Năm 1535, hòn đảo đá Bermeja xuất hiện ngoài khơi bán đảo Yucatán của Mexico trên Carta Universal, bản đồ mô tả lãnh thổ của đế quốc Tây Ban Nha.
Điều đáng nói là người vẽ bản đồ chưa từng tận mắt nhìn thấy hòn đảo này. Ông chỉ được cung cấp tọa độ 22°33 phút vĩ Bắc, 91°22 phút kinh Tây cùng thông tin rằng Bermeja rộng khoảng 50 dặm (81 km).
Trong gần 500 năm sau đó, hòn đảo vẫn liên tục xuất hiện trên các bản đồ. Các thế hệ bản đồ gia lần lượt sao chép và vẽ lại Bermeja, khiến sự tồn tại của nó dần trở thành một điều được mặc nhiên thừa nhận.
Rồi một ngày, người ta đi tìm và phát hiện ra rằng hòn đảo không hề tồn tại.
Cuộc tìm kiếm đầu tiên đã không tìm thấy gì
Niềm tin về Isla Bermeja mạnh đến mức hòn đảo này thậm chí còn xuất hiện trong sách giáo khoa Mexico.
Năm 1775, Đại úy Miguel Alguete của quân đội Tây Ban Nha dẫn đầu một chuyến thám hiểm để tìm Bermeja. Ông ghi chép cẩn thận hành trình vào nhật ký tàu.
Điều kiện quan sát khi đó rất thuận lợi. Không có sương mù hay vật cản che khuất tầm nhìn. Nếu thực sự có đất liền phía trước, Alguete lẽ ra phải nhìn thấy.
Nhưng ông chỉ nhìn thấy một vùng biển trải dài tới tận đường chân trời.
Tây Ban Nha, rồi sau đó là Mexico, vẫn không từ bỏ niềm tin về hòn đảo. Năm 1997, chính phủ Mexico tổ chức một cuộc thám hiểm mới với lợi thế của công nghệ hiện đại. Kết quả vẫn không thay đổi.
Các tọa độ của Bermeja chỉ dẫn tới một khu vực xa xôi giữa Vịnh Mexico, xung quanh là biển xanh ở mọi hướng.
Trong lịch sử 4,5 tỷ năm của Trái đất, nhiều hòn đảo từng hình thành rồi chìm xuống biển. Nhưng chúng thường để lại dấu vết địa chất. Bermeja thì không.
Công nghệ hiện đại vẫn không tìm thấy dấu vết
Năm 2009, chính phủ Mexico tiếp tục mở một cuộc tìm kiếm quy mô lớn.
Các chuyên gia địa lý, limnology và khoa học biển từ Đại học Tự trị Quốc gia Mexico lên tàu nghiên cứu Sierra để một lần nữa tìm bằng chứng về hòn đảo. Máy bay cũng được triển khai để hỗ trợ khảo sát khu vực.
Các nhà nghiên cứu sử dụng thiết bị công nghệ cao để rà soát một khu vực rộng khoảng 6.517 dặm (10.488 km).
Từng mét vuông đáy biển được ghi nhận. Tổng cộng 933 bức ảnh được thu thập.
Kết quả chỉ cho thấy một đáy biển trống rỗng. Không có núi ngầm, núi lửa hay bất kỳ cấu trúc địa chất nào có thể chứng minh Bermeja từng tồn tại rồi chìm xuống.
Các mẫu trầm tích dưới đáy biển thậm chí còn cho thấy trong khoảng 5.300 năm qua, không có bất kỳ cấu trúc nào hình thành tại tọa độ được cho là nơi Bermeja từng tồn tại. Không có hòn đảo. Thậm chí, có khả năng Bermeja chưa bao giờ tồn tại.
Nếu từng có một hòn đảo, núi lửa hay cấu trúc địa chất nào ở đó, chúng cũng không để lại bằng chứng rõ ràng. Những người đi biển từ thời cổ đại cũng không có ghi chép đáng tin cậy nào về việc từng nhìn thấy Bermeja.
Vậy tại sao hòn đảo này lại xuất hiện trên bản đồ suốt nhiều thế kỷ?
Một sai lầm trên bản đồ hay câu chuyện được tạo ra có chủ ý?
Một giả thuyết cho rằng câu chuyện Bermeja có thể bắt nguồn từ Tây Ban Nha vào thế kỷ 16.
Khi đó, các hòn đảo và vùng đất mới thường được đánh dấu trên bản đồ để hỗ trợ tàu thuyền di chuyển dọc các tuyến thương mại. Các nhà thám hiểm cũng chịu áp lực rất lớn khi trở về từ những chuyến hải hành.
Nếu không tìm thấy vùng đất mới, họ có thể khiến chính phủ Tây Ban Nha thất vọng. Ngược lại, chỉ cần nhìn thấy một vật thể hoặc dấu hiệu bất thường trên biển, họ có thể coi đó là một hòn đảo và trở về với chiến công.
Một nét vẽ trên bản đồ vì thế có thể được lặp lại qua nhiều thế hệ mà không ai thực sự kiểm chứng.
Nhưng câu chuyện về Bermeja chỉ thực sự trở nên đáng giá khi nó liên quan đến dầu mỏ dưới đáy Vịnh Mexico.
Hòn đảo “ma” và kho dầu 22 tỷ USD
Sau cuộc tìm kiếm năm 1997, Mexico bước vào các cuộc đàm phán với Mỹ về việc phân định vùng kinh tế trên Vịnh Mexico.
Theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển, một hòn đảo có thể giúp quốc gia sở hữu nó mở rộng vùng đặc quyền kinh tế tới 200 hải lý.
Các cuộc đàm phán về Hiệp ước Western Gap, nhằm phân định khu vực thuộc Mỹ và Mexico tại một phần Vịnh Mexico, bắt đầu vào năm 1998.
Khu vực này bao gồm Hoyos de Dona, hay còn gọi là “Donut Holes”. Đây là những cấu trúc địa chất hình thành khi trầm tích đẩy các lớp muối cổ dưới đáy biển lên cao. Chúng có khả năng giữ lại hydrocarbon, tạo thành những bể dầu khí có áp suất lớn.
Giá trị dầu mỏ tại khu vực tranh chấp được ước tính lên tới 22 tỷ USD.
Khi ấy, công nghệ khoan nước sâu đang phát triển nhanh chóng, khiến khu vực này trở thành mục tiêu đặc biệt hấp dẫn đối với ngành dầu khí.
Walt Rosenbusch, khi đó là Giám đốc Cơ quan Quản lý Khoáng sản thuộc Bộ Nội vụ Mỹ, cho rằng việc xác lập ranh giới sẽ tạo ra sự chắc chắn cần thiết cho hoạt động khai thác dầu khí ngoài khơi vùng nước sâu.
Với Mexico, vấn đề Bermeja vì thế không còn đơn thuần là chuyện một hòn đảo có tồn tại hay không.
Nếu thừa nhận hòn đảo chưa từng tồn tại, Mexico có nguy cơ phải từ bỏ quyền tiếp cận khu vực giàu dầu khí Hoyos de Dona.
Mexico đặt cược vào một hòn đảo không ai tìm thấy
Dù không có bằng chứng khoa học xác nhận Bermeja tồn tại, Mexico vẫn dựa vào các ghi chép lịch sử về hòn đảo để bảo vệ lập trường của mình trong các cuộc đàm phán với Mỹ.
Thời điểm đó, Mexico cũng đang đứng trước quá trình tư nhân hóa ngành năng lượng và có động lực mạnh mẽ để bảo vệ các nguồn tài nguyên thiên nhiên của mình.
Trong khi Mỹ muốn chứng minh Bermeja không tồn tại để củng cố yêu sách lãnh thổ, Mexico lại có lý do kinh tế để tiếp tục giữ hòn đảo trên bản đồ.
Đó cũng là lý do Mexico tổ chức cuộc khảo sát năm 2009 nhằm tìm kiếm dấu vết của Bermeja và bảo vệ lập trường về ranh giới trên biển.
Nhưng sau hàng thế kỷ được vẽ trên bản đồ, sau nhiều cuộc thám hiểm và một cuộc khảo sát bằng công nghệ hiện đại, Bermeja vẫn không xuất hiện. Không có đảo. Không có tàn tích. Không có dấu hiệu địa chất cho thấy nó từng tồn tại.
Chỉ còn lại câu chuyện về một hòn đảo có thể chưa bao giờ tồn tại, nhưng từng trở thành quân bài trong cuộc tranh chấp quyền tiếp cận nguồn dầu mỏ trị giá khoảng 22 tỷ USD.
Với Mexico, trong một thời điểm nhất định, cách duy nhất để giữ quyền lợi của mình có lẽ là tiếp tục tin vào một “hòn đảo ma” — và giữ nó trên bản đồ.
Theo PM
