Các cuộc đàm phán then chốt giữa Mỹ và Iran tại Thụy Sĩ được dự báo sẽ kéo dài tới sáng 22/6, theo một quan chức Mỹ, sau khi ngày làm việc đầu tiên bị phủ bóng bởi căng thẳng khi phái đoàn Iran rời bàn đàm phán để phản đối hàng loạt lời đe dọa mà Tổng thống Mỹ Donald Trump đăng tải trên mạng xã hội.
Ông Trump đã cảnh báo sẽ tiếp tục ném bom Iran, thậm chí ám chỉ khả năng bắt giữ các nhà đàm phán Iran nếu Tehran không mở lại eo biển Hormuz. Những phát biểu này buộc các bên trung gian là Qatar và Pakistan phải tiếp tục vận động ngoại giao ở hậu trường nhằm cứu vãn tiến trình thương lượng.
Truyền thông nhà nước Iran cho biết các cuộc đàm phán đã bước vào một “giai đoạn khó khăn” và phải tạm ngừng sau khi xuất hiện “thông điệp mang tính xúc phạm từ Tổng thống Mỹ”. Theo các hãng tin Iran, phái đoàn Tehran đã gặp các nhà trung gian Qatar trước khi rời khỏi địa điểm đàm phán.
Tuy nhiên, một nhà ngoại giao Mỹ có mặt tại khu nghỉ dưỡng Bürgenstock cho biết các cuộc thương lượng được kỳ vọng sẽ tiếp tục. Những nội dung chính đang được thảo luận gồm việc làm rõ ý định của Iran đối với eo biển Hormuz, thiết lập các cơ chế bảo đảm tuyến hàng hải này luôn thông suốt, bảo đảm lệnh ngừng bắn tại miền Nam Lebanon được thực thi, đồng thời tiến hành các cuộc trao đổi “thực chất và mạnh mẽ” liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran.
Trước khi rời bàn đàm phán trực tiếp tại Bürgenstock, Iran và Mỹ đã đạt được dự thảo thỏa thuận liên quan đến việc Washington cấp cơ chế miễn trừ để dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với xuất khẩu dầu mỏ của Iran – một trong những điều kiện tiên quyết mà Tehran đặt ra trước khi bước vào đàm phán về hồ sơ hạt nhân.
Các quan chức Iran cho biết các cơ chế miễn trừ này có thể sớm được ban hành. Đồng thời, hai bên cũng đạt tiến triển trong việc giải phóng các tài sản của Iran đang bị phong tỏa tại các ngân hàng ở nước ngoài.
Tuần trước, Iran và Mỹ đã ký một biên bản ghi nhớ nhằm chấm dứt việc phong tỏa eo biển Hormuz, mở đường cho giai đoạn đàm phán kéo dài 60 ngày về chương trình hạt nhân dân sự của Tehran.
Loạt đe dọa từ ông Trump khiến đàm phán chao đảo
Trong khi các đoàn đàm phán đang làm việc tại Thụy Sĩ, hàng loạt phát ngôn cứng rắn của ông Trump trên mạng xã hội và các cuộc phỏng vấn truyền hình liên tục được truyền tới địa điểm họp, gây phản ứng giận dữ từ phía Iran.
Các nhà đàm phán Iran cho rằng những lời đe dọa này là mối nguy trực tiếp đối với an toàn cá nhân của họ. Họ nhấn mạnh rằng biên bản ghi nhớ vừa được ký kết giữa hai bên có điều khoản cam kết không sử dụng vũ lực.
Những tuyên bố của ông Trump hoàn toàn trái ngược với giọng điệu mềm mỏng hơn của Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance, người cho biết ông được Tổng thống giao nhiệm vụ sử dụng các cuộc đàm phán như cơ hội để “lật sang trang mới” trong quan hệ với Iran.
Ông Mohammad Bagher Ghalibaf, trưởng đoàn đàm phán Iran, tuyên bố: “Họ không tự hỏi rằng nếu những lời đe dọa đó thực sự hiệu quả thì tại sao họ lại rơi vào tình thế tuyệt vọng như hiện nay sao? Chúng tôi hoàn toàn không coi trọng những lời đe dọa từ phía Mỹ.”
Tuy nhiên, đoàn Iran vẫn quyết định rời khỏi cuộc họp để phản đối. Một phần nguyên nhân đến từ áp lực chính trị trong nước, khi nhiều lực lượng tại Tehran muốn thể hiện thái độ cứng rắn và cảnh giác với đội ngũ đàm phán của ông Trump.
Ông Vance cùng các nhà đàm phán Mỹ, trong đó có ông Steve Witkoff và ông Jared Kushner – con rể của Tổng thống Trump – đã có cuộc gặp kéo dài khoảng 80 phút với ông Ghalibaf và Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi.
Ông Vance cố hạ nhiệt căng thẳng
Tại Thụy Sĩ, Phó Tổng thống J.D. Vance cố gắng giảm nhẹ tác động của tình hình bạo lực tại Lebanon, cho rằng vẫn có những tiến triển tích cực hướng tới việc chấm dứt giao tranh.
“Những vấn đề như thế này lúc nào cũng có phần lộn xộn,” ông nói.
Khác hẳn giọng điệu của ông Trump, ông Vance nhấn mạnh: “Điều mà Tổng thống yêu cầu chúng tôi làm là mở ra một chương mới, thay đổi mối quan hệ với người dân Iran và đưa ra một bàn tay chìa về phía họ.”
Ông tiếp tục: “Nếu giới lãnh đạo Iran sẵn sàng từ bỏ vai trò gây bất ổn khu vực, nếu họ từ bỏ tham vọng sở hữu vũ khí hạt nhân trong dài hạn, thì Mỹ sẵn sàng thay đổi căn bản mối quan hệ với đất nước đó.”
“Câu hỏi đặt ra lúc này là: Chúng ta còn có thể đạt được bao nhiêu điều cùng nhau? Liệu chúng ta có thể thực sự lật sang trang mới hay không?” ông nói.
Israel tiếp tục là điểm nghẽn lớn
Ông Trump hiện đang đối mặt với sức ép ngày càng lớn từ các lực lượng ủng hộ Israel tại Mỹ, những người bất bình trước việc ông và ông Vance công khai chỉ trích Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu.
Phát biểu tại một buổi lễ tưởng niệm người anh trai quá cố Yonatan Netanyahu, Thủ tướng Israel khẳng định quân đội nước này sẽ tiếp tục hiện diện trong vùng đệm an ninh ở miền Nam Lebanon “chừng nào còn cần thiết”.
Ông cũng tái khẳng định lập trường rằng Israel sẽ không cho phép Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.
Trong khi đó, Tehran cho rằng các cuộc đàm phán hiện nay cần tập trung vào ba vấn đề cốt lõi: thực thi lệnh ngừng bắn tại Lebanon, mở lại eo biển Hormuz và dỡ bỏ các lệnh trừng phạt dầu mỏ của Mỹ, cùng với việc giải phóng các tài sản bị phong tỏa.
Sự hiện diện của Giám đốc Ngân hàng Trung ương Iran và lãnh đạo Công ty Dầu khí Quốc gia Iran trong phái đoàn cho thấy ưu tiên hàng đầu của Tehran hiện nay là khôi phục dòng tiền và xuất khẩu năng lượng hơn là đi sâu vào hồ sơ hạt nhân.
Phái đoàn Iran từ chối xuất hiện chung trước ống kính với đoàn Mỹ do ông Vance, ông Jared Kushner và đặc phái viên Steve Witkoff dẫn đầu. Tuy nhiên, hai bên đã được ghi hình ngắn trong cùng một căn phòng khi tham gia phiên họp bốn bên với sự tham gia của Qatar và Pakistan.
Giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) Rafael Grossi cũng có mặt tại Thụy Sĩ. Tuy nhiên, Iran muốn hoãn các cuộc thảo luận liên quan đến hoạt động thanh sát hạt nhân cho tới khi những tranh cãi về trừng phạt được giải quyết.
Mục tiêu hiện nay là hoàn tất thỏa thuận về các vấn đề hạt nhân, bao gồm phạm vi và tần suất thanh sát của IAEA, trong vòng 60 ngày, dù thời hạn này có thể được gia hạn nếu hai bên đồng thuận.
Theo Guardian
