Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 12/4 tuyên bố Hải quân Mỹ sẽ lập tức bắt đầu phong tỏa eo biển Hormuz, làm gia tăng mức độ căng thẳng sau khi các cuộc đàm phán kéo dài với Iran không đạt được thỏa thuận chấm dứt chiến tranh, đồng thời đe dọa lệnh ngừng bắn mong manh kéo dài hai tuần.
Ông Trump cũng viết trên Truth Social rằng Mỹ sẽ chặn mọi tàu thuyền trên vùng biển quốc tế từng trả phí quá cảnh cho Iran, đồng thời bắt đầu phá hủy các thủy lôi mà ông cáo buộc Tehran đã thả xuống eo biển này. Hormuz là tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 20% nguồn cung năng lượng toàn cầu và hiện đang bị Iran kiểm soát.
“Có hiệu lực ngay lập tức, Hải quân Mỹ – lực lượng hải quân tốt nhất thế giới – sẽ bắt đầu tiến trình PHONG TỎA bất kỳ và mọi con tàu đang tìm cách đi vào hoặc rời khỏi eo biển Hormuz”, ông Trump tuyên bố.
“Tôi cũng đã chỉ thị cho Hải quân truy tìm và chặn mọi tàu thuyền trên vùng biển quốc tế đã trả phí cho Iran. Không ai trả một khoản phí bất hợp pháp mà có thể an toàn đi lại trên biển cả”, ông nói thêm.
“Bất kỳ người Iran nào nổ súng vào chúng ta, hoặc vào các tàu dân sự hòa bình, sẽ bị THỔI BAY XUỐNG ĐỊA NGỤC!”, ông Trump tiếp tục cảnh báo.
Trước đó, cả hai bên đều đổ lỗi cho nhau về việc đàm phán thất bại trong nỗ lực chấm dứt sáu tuần giao tranh khiến hàng nghìn người thiệt mạng, làm rung chuyển kinh tế toàn cầu và đẩy giá dầu tăng vọt.
Phó Tổng thống J.D. Vance, trưởng đoàn đàm phán Mỹ trong cuộc gặp cuối tuần, nói: “Tin xấu là chúng ta chưa đạt được thỏa thuận, và tôi nghĩ đó là tin xấu với Iran nhiều hơn là với Hợp chủng quốc Hoa Kỳ”.
“Chúng tôi đã nói rất rõ đâu là lằn ranh đỏ của mình,” ông Vance nhấn mạnh.
Iran nói vấn đề là thiếu lòng tin
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf, người dẫn đầu phái đoàn Iran cùng Ngoại trưởng Abbas Araqchi, cáo buộc Washington không thể giành được lòng tin của Tehran dù phía Iran đã đưa ra “những sáng kiến hướng tới tương lai”.
“Mỹ đã hiểu logic và các nguyên tắc của Iran. Giờ là lúc họ phải quyết định liệu họ có thể có được lòng tin của chúng tôi hay không”, ông Qalibaf viết trên mạng xã hội X.
Các cuộc đàm phán, diễn ra sau lệnh ngừng bắn đầu tuần, là cuộc tiếp xúc trực tiếp đầu tiên giữa Mỹ và Iran trong hơn một thập kỷ, đồng thời là đối thoại cấp cao nhất kể từ Cách mạng Hồi giáo năm 1979.
Ông Vance cho biết Iran đã từ chối các điều kiện của Mỹ, trong đó có cam kết không phát triển vũ khí hạt nhân.
“Tôi có thể nói rất chi tiết về nhiều tiến triển đã đạt được, nhưng chỉ có một điều quan trọng – IRAN KHÔNG MUỐN TỪ BỎ THAM VỌNG HẠT NHÂN!”, ông Trump tuyên bố sau đó.
Hãng tin bán chính thức Tasnim của Iran cho rằng những yêu cầu “quá mức” từ phía Mỹ đã cản trở việc đạt thỏa thuận. Một số truyền thông Iran khác nói hai bên đã thống nhất được nhiều vấn đề, nhưng eo biển Hormuz và chương trình hạt nhân vẫn là hai điểm bất đồng lớn nhất.
Áp lực giữ lệnh ngừng bắn
Ngoại trưởng Pakistan Ishaq Dar nói rằng việc duy trì lệnh ngừng bắn đạt được hôm thứ Ba là “cực kỳ cần thiết” trong bối cảnh hai bên tìm cách hạ nhiệt cuộc chiến bắt đầu từ ngày 28/2, khi Mỹ và Israel mở các đợt không kích vào Iran.
Bộ trưởng nội các an ninh Israel Zeev Elkin nói với Army Radio rằng đối thoại vẫn là một lựa chọn, nhưng cảnh báo: “Người Iran đang đùa với lửa”.
Trong cuộc họp báo ngắn, ông Vance không đề cập đến việc mở lại eo biển Hormuz.
Ngay cả khi đàm phán diễn ra, đồng minh Mỹ là Israel vẫn tiếp tục không kích lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn tại Lebanon, khẳng định mặt trận này không nằm trong lệnh ngừng bắn Mỹ - Iran. Tehran lại cho rằng giao tranh tại Lebanon phải chấm dứt.
Quân đội Israel cho biết họ đã tấn công các bệ phóng rocket của Hezbollah trong đêm sang Chủ nhật. Khói đen được nhìn thấy bốc lên ở vùng ngoại ô phía nam thủ đô Beirut của Lebanon. Tại các ngôi làng Israel gần biên giới, còi báo động vang lên cảnh báo rocket phóng từ Lebanon.
Những yêu sách của Tehran
Theo truyền hình nhà nước Iran và các quan chức nước này, Tehran yêu cầu quyền kiểm soát eo biển Hormuz, được bồi thường chiến tranh, thiết lập ngừng bắn trên toàn khu vực bao gồm Lebanon, đồng thời giải phóng các tài sản bị phong tỏa ở nước ngoài.
Iran cũng muốn thu phí quá cảnh tại eo biển Hormuz.
Bất chấp bất đồng tại Islamabad, dữ liệu vận tải biển cho thấy 3 siêu tàu chở dầu đầy tải đã đi qua eo biển Hormuz trong ngày thứ Bảy, dường như là những tàu đầu tiên rời Vịnh kể từ sau thỏa thuận ngừng bắn.
Hiện vẫn còn hàng trăm tàu chở dầu mắc kẹt trong Vịnh, chờ cơ hội rời đi trong thời gian hai tuần ngừng bắn.
Mục tiêu của ông Trump đã thay đổi theo thời gian, nhưng tối thiểu ông muốn đảm bảo tự do hàng hải cho tàu thuyền toàn cầu qua Hormuz và vô hiệu hóa chương trình làm giàu uranium của Iran để ngăn nước này chế tạo bom nguyên tử.
Về phần mình, Tehran từ lâu luôn bác bỏ cáo buộc theo đuổi vũ khí hạt nhân.
Theo Reuters
