Mỹ đã quyết định tạm miễn áp dụng một số lệnh trừng phạt đối với Iran trong vòng 60 ngày sau vòng đàm phán đầu tiên giữa hai bên theo khuôn khổ thỏa thuận hòa bình mới đạt được. Cùng lúc đó, các quan chức khu vực cho biết tình hình chiến sự tại Lebanon đã có dấu hiệu lắng dịu đáng kể, phù hợp với các cam kết nhằm chấm dứt xung đột trên toàn khu vực.
Những diễn biến tích cực này xuất hiện sau một cuối tuần đầy căng thẳng từng làm dấy lên lo ngại rằng thỏa thuận ngừng bắn mới ký cách đây một tuần có thể đổ vỡ. Trước đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đe dọa tái phát động chiến dịch quân sự nếu Iran cản trở hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz sau khi Tehran tuyên bố đóng cửa tuyến đường thủy chiến lược này.
Tuy nhiên, lưu lượng tàu chở dầu đi qua Hormuz đã bắt đầu tăng trở lại trong ngày thứ Hai, trong khi giá dầu thế giới tiếp tục giảm sau các tín hiệu tích cực từ tiến trình đàm phán.
Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance cho biết các cuộc tiếp xúc với quan chức Iran tại Thụy Sĩ đã tạo nền tảng vững chắc cho một thỏa thuận hòa bình lâu dài. Dù vậy, phía Iran phủ nhận việc đã bắt đầu thảo luận về chương trình hạt nhân của nước này.
Các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, cùng chiến dịch quân sự của Israel tại Lebanon, đã khiến hàng nghìn người thiệt mạng và hàng triệu người phải rời bỏ nhà cửa. Cuộc chiến cũng gây biến động mạnh trên thị trường toàn cầu và đẩy giá năng lượng tăng cao trong nhiều tháng qua. Tuy nhiên, giá dầu đã giảm khoảng 3% trong phiên giao dịch ngày thứ Hai sau khi ông Vance thông báo các cuộc đàm phán đạt tiến triển.
Tại khu nghỉ dưỡng Buergenstock ở Thụy Sĩ thuộc sở hữu của Qatar, Mỹ và Iran đã nhất trí về một lộ trình hướng tới thỏa thuận lâu dài trong vòng 60 ngày, theo thông báo từ hai nước trung gian là Pakistan và Qatar.
Các bên cũng đạt được đồng thuận về một cơ chế nhằm chấm dứt giao tranh giữa Israel và lực lượng Hezbollah tại Lebanon, đồng thời thiết lập đường dây liên lạc để bảo đảm các tàu thương mại có thể đi lại an toàn qua eo biển Hormuz, tránh nguy cơ leo thang xung đột tại một trong những tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới.
Một trong những bước đi đầu tiên nhằm hỗ trợ kinh tế cho Iran là quyết định của Bộ Tài chính Mỹ cho phép miễn trừ một số lệnh trừng phạt đến ngày 21/8. Quyết định này mở đường để Tehran tiếp tục xuất khẩu dầu mỏ và các sản phẩm liên quan, đồng thời nhận thanh toán từ các giao dịch quốc tế.
Ông Vance đưa ra đánh giá lạc quan
Ông Vance, người liên tục thể hiện quan điểm tích cực kể từ khi biên bản ghi nhớ được ký kết, cho biết Tehran đã đồng ý cho phép các thanh sát viên hạt nhân tiếp cận, đồng thời thiết lập các cơ chế xử lý tài sản bị phong tỏa ở nước ngoài và giám sát các lệnh ngừng bắn.
"Chúng tôi đã đặt nền móng rất vững chắc cho một thỏa thuận cuối cùng thành công", ông nói với các phóng viên sau khi tham gia vòng đàm phán.
Tuy nhiên, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei lại khẳng định với hãng thông tấn nhà nước IRNA rằng Tehran chưa thảo luận về các vấn đề hạt nhân và cũng chưa đưa ra bất kỳ cam kết mới nào liên quan đến lĩnh vực này.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump tuyên bố Iran sẽ chấp nhận các cuộc thanh tra nhằm bảo đảm "tính trung thực hạt nhân".
"Nếu Iran không thực hiện đúng cam kết hoặc có những hành động không phù hợp, tôi sẽ làm những gì cần phải làm", ông Trump nói thêm với báo giới.
Iran đã hạn chế hoạt động thanh sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) kể từ sau đợt không kích đầu tiên của Mỹ và Israel năm ngoái, trước khi đình chỉ hoàn toàn khi chiến tranh bùng phát hồi tháng 2. Tehran luôn khẳng định chương trình hạt nhân của mình chỉ phục vụ mục đích hòa bình.
Ngoại trưởng Abbas Araqchi cho biết Iran đã đạt được một số kết quả đáng kể, bao gồm việc được miễn trừ cho hoạt động xuất khẩu dầu và hóa dầu, giải phóng một phần tài sản bị phong tỏa ở nước ngoài và triển khai chương trình tái thiết, phát triển kinh tế trong nước.
Ông Vance cũng tiết lộ rằng đặc phái viên Nhà Trắng Jared Kushner, con rể của Tổng thống Trump, đã đề xuất cơ chế trong đó Mỹ và Qatar sẽ cùng giám sát các khoản tiền của Iran sau khi được giải phóng. Theo kế hoạch này, số tiền có thể được sử dụng để mua ngô, đậu tương và lúa mì từ Mỹ.
"Khoản tiền được giải phóng cuối cùng sẽ hỗ trợ nông dân Mỹ", ông Trump phát biểu.
Tuy nhiên, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Iran Abdolnaser Hemmati bác bỏ thông tin này. Theo hãng Tasnim, ông cho biết Tehran không có nghĩa vụ phải sử dụng số tiền đó để mua nông sản Mỹ và một phần tài sản được giải phóng có thể dùng để nhập khẩu các mặt hàng khác không nằm trong danh mục bị trừng phạt.
Theo Reuters
