Những thay đổi được đề xuất có thể cho phép Nhật Bản nghiên cứu phát triển tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân do nước này tự chế tạo, dù Tokyo chưa đưa ra quyết định chính thức về việc mua cả một hạm đội.
Nhật Bản được cho là sẽ lần đầu đưa khả năng sở hữu một hạm đội tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân vào các văn kiện an ninh sửa đổi dự kiến công bố vào cuối năm nay. Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định mục tiêu trước mắt của Tokyo có thể chỉ là mở cuộc tranh luận về vấn đề vốn vẫn nhạy cảm trong xã hội Nhật Bản, đồng thời từng bước vượt qua những lo ngại của công chúng.
Các nhà phân tích thừa nhận đề xuất này chắc chắn sẽ vấp phải sự phản đối từ một bộ phận xã hội Nhật Bản - quốc gia duy nhất trên thế giới từng hứng chịu các cuộc tấn công bằng vũ khí hạt nhân. Dù vậy, họ cho rằng ngày càng có nhiều người Nhật nhận ra cạnh tranh chiến lược trong khu vực đang gay gắt hơn và nước này cần làm nhiều hơn để tự bảo đảm an ninh.
Dẫn các nguồn tin chính phủ, tờ Yomiuri hôm 7/10 đưa tin hội đồng chuyên gia được thành lập để xem xét sửa đổi Chiến lược An ninh Quốc gia cùng các văn kiện an ninh quan trọng khác sẽ đề cập việc Nhật Bản "xem xét sở hữu" tàu ngầm hạt nhân.
Cách diễn đạt này có thể mở đường cho những nghiên cứu ban đầu về việc phát triển một tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân do Nhật Bản tự chế tạo, mà chưa cần đưa ra quyết định cuối cùng về việc sở hữu cả một hạm đội. Nếu nhận được sự ủng hộ đủ lớn từ công chúng, dự án có thể được bật đèn xanh để tiến xa hơn.
"Thái độ của Nhật Bản đã thay đổi rất nhiều trong khoảng một thập niên qua", ông Tadashi Anno, giáo sư chính trị tại Đại học Sophia ở Tokyo, nhận định.
"Theo dõi các vấn đề an ninh quốc gia, người dân ngày càng thực tế hơn trước những thách thức mà Nhật Bản đang đối mặt và cũng chấp nhận nhiều hơn các chương trình quân sự mà nước này triển khai trong những năm gần đây."
Trong số đó có việc Nhật Bản đưa vào biên chế tàu sân bay đầu tiên kể từ sau Thế chiến II, điều chỉnh cách diễn giải các quy định về xuất khẩu vũ khí để cho phép doanh nghiệp Nhật Bản bán vũ khí ra nước ngoài, cũng như kế hoạch sở hữu tên lửa tầm xa có thể phóng từ tàu ngầm.
"Tôi cho rằng văn kiện mới sẽ đề cập tới sự cần thiết của tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân như một công cụ răn đe. Ngoài ra, quyết định của Hàn Quốc về việc sở hữu tàu ngầm hạt nhân cũng sẽ có tác động", ông Anno nói với This Week in Asia.
"Điều đó rất dễ được nhìn nhận như một lý do để Nhật Bản làm điều tương tự. Lập luận này có thể giúp thuyết phục một bộ phận công chúng rằng tàu ngầm hạt nhân không còn là điều cấm kỵ và ít nhất đã trở thành một lựa chọn có thể cân nhắc."
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng Nhật Bản vẫn còn cách thời điểm sở hữu một tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân ít nhất một thập niên.
"Đội tàu ngầm thông thường hiện nay của Nhật Bản đã tích hợp nhiều công nghệ tiên tiến, giúp kéo dài thời gian hoạt động dưới nước. Nhưng Nhật Bản vẫn đi sau năng lực của hải quân Mỹ và Trung Quốc", ông Joseph Kristanto, chuyên gia phân tích an ninh hàng hải tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam ở Singapore, nói.
"Đặc biệt, Trung Quốc đang phát triển năng lực tàu ngầm với tốc độ rất nhanh và có khả năng triển khai tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo tại Biển Đông cũng như những khu vực khác", ông nói. "Để Nhật Bản có thể theo dõi những tàu ngầm đó, nước này sẽ cần các tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân."
Ông Kristanto cũng cho rằng một bộ phận xã hội Nhật Bản sẽ vẫn dè dặt với công nghệ hạt nhân, không chỉ vì ký ức về thảm họa Hiroshima và Nagasaki mà còn do những lo ngại kéo dài sau sự cố tại nhà máy điện hạt nhân Fukushima hồi tháng 3/2011.
Tuy nhiên, sự phản đối năng lượng hạt nhân nói chung đã giảm bớt. Nhật Bản đang tiếp tục xây dựng các nhà máy điện hạt nhân mới, cho thấy một bộ phận công chúng đã dần cởi mở hơn với công nghệ này.
"Tôi sẽ không gọi đây là việc Nhật Bản tham gia một cuộc chạy đua vũ trang dưới biển. Nhưng rõ ràng đang xuất hiện cảm giác cạnh tranh giữa các quốc gia châu Á, cùng tâm lý tại Nhật Bản rằng nước này không thể để mình bị bỏ lại phía sau", ông Kristanto nói.
Tàu ngầm hạt nhân chưa đồng nghĩa với năng lực viễn dương
Các chuyên gia cho rằng tàu ngầm hạt nhân có thể không phát huy tối đa lợi thế tại những vùng biển nông trong phạm vi "chuỗi đảo thứ nhất", kéo dài từ tỉnh Okinawa của Nhật Bản qua đảo Đài Loan xuống Philippines.
Dù vậy, ông Kristanto không cho rằng việc Nhật Bản triển khai một lớp tàu ngầm mới xuống Thái Bình Dương sẽ đồng nghĩa với bước đi đầu tiên hướng tới xây dựng một lực lượng hải quân có khả năng hoạt động trên các vùng biển xa.
"Một tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân chỉ là một thành phần của năng lực hải quân viễn dương. Nếu muốn hoạt động cách xa các căn cứ trong nước, Nhật Bản còn cần cả các tàu chiến mặt nước", ông nói.
"Hiện Nhật Bản chưa có năng lực đó và tôi không nghĩ nước này có thể duy trì một năng lực như vậy trong dài hạn."
Việc phản đối hoàn toàn khả năng đưa tàu ngầm hạt nhân vào biên chế Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản là điều khó tránh khỏi. Tuy nhiên, ý tưởng này đang nhận được sự ủng hộ đáng kể từ giới bảo thủ Nhật Bản.
Hồi tháng 4, Viện Nền tảng Quốc gia Nhật Bản (Japan Institute for National Fundamentals) công bố một đề xuất chính sách, kêu gọi mở cuộc tranh luận về việc Nhật Bản phát triển năng lực hạt nhân, trong đó có cả vũ khí hạt nhân.
"Bản chất mối đe dọa đối với Nhật Bản đang trở nên thực tế hơn khi lực lượng hạt nhân của Trung Quốc và Triều Tiên mở rộng nhanh chóng và theo nhiều hướng", báo cáo của viện nghiên cứu có khuynh hướng bảo thủ này nhận định.
Báo cáo kêu gọi chính phủ "xem xét hình thức răn đe hạt nhân phù hợp với Nhật Bản và sớm triển khai những biện pháp cần thiết".
Dù văn kiện này khẳng định vẫn ủng hộ mục tiêu xóa bỏ vũ khí hạt nhân, báo cáo cho rằng lý tưởng đó đang ngày càng xa vời khi những quốc gia như Triều Tiên và Trung Quốc tiếp tục đầu tư mạnh vào vũ khí hạt nhân.
Báo cáo cũng đặt câu hỏi về độ tin cậy của liên minh an ninh với Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump, đồng thời kêu gọi Nhật Bản thực hiện các bước đi nhằm giảm sự phụ thuộc vào Washington trong vấn đề an ninh.
Đề xuất mới nhất của Tokyo vì thế chưa phải quyết định mua tàu ngầm hạt nhân, mà trước hết là một bước đi chính sách nhằm mở đường cho nghiên cứu và tranh luận. Nếu được đưa vào các văn kiện an ninh sửa đổi, vấn đề từng bị coi là nhạy cảm này có thể lần đầu tiên trở thành một lựa chọn chính thức để Nhật Bản cân nhắc trong chiến lược quốc phòng của mình.
Theo SCMP
