Các nhà khảo cổ Trung Quốc đã phát hiện khoảng 3,7 lít chất lỏng được bảo quản đặc biệt tốt bên trong một ngôi mộ thời Chiến Quốc, gần đoạn Vạn Lý Trường Thành do nước Tần xây dựng. Phân tích cho thấy đây là một loại rượu làm từ ngũ cốc, trong đó hơn 92% tinh bột có nguồn gốc từ kê đuôi chồn, qua đó cung cấp bằng chứng rõ ràng về hoạt động nấu rượu ở khu vực biên giới phía bắc Trung Quốc cách đây hơn 2.000 năm.
“Bất đáo Trường Thành phi hảo hán” – “Ai chưa từng đến Vạn Lý Trường Thành thì chưa phải là hảo hán” – là câu thơ nổi tiếng của Mao Trạch Đông khi ông đi qua dãy Lục Bàn Sơn ở Cố Nguyên, Cam Túc, trong cuộc Vạn lý Trường chinh của Hồng quân Trung Quốc vào tháng 10/1935.
Vạn Lý Trường Thành mà ông nhắc tới là đoạn Trường Thành do nước Tần xây dựng trong thời Chiến Quốc (325-251 trước Công nguyên), có lịch sử khoảng 2.300 năm. Đây là một trong những hệ thống Trường Thành cổ nhất từng được xây dựng tại Trung Quốc.
Mới đây, các nhà khảo cổ đã phát hiện một chiếc bình đồng đựng rượu được bảo quản gần như nguyên vẹn tại nghĩa địa Sanjiabao, nằm cách đoạn Trường Thành thời Chiến Quốc của nước Tần khoảng 2 km. Theo nghiên cứu được công bố trên Tạp chí Khoa học Khảo cổ số tháng 6, chiếc bình có niên đại từ thời Chiến Quốc vẫn được bịt kín hoàn toàn và bề mặt còn sáng bóng.
“Những kết quả này giúp làm rõ cách người Tần sử dụng các loại ngũ cốc cũng như kỹ thuật nấu rượu của họ, qua đó góp phần tái dựng công nghệ sản xuất đồ uống có cồn ở Trung Quốc cổ đại và hoàn thiện hiểu biết về quá trình phát triển của kỹ thuật này”, Chen Ruru, nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Tây Bắc và là tác giả chính của nghiên cứu, cho biết.
Dọc theo đoạn Trường Thành dài khoảng 170 km của nước Tần tồn tại nhiều pháo đài, thành lũy và các đồn kiểm soát biên giới với quy mô khác nhau. Trong thời Chiến Quốc, binh lính trấn giữ biên giới cùng gia đình sinh sống bên trong các cửa ải kiên cố, thành trì và tiền đồn phòng thủ.
Viện Khảo cổ Ninh Hạ bắt đầu khai quật nghĩa địa Sanjiabao (Tam Gia Bảo) từ tháng 3/2024.
Tổng cộng 183 ngôi mộ có niên đại thời Chiến Quốc đã được khai quật, trong đó 179 mộ thuộc về văn hóa Tần. Các nhà nghiên cứu cho rằng đây có thể là nghĩa địa chung dành cho binh lính đồn trú và cư dân sinh sống tại những công trình phòng thủ dọc Trường Thành.
Tại mộ số 39, các nhà khảo cổ đã thu được 3.740 ml chất lỏng cổ bên trong một chiếc bình đồng có hình dạng giống củ tỏi – kiểu đồ vật được xem là đặc trưng của văn hóa Tần. Kết quả phân tích xác nhận chất lỏng này là rượu.
“Chiếc bình đồng sử dụng kỹ thuật niêm phong hai lớp, với một lớp vải lót bên trong và lớp đất sét hữu cơ phủ bên ngoài. Nhờ đó, phần rượu có niên đại hơn 2.000 năm bên trong vẫn được bảo quản gần như nguyên vẹn”, Wang Xiaoyang, trưởng dự án khai quật nghĩa địa Sanjiabao thuộc Viện Di tích Văn hóa và Khảo cổ Ninh Hạ, nói với Chinese Social Sciences Today ngày 30/7.
“Đây hiện là di vật rượu được công bố công khai có mức độ bảo tồn tốt nhất và chứa nhiều thông tin nhất từng được biết đến từ thời nước Tần tại Trung Quốc.”
Để giải mã chính xác công thức cũng như kỹ thuật sản xuất loại rượu cổ này, nhóm khảo cổ đã phối hợp với Đại học Tây Bắc để gửi các mẫu vật tới phòng thí nghiệm tiến hành phân tích chuyên sâu.
Trung Quốc là một trong những khu vực sớm nhất trên thế giới sử dụng đồ uống có cồn. Ngày càng nhiều dấu tích đồ uống có cồn cổ đại được phát hiện tại nước này, thu hút sự quan tâm lớn của giới nghiên cứu về nguồn gốc của nghề nấu rượu cũng như quá trình phát triển các kỹ thuật sản xuất rượu.
Tuy nhiên, nguyên liệu làm rượu có sự khác biệt rõ rệt giữa miền Nam và miền Bắc Trung Quốc. Ở phía nam, gạo thường là nguyên liệu chính để lên men, trong khi tại miền bắc, các loại ngũ cốc như kê và kê đuôi chồn được sử dụng phổ biến hơn.
Các nhà nghiên cứu phát hiện tổng cộng 24 loại hợp chất trong phần chất lỏng khai quật được, bao gồm axit hữu cơ và các dẫn xuất của chúng, axit amin cùng các dẫn xuất và carbohydrate.
Mô hình phân bố axit hữu cơ trong mẫu tương đồng với rượu vàng được ủ nhân tạo. Điều này xác nhận chất lỏng bên trong bình là một loại đồ uống có cồn làm từ ngũ cốc, thay vì rượu trái cây như rượu vang nho.
Thông qua phân tích dấu tích tinh bột trong chất lỏng bên trong chiếc bình hình củ tỏi, nhóm nghiên cứu xác định hơn 92% lượng tinh bột có nguồn gốc từ kê đuôi chồn (Panicum miliaceum).
Đây là một loại ngũ cốc có khả năng tiết kiệm nước và đã được con người sử dụng tại miền Bắc Trung Quốc trong hơn 10.000 năm. Phần tinh bột còn lại có nguồn gốc từ lúa mì và lúa mạch.
Phát hiện này lấp đầy một khoảng trống khảo cổ học trong nghiên cứu về hoạt động sản xuất rượu tại khu vực Ninh Hạ dưới thời nước Tần trong giai đoạn Chiến Quốc.
Nó cũng gợi mở một câu chuyện rất đời thường về vùng biên ải cách đây hơn 2.300 năm: từng có một người Tần sống tại cửa ải Trường Thành – có thể là một người lính – yêu thích rượu. Khi người ấy qua đời, gia đình có lẽ đã đổ loại rượu quý vào chiếc bình đồng mà ông yêu thích nhất, để nó cùng ông đi vào thế giới bên kia.
Theo SCMP
