Một bức ảnh mới được công bố trong báo cáo tình báo Mỹ đã hé lộ hình ảnh hiếm hoi về phương tiện bay vũ trụ bí mật Thần Long (Shenlong) của Trung Quốc trên quỹ đạo, với cửa khoang chứa hàng đang mở.
Trong ảnh do Cơ quan Tình báo Quốc phòng Mỹ (DIA) công bố ngày 26/10, một tàu vũ trụ đơn lẻ xuất hiện trên quỹ đạo. Tuy nhiên, cả DIA lẫn Bắc Kinh đều chưa xác nhận đây có phải tàu vũ trụ Thần Long hay không.
Bức ảnh đặt ra một câu hỏi: cần bao nhiêu phương tiện bay vũ trụ có khả năng tái sử dụng như Thần Long để thực hiện một cuộc tấn công nhanh trên phạm vi toàn cầu?
Theo một nghiên cứu mới, câu trả lời là một đội gồm 40 tàu vũ trụ.
Trong nghiên cứu này, các nhà khoa học Trung Quốc đề xuất xây dựng một mạng lưới vệ tinh trên quỹ đạo, cho phép các tàu vũ trụ không người lái bắt đầu hành trình trở về bất kỳ địa điểm nào trên Trái Đất sau thời gian chờ tối đa 2,5 phút.
Nếu mục tiêu nằm tại phần lớn những khu vực đông dân cư trên thế giới, thời gian chờ này chỉ khoảng một phút.
Các kết quả được đưa ra hoàn toàn dựa trên mô phỏng máy tính. Những con số một đến hai phút nói trên là thời gian chờ tối đa để xuất hiện một cơ hội trở về phù hợp, chứ không phải thời gian cần thiết để phương tiện bay tới đích.
Nghiên cứu có thể mang ý nghĩa đối với hoạt động vận chuyển nhanh trên phạm vi toàn cầu và các cuộc tấn công quân sự tiềm tàng từ không gian. Theo mô hình này, những phương tiện đã được bố trí sẵn trên quỹ đạo có thể bắt đầu tiếp cận các mục tiêu ở khoảng cách xa gần như ngay sau khi nhận lệnh, khiến đối phương có rất ít thời gian phát hiện hoặc phản ứng.
Nghiên cứu do Du Chongrui cùng nhóm cộng sự tại Khoa Du hành vũ trụ, Đại học Bách khoa Tây Bắc ở thành phố Tây An thực hiện. Đây là cơ sở giáo dục nằm trong danh sách trừng phạt của Mỹ.
Công trình được đăng trực tuyến ngày 30/10 trên tạp chí khoa học có bình duyệt Acta Aeronautica et Astronautica Sinica, chỉ bốn ngày sau khi báo cáo tình báo Mỹ công bố hình ảnh hiếm hoi về chương trình phát triển tàu vũ trụ tái sử dụng của Trung Quốc.
Bức ảnh xuất hiện trong báo cáo mang tên “Những thách thức đối với an ninh trong không gian” của DIA. Ảnh được chụp ngày 28/5/2024 bởi vệ tinh quan sát thương mại WorldView-3, do Maxar Technologies (hiện mang tên Vantor) vận hành, từ khoảng cách chưa đầy 90 km.
Hình ảnh cho thấy một phương tiện bay vũ trụ có cánh dạng tam giác, khoang chứa hàng đang mở và các thiết bị được lắp ở phía đuôi.
Phương tiện này có hình dáng tương tự X-37B của Boeing, mẫu tàu vũ trụ quân sự không người lái có khả năng tái sử dụng của Mỹ. X-37B có thể hoạt động trên quỹ đạo trong thời gian dài trước khi quay trở lại Trái Đất và hạ cánh trên đường băng.
Kể từ năm 2020, Trung Quốc đã tiến hành bốn nhiệm vụ với phương tiện bay vũ trụ tái sử dụng thử nghiệm, trong đó lần phóng gần đây nhất diễn ra vào tháng 2. Tuy nhiên, chính quyền Trung Quốc chỉ công bố rất ít thông tin về thiết kế và năng lực của phương tiện này.
Theo báo cáo của DIA, trong nhiệm vụ thứ hai giai đoạn 2022-2023, tàu vũ trụ dường như đã cơ động bên cạnh một vệ tinh khác. Trong nhiệm vụ thứ ba giai đoạn 2023-2024, phương tiện này thả ra và tương tác với một vật thể.
Những hoạt động như vậy có thể phục vụ việc triển khai, kiểm tra và bảo dưỡng vệ tinh, nhưng cũng tiềm ẩn ứng dụng quân sự, trong đó có thu thập thông tin tình báo và can thiệp vào hoạt động của các phương tiện vũ trụ khác.
Bắc Kinh mô tả chương trình phát triển tàu vũ trụ tái sử dụng là nỗ lực giúp việc tiếp cận không gian trở nên thuận tiện và ít tốn kém hơn.
Trong khi chương trình Thần Long cho đến nay tập trung vào thử nghiệm từng phương tiện riêng lẻ, nghiên cứu mới tìm hiểu cách bố trí cả một đội tàu vũ trụ tái sử dụng trên quỹ đạo nhằm giảm thiểu thời gian chờ khi tiếp cận các địa điểm trên toàn thế giới.
Khác với các vệ tinh viễn thông hoặc giám sát thông thường, vốn chủ yếu cần bay qua những khu vực được chỉ định, các phương tiện này phải chiếm giữ những vị trí quỹ đạo phù hợp để có thể rời quỹ đạo, hạ xuống và cơ động tới các địa điểm trên mặt đất.
Nhóm nghiên cứu mô tả những tàu vũ trụ như vậy có khả năng “nhanh chóng rời khỏi quỹ đạo và tiếp cận chính xác các điểm đến”.
Khác với tên lửa được phóng từ mặt đất, phương tiện trở về từ quỹ đạo trước tiên phải thoát khỏi quỹ đạo, đi vào khí quyển rồi sử dụng lực nâng khí động học để lướt tới mục tiêu.
Đường bay của chúng cũng khác với quỹ đạo phần lớn mang tính đạn đạo của tên lửa đạn đạo truyền thống, mặc dù một số đầu đạn tên lửa hiện đại có khả năng cơ động trong quá trình tái nhập khí quyển.
Trong mô phỏng, các nhà nghiên cứu giả định có 40 phương tiện hoạt động trên những quỹ đạo tròn ở độ cao 400 km so với Trái Đất. Thay vì sử dụng thông số thực tế của tàu Thần Long, nhóm nghiên cứu lấy mẫu phương tiện lướt siêu vượt âm CAV-H làm cơ sở tham chiếu.
Mỗi phương tiện được giả định sẽ hạ xuống độ cao 100 km trước khi bắt đầu giai đoạn lướt trong khí quyển. Tầm bay tối đa theo phương dọc được đặt ở mức khoảng 10.348 km, trong khi khả năng cơ động theo phương ngang đạt 2.485 km.
Để xác định những khu vực mà mỗi phương tiện có thể tiếp cận, nhóm nghiên cứu xây dựng một mô hình toán học tính đến thời gian chuyển đổi quỹ đạo, khả năng lướt trong khí quyển và chuyển động tự quay của Trái Đất.
Sau đó, họ sử dụng một kỹ thuật trí tuệ nhân tạo (AI) có tên tối ưu hóa chính sách gần (Proximal Policy Optimization - PPO), kết hợp cơ chế khám phá dựa trên tính tò mò, để điều chỉnh độ nghiêng quỹ đạo, khoảng cách giữa các mặt phẳng quỹ đạo và vị trí của từng tàu vũ trụ.
Thay vì bố trí các mặt phẳng quỹ đạo cách đều nhau như trong mạng lưới vệ tinh kiểu Walker truyền thống, thuật toán xác định một phương án sắp xếp không đồng đều, giúp rút ngắn khoảng thời gian dài nhất giữa hai cơ hội liên tiếp để tiếp cận một địa điểm cụ thể.
Trong mô phỏng kéo dài 24 giờ, mạng lưới quỹ đạo được tối ưu hóa đạt khoảng thời gian tối đa giữa hai lần có thể tiếp cận một địa điểm bất kỳ trên toàn cầu là khoảng 2,5 phút. Con số này thấp hơn đáng kể so với mức 8,6 phút của cấu hình Walker truyền thống có kết quả tốt nhất trong số các phương án được thử nghiệm.
“Độ đồng đều về phạm vi bao phủ của hệ thống này vượt trội rõ rệt so với các cấu hình Walker truyền thống”, ông Du và các cộng sự viết.
Khi quá trình tối ưu hóa tập trung vào khu vực nằm giữa vĩ độ 60 độ Bắc và 60 độ Nam, nơi sinh sống của phần lớn dân số thế giới, khoảng thời gian tối đa giảm xuống còn một phút. Theo nghiên cứu, mức này thấp hơn 58,8% so với thiết kế bao phủ toàn cầu.
Sự cải thiện này phải đánh đổi bằng việc giảm một phần phạm vi bao phủ ở những khu vực gần hai cực. Điều đó cho thấy mạng lưới có thể được điều chỉnh để ưu tiên những khu vực địa lý khác nhau.
Đối với các ứng dụng quân sự tiềm tàng, lợi thế của mô hình nằm ở khả năng duy trì những phương tiện có thể cơ động trên quỹ đạo, luôn trong trạng thái sẵn sàng hạ xuống các mục tiêu được chỉ định ngay sau khi nhận lệnh.
Khác với tên lửa đạn đạo phóng từ các cơ sở mặt đất, phương tiện bay vũ trụ trên quỹ đạo về lý thuyết có thể tiếp cận mục tiêu từ nhiều hướng khác nhau và cơ động trong quá trình bay qua khí quyển. Điều này có thể gây thêm khó khăn cho các hệ thống cảnh báo và phòng thủ tên lửa.
Ý tưởng triển khai vũ khí từ quỹ đạo không phải mới. Trong Chiến tranh Lạnh, Liên Xô từng phát triển một hệ thống ném bom quỹ đạo phân đoạn (FOBS), được thiết kế để tiếp cận mục tiêu theo những quỹ đạo có thể gây khó khăn cho các hệ thống cảnh báo sớm.
Năm 2021, những thông tin về việc Trung Quốc thử nghiệm một hệ thống dạng FOBS kết hợp phương tiện lướt siêu vượt âm đã làm dấy lên lo ngại tại Washington về các ứng dụng quân sự của công nghệ này.
Bắc Kinh khi đó mô tả hoạt động nói trên là một cuộc thử nghiệm công nghệ tàu vũ trụ tái sử dụng.
Mỹ cũng tiếp tục phát triển các phương tiện bay vũ trụ có khả năng tái sử dụng. Tàu X-37B không người lái của nước này đã thực hiện nhiệm vụ thứ tám vào tháng 8 năm ngoái, cho thấy Washington vẫn dành sự quan tâm đáng kể tới những phương tiện có khả năng cơ động trên quỹ đạo và trở về Trái Đất theo phương thức kiểm soát.
Các nhà nghiên cứu Trung Quốc nhấn mạnh những ứng dụng tiềm năng của mạng lưới này trong ứng phó khẩn cấp với thảm họa và vận chuyển nhanh. Tuy nhiên, hệ thống được đề xuất cũng có thể phục vụ các mục đích quân sự.
Theo SCMP