem là một trong những điểm địa lý nhạy cảm nhất châu Âu. Kaliningrad nằm ở phía tây, Belarus ở phía đông nam; vị trí của hai khu vực khiến tuyến kết nối trên bộ giữa các nước Baltic và phần còn lại của NATO trở thành một yếu tố quan trọng trong tính toán quân sự.

IISS đánh giá Baltic và hành lang Suwałki có quan hệ chặt chẽ về quân sự: nếu tuyến đường bộ bị gây sức ép, NATO sẽ phải phụ thuộc nhiều hơn vào đường biển; nếu tuyến biển bị gián đoạn, tầm quan trọng của hành lang Suwałki lại tăng lên.

Nhưng chính vị trí ấy cũng tạo ra một nghịch lý: Kaliningrad càng có giá trị như một tiền đồn quân sự, Nga càng phải đối mặt với bài toán bảo vệ và duy trì kết nối cho vùng đất này.

Một căn cứ quân sự nằm giữa lãnh thổ các nước NATO có thể là tiền đồn rất mạnh trong thời bình, nhưng trong một cuộc xung đột lại có nguy cơ trở thành một “ốc đảo” dễ bị cô lập. Nga không có hành lang đất liền trực tiếp tới Kaliningrad.

Muốn đưa hàng hóa, nhiên liệu hoặc lực lượng từ phần lãnh thổ chính của Nga tới đây, Moscow phải dựa vào đường biển, đường hàng không hoặc các tuyến vận tải quá cảnh qua Belarus và Lithuania theo những cơ chế đặc biệt.

Vì vậy, Kaliningrad vừa là tài sản chiến lược, vừa là điểm dễ tổn thương của Nga.

Về quân sự, vùng đất này giúp Moscow duy trì một vị trí tiền tiêu ngay giữa không gian NATO, hỗ trợ năng lực triển khai lực lượng và tạo sức ép lên các tuyến tiếp viện của liên minh. Sau khi Phần Lan và Thụy Điển gia nhập NATO, Kaliningrad càng nằm trong một môi trường an ninh Baltic có mật độ lực lượng NATO lớn hơn.

Về kinh tế, Kaliningrad có cảng biển, công nghiệp, thủy sản, du lịch và cơ chế khu kinh tế đặc biệt. Nhưng sự phụ thuộc vào vận tải biển và các tuyến quá cảnh cũng khiến vùng đất này dễ bị tác động hơn so với những khu vực nằm sâu trong lãnh thổ Nga.

Chính sự đan xen giữa giá trị quân sự, vị trí địa lý và khả năng bị cô lập khiến Kaliningrad trở thành một trường hợp đặc biệt trong chiến lược của Moscow.

Nếu Kaliningrad chỉ là một thành phố thông thường, việc bị gián đoạn kết nối với phần còn lại của Nga chủ yếu sẽ là một vấn đề hậu cần. Nhưng đây lại là một tiền đồn quân sự nằm sát NATO, nơi Nga duy trì những năng lực có thể tác động tới toàn bộ khu vực Baltic.

Do đó, trong tư duy an ninh của Nga, mất khả năng tiếp cận Kaliningrad không chỉ có nghĩa là một vùng đất bị cô lập. Nó có thể đồng nghĩa với việc Moscow mất một trong những vị trí quân sự quan trọng nhất tại Baltic.

Nhưng Kaliningrad không chỉ là một căn cứ quân sự. Đằng sau “pháo đài” ấy là một vùng đất có hơn một triệu dân, một nền kinh tế riêng và một hệ thống giao thông, năng lượng phải duy trì hoạt động trong điều kiện bị tách khỏi phần còn lại của nước Nga.

Kaliningrad có diện tích khoảng 15.000 km² và dân số hơn 1 triệu người. Theo số liệu địa phương, dân số đầu năm 2025 là khoảng 1,033 triệu người, trong đó 76,4% sống ở khu vực đô thị.

Sau Chiến tranh Lạnh, Nga từng có tham vọng biến Kaliningrad thành một kiểu “Hong Kong (Trung Quốc) của Baltic” – một cửa ngõ kinh tế của Nga với châu Âu. Vùng này được hưởng cơ chế khu kinh tế đặc biệt, với nhiều ưu đãi thuế và đầu tư. Hiện nay, các doanh nghiệp thuộc khu kinh tế đặc biệt vẫn được hưởng những ưu đãi đáng kể, trong đó có thuế lợi nhuận 0% trong giai đoạn đầu của dự án đủ điều kiện và nhiều ưu đãi thuế tài sản, đất đai.

Vị trí ven Baltic giúp Kaliningrad phát triển cảng biển, đánh bắt và chế biến thủy sản, công nghiệp chế tạo, thực phẩm, ô tô và một số ngành công nghiệp khác.

Tuy nhiên, chính vị trí đó cũng khiến nền kinh tế Kaliningrad đặc biệt nhạy cảm với quan hệ Nga - EU.

Sau năm 2022, các lệnh trừng phạt và hạn chế vận tải làm tăng đáng kể chi phí kết nối giữa Kaliningrad với phần còn lại của Nga. Một số hàng hóa vẫn được vận chuyển quá cảnh qua Lithuania theo cơ chế của EU, nhưng các mặt hàng chịu hạn chế phải tuân thủ những quy định riêng.

Nga vì thế đã phải tăng vận tải biển giữa Kaliningrad và các cảng trên lãnh thổ chính. Nga cũng đầu tư thêm năng lực phà và vận tải chuyên dụng để giảm sự phụ thuộc vào các tuyến quá cảnh qua Lithuania.

Vấn đề năng lượng cũng rất đáng chú ý. Kaliningrad từng phụ thuộc đáng kể vào khí đốt đi qua Lithuania. Sau khi các nước Baltic tách hệ thống điện khỏi mạng lưới Nga - Belarus và đồng bộ hóa với lưới điện châu Âu, khả năng tự chủ năng lượng của Kaliningrad trở thành vấn đề chiến lược lớn hơn.

Những yếu tố đó cho thấy Kaliningrad không chỉ là một căn cứ quân sự được đặt trên bản đồ. Đó là một vùng lãnh thổ có dân cư, nền kinh tế và hệ thống hạ tầng phải vận hành liên tục, trong khi lại bị tách khỏi phần còn lại của Nga về mặt địa lý.

Về kinh tế, "bức tranh" năm 2026 cho thấy một điều khá thú vị: Kaliningrad không phải một vùng kinh tế suy sụp, nhưng mức sống và thu nhập vẫn có những hạn chế rõ rệt so với mức trung bình của Nga.

Theo Kaliningradstat, trong 7 tháng đầu năm 2026, sản xuất công nghiệp của tỉnh tăng 11,7% so với cùng kỳ 2025. Sản xuất ô tô và linh kiện tăng 43,8%, điện tử và sản phẩm quang học tăng 23,6%, thực phẩm tăng 6,5%. Bán lẻ tăng 5,6% theo giá so sánh.

Thị trường lao động cũng tương đối ổn định. Trong quý II/2026, lực lượng lao động khoảng 550.800 người, trong đó 541.700 người có việc làm; tỷ lệ thất nghiệp theo phương pháp của ILO khoảng 1,6%. Tỷ lệ thất nghiệp đăng ký tại các trung tâm việc làm cuối tháng 7 chỉ khoảng 0,4% lực lượng lao động.

Nhưng thu nhập lại cho thấy khoảng cách. Lương bình quân tại Kaliningrad trong nửa đầu năm 2026 khoảng 1.006 USD/tháng, trong khi mức bình quân của toàn nước Nga khoảng 1.312 USD/tháng, theo tỷ giá chính thức ngày 2/10/2026.

Các ngành tài chính, bảo hiểm, khai khoáng, thông tin và truyền thông có mức lương cao hơn đáng kể. Ngược lại, khách sạn, nhà hàng, dịch vụ hành chính và bất động sản nằm trong nhóm trả lương thấp hơn mức trung bình của vùng.

Chi phí sinh hoạt cũng chịu áp lực. Trong 7 tháng đầu năm, giá thực phẩm tăng khoảng 3,8% so với cuối năm 2025; giá hàng phi thực phẩm tăng 3,4%, còn giá dịch vụ tăng 8,8%. Trong khi đó, xây dựng nhà ở giảm 16,8% về diện tích hoàn thành so với cùng kỳ năm trước.

Điều đó tạo nên một bức tranh khá đặc biệt: Kaliningrad vẫn có công nghiệp, việc làm, tiêu dùng và đầu tư; nhưng người dân phải sống trong nền kinh tế có chi phí logistics cao và chịu ảnh hưởng trực tiếp từ căng thẳng Nga–EU.

Về đời sống, người dân Kaliningrad cũng phải thích nghi với thực tế rằng họ đang sống trên một “hòn đảo địa chính trị” của Nga.

Đi lại tới phần lãnh thổ chính của Nga không đơn giản như đi giữa hai tỉnh thông thường. Hàng hóa phải vượt qua những tuyến vận tải đặc biệt; một phần phải đi bằng biển; các chuyến tàu từ Nga qua Lithuania chịu cơ chế quá cảnh riêng.

Với người dân, những đặc điểm địa chính trị ấy không phải lúc nào cũng hiện diện trong cuộc sống hàng ngày. Nhưng với Moscow, chúng biến giao thông, năng lượng và khả năng tiếp cận Kaliningrad thành những vấn đề có ý nghĩa an ninh.

Vì thế, phía sau câu chuyện về một vùng đất có hơn một triệu dân và một nền kinh tế đang vận hành bình thường là một bài toán địa chính trị phức tạp hơn nhiều. Kaliningrad không chỉ cần được duy trì kết nối với phần còn lại của nước Nga, mà còn phải được bảo vệ trong một không gian ngày càng có sự hiện diện quân sự của NATO.

Chính sự đan xen giữa đời sống dân sự, nhu cầu kết nối và giá trị quân sự khiến mọi thay đổi liên quan đến Kaliningrad đều có thể mang ý nghĩa lớn hơn bản thân sự kiện. Một tuyến vận tải bị gián đoạn, một cuộc tập trận, hoạt động trinh sát hay một biện pháp gây sức ép trên biển đều có thể được nhìn nhận dưới những góc độ rất khác nhau, từ đó làm gia tăng nguy cơ đối đầu Nga và NATO.

Khi được hỏi liệu nguy cơ Nga sử dụng vũ khí hạt nhân chống lại các nước Baltic có còn hiện thực hay không, Tổng thư ký NATO Mark Rutte trả lời tại một hội nghị quốc phòng ở Brussels (Bỉ) do Euronews tổ chức: “Không, không phải vậy”. Ông cho rằng Tổng thống Nga Vladimir Putin hiểu Nga không thể giành chiến thắng trong một cuộc đối đầu với NATO và vì thế không coi những lời đe dọa này là dấu hiệu cho thấy một cuộc tấn công hạt nhân sắp xảy ra.

Tuy nhiên, một số nhà phân tích cho rằng điều đáng lo không chỉ nằm ở ý định sử dụng vũ khí hạt nhân, mà ở nguy cơ hai bên hiểu sai hành động của nhau trong một môi trường quân sự ngày càng căng thẳng.

Nikolai Sokov, chuyên gia về vũ khí hạt nhân và cựu nhà ngoại giao Nga, nhận định các nước phương Tây ngày càng khó tăng cường hỗ trợ Ukraine hoặc gia tăng sức ép với Moscow mà không làm tăng nguy cơ đối đầu trực tiếp.

Theo Sokov, những động thái như cung cấp thêm vũ khí cho Ukraine, áp đặt các lệnh trừng phạt mới, chặn bắt tàu Nga, tổ chức các cuộc tập trận quân sự hoặc tiến hành các chuyến bay trinh sát gần Kaliningrad đều có thể được Moscow nhìn nhận trong một bối cảnh khác với cách các nước châu Âu đánh giá.

Ông cho rằng Moscow đang dự đoán khả năng xuất hiện thêm những hành động liên quan đến Baltic, trong đó có nguy cơ phong tỏa hoặc hạn chế hoạt động của tàu Nga. Nếu các nước châu Âu có thể coi đây là một biện pháp gây sức ép dưới ngưỡng chiến tranh, Moscow có thể xem một số hành động như vậy là bước đi mang tính quân sự nghiêm trọng hơn.

Theo ông, Nga và châu Âu đang tiến gần hơn tới một cuộc đối đầu và cả hai bên cần đặc biệt thận trọng trong cách diễn giải hành động của nhau.

Điểm đáng chú ý là cảnh báo của Moscow xuất hiện trong bối cảnh các nước châu Âu cáo buộc Nga tiến hành một chiến dịch “chiến tranh lai” nhằm gây bất ổn tại châu Âu, bao gồm các cáo buộc liên quan đến phá hoại và đốt phá. Nga bác bỏ những cáo buộc này, đồng thời phủ nhận các tuyên bố cho rằng Moscow đang chuẩn bị một cuộc tấn công quân sự nhằm vào một quốc gia NATO.

Trong những ngày gần đây, các đại sứ quán Nga tại ít nhất ba quốc gia châu Âu cũng đưa ra những tuyên bố cáo buộc NATO làm gia tăng căng thẳng thông qua các cuộc tập trận và những kịch bản lập kế hoạch quân sự liên quan đến Kaliningrad. Điện Kremlin gọi đây là những lời cảnh báo ngoại giao gửi tới các chính phủ châu Âu mà Moscow cho là đang hành động quá mạo hiểm.

Ở chiều ngược lại, một nhà ngoại giao NATO cho rằng công hàm của Nga là một nỗ lực nhằm đe dọa các nước châu Âu, nhưng NATO sẽ không thay đổi chính sách hỗ trợ Ukraine. Một quan chức quốc phòng cấp cao châu Âu đánh giá đây là một vấn đề nghiêm trọng, bởi đây là mức độ cảnh báo mà châu Âu hiếm khi chứng kiến kể từ thời Chiến tranh Lạnh.

Như vậy, rủi ro lớn nhất quanh Kaliningrad không nhất thiết nằm ở khả năng Nga chủ động sử dụng vũ khí hạt nhân, mà còn nằm ở nguy cơ một hành động được một bên coi là phòng thủ lại bị bên kia diễn giải như bước chuẩn bị cho một cuộc tấn công.

Trong bối cảnh đó, Kaliningrad trở thành một điểm đặc biệt nhạy cảm. Đây vừa là lãnh thổ Nga, vừa là một tiền đồn quân sự nằm giữa các thành viên NATO; đồng thời là một vùng đất phụ thuộc vào các tuyến vận tải đi qua hoặc gần lãnh thổ của các nước khác. Mỗi cuộc tập trận, hoạt động trinh sát, sự cố trên biển hay thay đổi trong hoạt động vận tải vì thế đều có thể mang một ý nghĩa chiến lược lớn hơn bản thân sự kiện.

Đó cũng là lý do Kaliningrad có ý nghĩa vượt xa diện tích khoảng 15.000 km² và hơn 1 triệu dân. Giá trị của vùng đất này nằm ở vị trí của nó trong cấu trúc an ninh Baltic - nơi lợi ích của Nga và NATO chồng lấn trực tiếp.

Với Moscow, bảo đảm khả năng tiếp cận và bảo vệ Kaliningrad là vấn đề liên quan trực tiếp đến chủ quyền và năng lực quân sự tại Baltic. Với NATO, đây là một trong những yếu tố phải được tính đến khi xây dựng phương án phòng thủ cho Ba Lan, Lithuania và các nước Baltic.

Chính khoảng cách giữa cách Nga và NATO diễn giải cùng một hành động mới là yếu tố khiến Kaliningrad trở thành một điểm dễ phát sinh tính toán sai lầm. Và trong một môi trường mà cả hai bên đều sở hữu năng lực quân sự lớn, trong đó Nga duy trì học thuyết răn đe hạt nhân, một tính toán sai không chỉ dừng lại ở một cuộc đấu khẩu ngoại giao.

Nội dung: Thu Thủy - Thiết kế: Minh Khang

Theo Sohu, Sina, Reuters, CEIP, IISS