Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio hôm 24/6 đã bắt đầu các cuộc tiếp xúc cấp cao với giới lãnh đạo UAE trong chuyến công du vùng Vịnh, nhằm trấn an các đồng minh đang lo ngại rằng thỏa thuận hòa bình mới giữa Mỹ và Iran quá mềm mỏng đối với Tehran sau cuộc chiến kéo dài bốn tháng.
Thỏa thuận Mỹ - Iran được ký kết tuần trước – văn kiện đầu tiên giữa một tổng thống Mỹ và một tổng thống Iran kể từ sau Cách mạng Hồi giáo năm 1979 – bao gồm đề xuất thành lập quỹ tái thiết trị giá 300 tỷ USD cùng việc nới lỏng một số biện pháp trừng phạt đối với Iran.
Đến thủ đô Abu Dhabi vào tối 23/6, ông Rubio bắt đầu chuyến công du kéo dài ba ngày tới các quốc gia giàu dầu mỏ ở vùng Vịnh. Đây cũng là nhiệm vụ ngoại giao cấp cao đầu tiên của ông liên quan đến thỏa thuận chấm dứt cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran.
Trong ngày làm việc đầu tiên, ông Rubio đã có cuộc gặp và làm việc với Tổng thống UAE Mohammed bin Zayed Al Nahyan cùng nhiều quan chức cấp cao khác, bao gồm Cố vấn An ninh Quốc gia Tahnoun bin Zayed Al Nahyan và Ngoại trưởng Abdullah bin Zayed Al Nahyan.
Ông Rubio tìm cách giải tỏa lo ngại của các nước trong khu vực
Khi được hỏi liệu ông có đề cập tới sự bất an của các đồng minh đối với thỏa thuận Mỹ - Iran hay không, Ngoại trưởng Mỹ trả lời rằng đây chắc chắn sẽ là một trong những chủ đề trọng tâm của các cuộc thảo luận.
Ông cũng cho biết hai bên sẽ trao đổi thêm về những vấn đề chưa được đề cập trong bản ghi nhớ mà Washington và Tehran đã ký kết.
Trong những tuần gần đây, ông Rubio khá ít xuất hiện trong các cuộc đàm phán liên quan tới Iran. Thay vào đó, Phó Tổng thống J.D. Vance là người dẫn đầu vòng đàm phán với phái đoàn Iran tại Thụy Sĩ vào cuối tuần qua.
Ngoài UAE, ông Rubio cũng sẽ tới thăm Kuwait và Bahrain. Cả ba quốc gia này đều là nơi đặt các căn cứ quân sự chiến lược của Mỹ và từng hứng chịu các đợt tấn công bằng tên lửa từ Iran trong thời gian chiến sự.
Đối với UAE, cuộc chiến còn tạo ra áp lực kinh tế đáng kể khi một bộ phận lao động nước ngoài – lực lượng quan trọng của nền kinh tế phi dầu mỏ – đã rời khỏi trung tâm tài chính này vì lo ngại bất ổn.
Trong khi đó, Thủ tướng Qatar Mohammed bin Abdulrahman Al Thani ngày 29/10 đã tới Oman để thảo luận về khả năng khởi động các cuộc đàm phán giữa Iran, Iraq và các quốc gia Arab vùng Vịnh liên quan đến eo biển Hormuz. Các cuộc tiếp xúc này diễn ra độc lập với tiến trình hòa đàm Mỹ - Iran.
Eo biển Hormuz hiện là tuyến vận tải chiến lược vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới. Hoạt động tại khu vực này đã bị gián đoạn nghiêm trọng kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran hồi cuối tháng 2.
Song song với đó, các nguồn tin ngoại giao cho biết đang có kế hoạch tổ chức một diễn đàn hòa giải khu vực tại thủ đô Riyadh, với sự tham gia của Iran, các quốc gia Arab vùng Vịnh và một số nước Trung Đông khác.
Giới quan sát đang theo dõi sát những phát biểu của ông Rubio trong chuyến công du lần này. Trước đây, ông từng được xem là một trong những chính trị gia có lập trường cứng rắn nhất đối với Iran trong nội bộ đảng Cộng hòa, trong khi hiện nay ông phải bảo vệ một thỏa thuận mà nhiều nghị sĩ Cộng hòa cho là quá nhượng bộ Tehran.
Cả ông Rubio và ông Vance đều được đánh giá là những gương mặt tiềm năng có thể kế nhiệm Tổng thống Donald Trump trong tương lai.
Chương trình hạt nhân Iran vẫn là nút thắt lớn
Nhiệm vụ của Ngoại trưởng Rubio được đánh giá là đặc biệt nhạy cảm. Một mặt, ông phải bảo vệ thỏa thuận sơ bộ mà Tổng thống Trump ủng hộ mạnh mẽ; mặt khác, ông cần thuyết phục các đồng minh vùng Vịnh rằng những lợi ích an ninh của họ không bị bỏ qua.
Tuần trước, Mỹ và Iran đã ký bản ghi nhớ gồm 14 điểm, đặt nền tảng cho việc chấm dứt chiến sự. Văn kiện này mở đường cho 60 ngày đàm phán nhằm xử lý các vấn đề phức tạp hơn, trong đó nổi bật nhất là chương trình hạt nhân của Iran.
Một trong những câu hỏi lớn hiện nay là số phận của lượng uranium làm giàu ở mức cao mà Tehran đang sở hữu, bao gồm cả vật liệu được làm giàu tới độ tinh khiết 60% – chỉ còn cách ngưỡng 90% dùng cho vũ khí hạt nhân một khoảng ngắn. Iran tiếp tục khẳng định chương trình hạt nhân của nước này hoàn toàn phục vụ mục đích hòa bình.
Các quốc gia vùng Vịnh đặc biệt lo ngại rằng quỹ tái thiết trị giá 300 tỷ USD được đề xuất trong thỏa thuận có thể giúp Iran nhanh chóng khôi phục năng lực quân sự sau chiến tranh.
Ngoài ra, thỏa thuận hiện cũng chưa đề cập đến kho tên lửa đạn đạo của Iran – một vấn đề được các nước Arab vùng Vịnh xem là mối đe dọa trực tiếp sau khi họ trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái trong cuộc chiến vừa qua.
Theo Reuters
