Những ngày qua, câu chuyện của chị Kim Ngân phản ánh trên mạng xã hội về trải nghiệm của em gái, một bệnh nhân ung thư chờ đợi bác sĩ khám bệnh tại Bệnh viện K đã thu hút sự quan tâm của dư luận.
Điều khiến dư luận quan tâm, phản ứng mạnh không chỉ là cách ứng xử với người bệnh ở giai đoạn mong manh nhất của cuộc đời như thế nào, mà còn bởi nhiều người bệnh và thân nhân cho biết họ từng có những trải nghiệm không tốt khi khám chữa bệnh tại một số bệnh viện.
Đáng chú ý, một số bác sĩ phân tích khá thẳng thắn rằng căn nguyên vấn đề không chỉ nằm ở cá nhân hay lãnh đạo bệnh viện, mà sâu xa hơn là cách tổ chức hệ thống điều trị ung thư hiện nay.
Theo một bác sĩ, nhiều năm qua, Việt Nam dần hình thành một dạng “định vị y tế” rất rõ: Tai nạn, ngoại khoa thì đến Việt Đức, tim mạch thì vào Viện Tim, còn ung thư thì phải lên Bệnh viện K. Điều này khiến Bệnh viện K trở thành nơi tiếp nhận lượng bệnh nhân khổng lồ từ khắp nơi, ở nhiều giai đoạn.
Trong khi đó, những nơi như Bệnh viện Việt Đức, Bệnh viện 108, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội ... nơi có những thầy của ngành ngoại khoa và nhiều người cực kỳ chuyên sâu, thì nhiều khi do phải “vòng vèo”, khiến khi đến được đây, bệnh nhân nặng đã không thể điều trị được nữa.
Theo các chuyên gia, mô hình tập trung bệnh nhân quá mức vào Bệnh viện K đã tạo ra hiệu ứng dồn tuyến kéo dài. Hệ quả là quá tải, kéo theo chất lượng phục vụ, áp lực nhân viên y tế và nguy cơ phát sinh tiêu cực.
Đây là nghịch lý đáng suy nghĩ bởi điều trị ung thư không chỉ là hóa trị hay xạ trị. Nhiều trường hợp phụ thuộc lớn vào phẫu thuật, hồi sức, điều trị biến chứng, dinh dưỡng, giảm đau và chăm sóc đa chuyên khoa là những thế mạnh vốn nằm ở các bệnh viện đa khoa lớn.
Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, vấn đề “điểm nghẽn” chính là ở cách vận hành hệ thống. Một số nước phát triển như Mỹ hay Nhật Bản vẫn có các trung tâm ung thư quốc gia lớn. Tuy nhiên, các cơ sở này giữ vai trò dẫn dắt chuyên môn, nghiên cứu, thử nghiệm lâm sàng và xử lý ca đặc biệt phức tạp.
Còn phần lớn bệnh nhân được điều trị tại các bệnh viện đa khoa hoặc trung tâm ung bướu vùng - nơi có đầy đủ hệ thống phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, hồi sức, tim mạch, nội tiết, dinh dưỡng và chăm sóc giảm nhẹ phối hợp đa chuyên khoa.
Trong khi các nước phân tán năng lực điều trị, thì tại Việt Nam, Bệnh viện K vừa làm nhiệm vụ tuyến chuyên sâu, vừa điều trị thường quy cho lượng bệnh nhân rất lớn, dẫn đến tình trạng quá tải kéo dài, kéo theo chất lượng phục vụ bệnh nhân không như mong muốn và áp lực nặng nề cho nhân viên y tế.
Nhiều bệnh viện tuyến tỉnh đã có khoa hoặc trung tâm ung bướu với khả năng phẫu thuật, hóa trị, xạ trị và chăm sóc bệnh nhân ung thư khá bài bản. Nhưng, vấn đề nằm ở chỗ hệ thống phân tầng chưa vận hành hiệu quả và chưa tạo được niềm tin để giữ người bệnh ở tuyến phù hợp.
Một nguyên nhân dồn về tuyến trên còn do sự chênh lệch về năng lực chuyên môn giữa các tuyến, tâm lý muốn lên tuyến trung ương để “yên tâm hơn”.
Hiện nay, mỗi năm Việt Nam vẫn có gần 200 nghìn ca mắc ung thư và từ nay, thực hiện khám sức khoẻ miễn phí có sàng lọc ung thư, chắc chắn con số đó còn lớn hơn nhiều.
Do đó, nếu không thay đổi hệ thống tổ chức điều trị ung thư, thì bệnh viện tuyến cuối sẽ còn quá tải và bệnh nhân sẽ không được điều trị tốt cả về thể chất và tinh thần.
Với nhiều bệnh nhân, một cử chỉ quan tâm, một lời động viên cũng có giá trị chữa lành không kém một đơn thuốc. Ảnh minh họa.
Nhưng quá tải hệ thống chỉ là một phần của câu chuyện. Điều khiến dư luận day dứt hơn là cách con người đối xử với nhau trong môi trường vốn cần nhiều sự cảm thông nhất.
Khi phải làm việc trong điều kiện áp lực cao, thời gian kéo dài, đội ngũ nhân viên y tế có thể gặp khó khăn trong việc duy trì sự cân bằng về cảm xúc. Điều này phần nào ảnh hưởng đến trải nghiệm của người bệnh trong quá trình điều trị.
Dù vậy, nhiều ý kiến cho rằng áp lực công việc không nên trở thành lý do làm giảm chất lượng giao tiếp với người bệnh. Trong bối cảnh đặc thù của bệnh ung thư, việc được giải thích rõ ràng, được lắng nghe và ứng xử phù hợp có ý nghĩa quan trọng đối với tâm lý người bệnh và gia đình.
Chính vì thế, Bộ Y tế từng ban hành Bộ tiêu chí chất lượng bệnh viện, trong đó sự hài lòng của người bệnh là tiêu chí quan trọng để đánh giá chất lượng cơ sở y tế.
Tại nhiều quốc gia, cũng như ở một số bệnh viện tư trong nước, trải nghiệm người bệnh đã trở thành tiêu chí quan trọng, song hành với chất lượng chuyên môn. Một bệnh viện không chỉ được đánh giá qua số ca điều trị thành công, mà còn ở việc người bệnh có được lắng nghe, giải thích và đối xử phù hợp hay không.
Người thân của một bệnh nhân đã mất kể lại sự xúc động khi các bác sĩ tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 vẫn nhắn tin thăm hỏi sau khi gia đình xin đưa bệnh nhân về nhà điều trị.
Thực tế cho thấy, với nhiều bệnh nhân ung thư, đặc biệt ở giai đoạn muộn, bên cạnh thuốc men, sự cảm thông và cách ứng xử nhân văn cũng có ý nghĩa rất lớn. Tuy nhiên, theo một số ý kiến, tại một số cơ sở y tế vẫn còn tồn tại những cách ứng xử chưa thực sự phù hợp, có thể dẫn đến bức xúc không đáng có trong quá trình khám chữa bệnh.
Rõ ràng là về lâu dài, ngành y không thể tiếp tục giải quyết y đức, quá tải chỉ bằng những đợt chấn chỉnh mang tính sự vụ theo phản ánh của người nhà bệnh nhân, hay báo chí, mạng xã hội. Điều cần thiết là tái cấu trúc hệ thống điều trị ung thư theo hướng phân tầng thực chất hơn, bằng nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh thông qua đầu tư tốt hơn cả về con người lẫn máy móc, thiết bị y tế cho các trung tâm ung bướu vùng và bệnh viện tuyến tỉnh, để người bệnh tin tưởng, hạn chế tình trạng dồn về tuyến cuối.
Đặc biệt, các bệnh viện cần coi trọng việc ứng xử với người bệnh ngang với chất lượng chuyên môn. Bởi đôi khi, một cử chỉ quan tâm, một lời động viên cũng có giá trị chữa lành không kém một đơn thuốc. Tất nhiên, Bộ Y tế phải có cơ chế giám sát và xử lý nếu vi phạm.
Chỉ khi đồng thời giải quyết được cả áp lực hệ thống và chất lượng dịch vụ, ngành y tế mới có thể đáp ứng tốt hơn nhu cầu khám chữa bệnh ngày càng gia tăng của người dân.
