Chiều muộn ngày 5/1, tại TAND TP Hà Nội, phiên tòa xét xử vụ án đưa và nhận hối lộ hơn 100 tỷ đồng liên quan Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) chính thức bước sang phần thẩm vấn.
Là người thẩm vấn đầu tiên, bị cáo Nguyễn Thanh Phong khai giữ chức Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm từ 1/1/2015 đến tháng 8/2024 thì nghỉ hưu. Ban đầu ông giao cục phó ký duyệt hồ sơ công bố sản phẩm bảo vệ sức khỏe.
Từ khi Nghị định 15/2018/NĐ-CP của Chính phủ có hiệu lực, do thời gian ký duyệt hồ sơ rút ngắn và các quy định chặt chẽ hơn nên số lượng hồ sơ tồn đọng lớn. Ông cũng nhận được nhiều tin nhắn, cuộc gọi phản ánh việc hồ sơ của doanh nghiệp bị quá hạn không lý do.
Để tránh ùn tắc, ông Phong đã chỉ đạo huy động thêm các phòng, ban không có chức năng chuyên môn tham gia xử lý hồ sơ. Sau đó, cấp dưới báo cáo rằng các doanh nghiệp bị trả hồ sơ có đề nghị chuyên viên hướng dẫn và họ đưa tiền.
"Theo quy định của Nghị định 15 thì các chuyên viên của cục có được thu tiền không?", HĐXX đặt câu hỏi. Bị cáo Phong đáp "dạ không".
"Các cán bộ của cục thu bao nhiêu tiền trên một bộ hồ sơ?", chủ tọa tiếp tục truy vấn. Ông Phong khai khi báo cáo, cáp dưới không đề cập cụ thể mức thu tiền. Bản thân ông cũng không quan tâm đến số tiền, mà chỉ đạo cấp dưới phải xử lý đúng quy định, không gây khó khăn cho doanh nghiệp có hồ sơ đầy đủ.
Trước lời khai này, chủ tọa hỏi: “Nếu bị cáo không đồng ý, nhân viên có dám làm không?”. Ông Phong thừa nhận không.
Theo lời khai của ông Phong, do không có thỏa thuận cụ thể, có phòng đưa ông 2,5 triệu đồng cho mỗi hồ sơ được ký duyệt, có phòng đưa 1–1,5 triệu đồng. Ông Phong cho biết đã ký hơn 20.000 hồ sơ công bố sản phẩm bảo vệ sức khỏe của doanh nghiệp.
"Tổng số tiền bị cáo nhận từ 3 đầu mối cấp phòng và trung tâm là hơn 43 tỷ đồng. Khi đưa tiền các bạn có nói số tiền nhận với số hồ sơ nhưng bị cáo không nhớ. Anh em đưa bao nhiêu thì bị cáo biết bấy nhiêu", ông Phong khai.
Nhận 43 tỷ đồng nhưng trước tòa cựu cục trưởng khai rằng thời điểm đó ông không cho rằng đây là tiền hối lộ. Theo cách hiểu của ông, hối lộ là việc gây khó dễ để ép doanh nghiệp chi tiền, còn trong trường hợp này chỉ là hướng dẫn để hồ sơ làm đúng quy định.
Về việc sử dụng tiền, ông Phong cho biết đã chi cho người thân gặp khó khăn, đóng góp tổ chức các hoạt động thể thao của đơn vị, đến nay đã khắc phục toàn bộ số tiền nhận.
Dùng tiền nhận hối để cho con đi du học
Trả lời thẩm vấn sau đó, cựu Cục phó An toàn thực phẩm Nguyễn Hùng Long khai nhận không phụ trách lĩnh vực cấp giấy công bố sản phẩm nhưng được cục trưởng giao hỗ trợ ký duyệt hồ sơ do lượng hồ sơ tồn đọng lớn.
Ông Long đã ký duyệt tổng số hơn 10.000 hồ sơ đề nghị cấp giấy công bố sản phẩm bảo vệ sức khỏe.
Ông không biết chuyên viên thu mỗi hồ sơ bao nhiêu tiền nhưng được các cấp dưới là trưởng phòng tiếp nhận hồ sơ đưa khoảng 2 triệu đồng một bộ.
Từ năm 2022 đến hết 2023, ông Long được Đinh Quang Minh (giám đốc trung tâm) nhiều lần đưa tiền mặt, mỗi lần khoảng 400 - 500 triệu đồng. Tổng số tiền ông Long nhận từ Minh là 8 tỷ đồng. Tất cả những lần đưa tiền đều diễn ra tại phòng làm việc của cục phó.
Ông Long trình bày số tiền tiền trên dùng để cho con đi học và làm từ thiện như trao học bổng cho học sinh nghèo vượt khó, cho người già neo đơn, xây nhà tình nghĩa.
Cựu Cục phó bị cáo buộc đã thống nhất chủ trương cho chuyên viên nhận hối lộ để chia nhau hưởng lợi cá nhân tổng số tiền 22,5 tỷ đồng. Trong đó ông Long hưởng lợi gần 8,7 tỷ đồng.
Trong khi đó, cựu Cục phó An toàn thực phẩm Đỗ Hữu Tuấn đã ký 18.500 giấy tiếp nhận công bố sản phẩm do Phòng Quản lý sản phẩm thực phẩm trình lên.
Tại tòa, ông Tuấn khai được trưởng phòng là Phạm Văn Hinh nhiều lần đưa tiền mặt tại phòng làm việc. Khi đưa tiền, ông Hinh đều báo cáo Tuấn số lượng hồ sơ mà doanh nghiệp chi tiền cảm ơn và số lượng hồ sơ doanh nghiệp không chi tiền.
Theo lời khai của ông Tuấn, trước khi ký Hinh có trao đổi là mỗi doanh nghiệp được bị cáo trực tiếp ký duyệt hồ sơ thì sẽ cảm ơn 2 triệu, còn cục trưởng được hưởng 500 ngàn. Thời gian nhận tiền không cố định, cứ ký xong một thời gian là cấp dưới đưa tiền. Bản thân ông Tuấn đã nhận 2,4 tỷ đồng từ Phạm Văn Hinh và một cấp phó khác với số tiền 2 tỷ đồng. Số tiền nhận hối lộ ông để chi tiêu trong gia đình và "đi làm từ thiện".
Ông Đỗ Hữu Tuấn bị cáo buộc đã thống nhất chủ trương cho các chuyên viên nhận hối lộ để "ăn chia" tổng số tiền gần 11 tỉ đồng. Trong đó, cựu cục phó hưởng lợi số tiền gần 4,4 tỉ đồng.
Theo cáo trạng, lợi dụng những khó khăn, bất cập trong quy định cấp giấy công bố sản phẩm, nhóm lãnh đạo, chuyên viên của cục đã gây khó dễ, "ngâm" hồ sơ của các doanh nghiệp. Sau khi trao đổi với các đơn vị, ông Phong ra chủ trương nhận tiền ngoài lệ phí quy định khi thẩm xét hồ sơ công bố sản phẩm. Mỗi hồ sơ từ 5 - 10 triệu đồng.
Ông Phong cũng thống nhất cơ chế "ăn chia" số tiền nhận hối lộ. Cụ thể, Cục trưởng được chia 2,5-3 triệu đồng đối với một hồ sơ do trung tâm thẩm xét.
Đối với mỗi hồ sơ do Phòng Quản lý tiêu chuẩn kiểm nghiệm hoặc Phòng Quản lý sản phẩm thực phẩm thẩm xét, ông Phong sẽ được ăn chia 1-2 triệu đồng.
Viện kiểm sát cáo buộc trong 6 năm từ 2018-2024, 31 chuyên viên Cục An toàn thực phẩm đã trực tiếp nhận tổng số tiền 93,7 tỷ đồng của các cá nhân làm dịch vụ đăng ký bản công bố sản phẩm. Trong đó riêng Cục trưởng Phong được "ăn chia" hơn 43 tỷ và bị xác định là chủ mưu, cầm đầu, phải chịu trách nhiệm hình sự về toàn bộ số tiền nhận hối lộ trong vụ án.
