Thượng viện Mỹ hôm 24/6 đã thông qua một nghị quyết yêu cầu Tổng thống Donald Trump chấm dứt các hoạt động quân sự của Mỹ nhằm vào Iran, đánh dấu động thái chỉ trích mới nhất từ Quốc hội đối với nhà lãnh đạo đảng Cộng hòa trong bối cảnh cuộc xung đột kéo dài từ cuối tháng 2 tiếp tục gây tranh cãi.
Với tỷ lệ 50 phiếu thuận và 48 phiếu chống, Thượng viện đã thông qua nghị quyết về quyền hạn chiến tranh sau khi văn bản này được Hạ viện thông qua hồi đầu tháng. Kết quả bỏ phiếu phản ánh tâm lý lo ngại gia tăng, kể cả trong nội bộ đảng Cộng hòa, về cuộc chiến vốn không nhận được sự ủng hộ rộng rãi từ công chúng Mỹ.
Đây là lần đầu tiên kể từ khi Đạo luật Quyền hạn Chiến tranh năm 1973 được ban hành, cả Hạ viện và Thượng viện cùng thông qua một nghị quyết yêu cầu Tổng thống rút lực lượng Mỹ khỏi một cuộc xung đột quân sự.
Dù nhiều khả năng chỉ mang ý nghĩa chính trị và biểu tượng, cuộc bỏ phiếu vẫn được xem là một đòn giáng đối với ông Trump, người trước đó gần như nhận được sự ủng hộ tuyệt đối từ các nghị sĩ Cộng hòa.
Diễn biến này xuất hiện trong bối cảnh chính quyền Mỹ được cho là sắp đề nghị Quốc hội phê duyệt thêm hàng chục tỷ USD để trang trải chi phí chiến tranh.
Đảng Cộng hòa hiện chỉ nắm đa số sít sao tại cả Thượng viện lẫn Hạ viện, trong khi một số nghị sĩ bắt đầu tách khỏi lập trường của ông Trump trước cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11, sự kiện sẽ quyết định liệu đảng này có tiếp tục kiểm soát Quốc hội hay không.
Một số thành viên Cộng hòa gần đây cũng phản đối quỹ "chống vũ khí hóa chính trị" trị giá 1,8 tỷ USD do ông Trump đề xuất và góp phần làm đình trệ dự luật 70 tỷ USD nhằm tài trợ cho chiến dịch siết chặt nhập cư của chính quyền.
Kết quả khảo sát do Reuters/Ipsos công bố cùng ngày cho thấy chỉ khoảng 25% người Mỹ cho rằng cuộc chiến với Iran là xứng đáng với cái giá phải trả, trong khi đa số lo ngại bất kỳ thỏa thuận ngừng bắn nào với Tehran cũng khó duy trì lâu dài.
Cuộc bỏ phiếu tại Thượng viện chủ yếu diễn ra theo ranh giới đảng phái, với 4 nghị sĩ Cộng hòa đứng về phía gần như toàn bộ phe Dân chủ để ủng hộ nghị quyết.
Tranh cãi về tính hợp hiến
Chính quyền ông Trump hiện vẫn đang theo đuổi các cuộc đàm phán nhằm đạt được một thỏa thuận hòa bình với Iran. Sự ủng hộ dành cho nghị quyết tại Quốc hội được cho là sẽ làm gia tăng áp lực buộc Nhà Trắng không nối lại các hoạt động quân sự nếu tiến trình đàm phán gặp trở ngại.
Theo Đạo luật Quyền hạn Chiến tranh năm 1973, các nghị quyết được cả Hạ viện và Thượng viện thông qua sẽ không cần gửi tới Nhà Trắng để Tổng thống ký ban hành. Khi xây dựng đạo luật này, Quốc hội dự định sử dụng cơ chế đó như một công cụ để chấm dứt các chiến dịch quân sự.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia pháp lý cho rằng vấn đề vẫn chưa được giải quyết dứt điểm.
Một phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ năm 1983 từng cho rằng các biện pháp tương tự phải được Tổng thống ký hoặc phủ quyết mới có hiệu lực pháp lý.
Nhà Trắng từ lâu khẳng định Đạo luật Quyền hạn Chiến tranh là vi hiến và do đó không có tính ràng buộc đối với Tổng thống.
Một quan chức Nhà Trắng cho rằng cuộc bỏ phiếu tại Thượng viện không có ý nghĩa pháp lý vì nghị quyết không được chuyển tới Tổng thống và không có hiệu lực thi hành theo luật.
Quan chức này cũng nhấn mạnh rằng nghị quyết yêu cầu chấm dứt các hoạt động quân sự chống Iran, trong khi Nhà Trắng cho rằng các hoạt động đó đã kết thúc sau lệnh ngừng bắn ngày 7/4.
Nhiều chuyên gia nhận định tranh cãi về tính hợp hiến của Đạo luật Quyền hạn Chiến tranh cuối cùng có thể sẽ phải được giải quyết tại tòa án.
Ông Scott Anderson, chuyên gia cao cấp tại Viện Brookings và biên tập viên của trang pháp lý Lawfare, nhận định nhánh hành pháp nhiều khả năng sẽ phớt lờ nghị quyết với lý do hiến pháp, đồng thời chưa rõ bên nào có đủ tư cách pháp lý để khởi kiện nhằm buộc chính quyền thực thi văn bản này.
Trong khi đó, Hạ nghị sĩ Gregory Meeks, người bảo trợ nghị quyết tại Hạ viện, khẳng định ông coi đây là văn bản có giá trị ràng buộc và sẽ theo đuổi mọi biện pháp pháp lý cần thiết để buộc chính quyền tuân thủ.
Các nghị sĩ Dân chủ cũng nhấn mạnh rằng Hiến pháp Mỹ trao cho Quốc hội, chứ không phải Tổng thống, quyền quyết định đưa đất nước tham chiến.
"Quốc hội phải thực hiện trách nhiệm này", Thượng nghị sĩ Dân chủ Tim Kaine phát biểu khi kêu gọi các đồng nghiệp ủng hộ nghị quyết.
Sự ủng hộ không lớn nhưng mang ý nghĩa chính trị
Trước đó, nghị quyết cũng đã được Hạ viện thông qua với cách biệt rất sít sao.
Tại Hạ viện, kết quả bỏ phiếu là 215 phiếu thuận và 208 phiếu chống, với bốn nghị sĩ Cộng hòa cùng toàn bộ phe Dân chủ bỏ phiếu ủng hộ.
Tại Thượng viện, bốn nghị sĩ Cộng hòa bỏ phiếu thuận gồm bà Susan Collins, ông Rand Paul, ông Bill Cassidy và bà Lisa Murkowski. Trong khi đó, Thượng nghị sĩ Dân chủ John Fetterman là người duy nhất trong đảng phản đối nghị quyết.
Hai Thượng nghị sĩ Cộng hòa Mitch McConnell và David McCormick không tham gia bỏ phiếu.
Phe Dân chủ cho biết sẽ tiếp tục thúc đẩy các cuộc bỏ phiếu liên quan tới quyền hạn chiến tranh nhằm buộc các nghị sĩ Cộng hòa phải công khai lập trường đối với cuộc xung đột với Iran.
Ngoài ra, theo đạo luật được thông qua năm 2015 trong giai đoạn cựu Tổng thống Barack Obama đàm phán thỏa thuận hạt nhân với Iran, Quốc hội Mỹ có quyền xem xét và bỏ phiếu đối với bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào với Tehran nếu văn kiện đó liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran.
Lãnh đạo phe đa số Cộng hòa tại Thượng viện, ông John Thune, cho biết ông kỳ vọng Quốc hội sẽ xem xét và bỏ phiếu đối với bất kỳ thỏa thuận hòa bình cuối cùng nào giữa Mỹ và Iran trong thời gian tới.
Theo Reuters
