Washington và Tehran đang đưa ra những tuyên bố trái chiều về tình hình tại eo biển Hormuz trong bối cảnh các phái đoàn hai nước chuẩn bị bước vào vòng đàm phán tiếp theo tại Thụy Sĩ.
Tình hình tại tuyến hàng hải chiến lược này vẫn căng thẳng sau khi Mỹ và Iran ký biên bản ghi nhớ (MOU) hôm 17/6. Một trong những nội dung trọng tâm của thỏa thuận là khôi phục hoạt động vận tải thương mại qua eo biển Hormuz, vốn bị gián đoạn sau cuộc chiến Mỹ - Israel nhằm vào Iran hồi tháng 2.
Theo thỏa thuận, Washington cam kết dỡ bỏ phong tỏa đối với các cảng của Iran, trong khi Tehran sẽ từng bước “nỗ lực tối đa để bảo đảm hoạt động đi lại an toàn của các tàu thương mại”.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ca ngợi đây là bước đi giúp “mở cửa ngay lập tức” eo biển Hormuz và tuyên bố “dầu mỏ đang lưu thông trở lại” sau khi những tàu chở dầu đầu tiên đi qua tuyến hàng hải này. Tuy nhiên, ngay sau đó, Iran lại tuyên bố đã đóng cửa eo biển một lần nữa.
Iran nói gì?
Tehran cáo buộc Washington không thực hiện các cam kết của mình cũng như không buộc Israel chấm dứt những gì Iran gọi là “tội ác” tại Lebanon.
Bộ chỉ huy quân sự Khatam al-Anbiya của Iran tuyên bố hôm thứ Bảy rằng “eo biển Hormuz đã bị đóng cửa”, trong khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cảnh báo các tàu thuyền không nên tiếp cận khu vực này, cho rằng sự an toàn của họ sẽ bị đe dọa.
Mỹ nói gì?
Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance bác bỏ thông tin cho rằng hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz bị gián đoạn.
Trong cuộc phỏng vấn với Fox News hôm thứ Bảy, ông khẳng định: “Chúng tôi đã đưa được 16 triệu thùng dầu qua eo biển Hormuz trong ngày hôm qua.”
Ông Vance cho rằng đây là mức cao kỷ lục, thậm chí vượt cả giai đoạn trước khi xung đột nổ ra.
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cũng cho biết lưu lượng tàu thương mại qua eo biển Hormuz đã tăng trong ngày 20/6 và khẳng định các lực lượng Mỹ vẫn hoạt động trong khu vực.
Theo dữ liệu của CENTCOM, tuyến hàng hải này vẫn được duy trì an toàn, với ít nhất 55 tàu thương mại đã đi qua tính đến ngày thứ Bảy.
Thực tế đang diễn ra là gì?
Theo công ty phân tích dữ liệu Kpler, hàng chục tàu thuyền, bao gồm 3 siêu tàu chở dầu của Arab Saudi và 5 tàu Iran đang chịu lệnh trừng phạt, đã đi qua eo biển Hormuz trong những ngày gần đây.
Kpler nhận định phần lớn các tàu này đang di chuyển theo các tuyến đường quen thuộc của Iran.
Dữ liệu từ trang theo dõi hàng hải MarineTraffic cho thấy một số tàu thương mại vẫn tiếp tục đi qua eo biển Hormuz vào tối thứ Bảy.
Số lượng tàu chở dầu đi qua tuyến đường này đạt đỉnh 25 chiếc trong ngày thứ Năm, nhưng giảm xuống chỉ còn dưới 10 chiếc trong ngày thứ Sáu.
Đàm phán Mỹ - Iran có gặp nguy hiểm?
Theo biên bản ghi nhớ, Washington và Tehran có 60 ngày để giải quyết các bất đồng còn lại, trong đó có hồ sơ hạt nhân Iran. Tuy nhiên, vòng đàm phán đầu tiên đã bị trì hoãn.
Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance cuối cùng đã lên đường tới Thụy Sĩ hôm thứ Bảy. Đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner của Tổng thống Trump cũng dự kiến tham gia các cuộc gặp, hiện được lên lịch vào ngày Chủ nhật.
Phía Iran cử đoàn đàm phán do Ngoại trưởng Abbas Araghchi và Chủ tịch Quốc hội Mohammad Ghalibaf dẫn đầu.
Đoàn đại biểu Iran sử dụng chuyến bay mang số hiệu Minab168, nhằm tưởng niệm các nữ sinh thiệt mạng trong vụ không kích bị Tehran coi là đòn tấn công đẫm máu nhất của Mỹ. Tham gia đoàn còn có Thống đốc Ngân hàng Trung ương Iran, Thứ trưởng Dầu mỏ và Chủ tịch Công ty Dầu khí Quốc gia Iran.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei cho biết Tehran đồng ý tới Thụy Sĩ chủ yếu để “làm rõ” cách thức Washington sẽ thực hiện các cam kết trong biên bản ghi nhớ.
Ông nhấn mạnh việc “chấm dứt chiến tranh trên mọi mặt trận, bao gồm cả Lebanon” là trụ cột then chốt của thỏa thuận, đồng thời khẳng định toàn bộ biên bản ghi nhớ là “một gói thống nhất”, nghĩa là việc vi phạm bất kỳ điều khoản nào cũng có thể khiến toàn bộ thỏa thuận bị đổ vỡ.
Điều gì khiến Iran phản ứng mạnh?
Israel vẫn tiếp tục tiến hành các cuộc không kích tại Lebanon bất chấp thỏa thuận Mỹ - Iran.
Trong khi đó, Hezbollah được cho là vẫn giao tranh với các đơn vị quân đội Israel (IDF) đang hiện diện tại miền Nam Lebanon từ tháng 3.
Bộ Y tế Lebanon cho biết chỉ riêng đêm thứ Sáu đã có ít nhất 47 người thiệt mạng và 97 người bị thương trong các đợt không kích dữ dội của Israel. Tổng số người chết kể từ khi Israel mở chiến dịch quân sự tại Lebanon hiện đã tiến gần mốc 4.000 người.
Biên bản ghi nhớ Mỹ - Iran nêu rõ các bên ký kết và đồng minh của họ phải chấm dứt mọi hành động thù địch, đồng thời bảo đảm toàn vẹn lãnh thổ và chủ quyền của Lebanon.
Sau các nỗ lực trung gian của Mỹ và Qatar, các bên được cho là đã đồng ý giảm leo thang. Tuy nhiên, cả Hezbollah lẫn Israel đều chưa chính thức xác nhận thỏa thuận này.
Các tổ chức theo dõi tình báo nguồn mở cũng cho biết các vụ đấu pháo lẻ tẻ và không kích của Israel tại Lebanon vẫn tiếp diễn.
Israel phản ứng thế nào với thỏa thuận Mỹ - Iran?
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố quân đội Israel sẽ tiếp tục hiện diện tại miền nam Lebanon chừng nào Tel Aviv còn thấy cần thiết.
Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) cũng công bố bản đồ mới cho thấy vùng kiểm soát của họ kéo dài khoảng 10 km bên trong lãnh thổ Lebanon.
Bộ trưởng An ninh Quốc gia theo đường lối cứng rắn Itamar Ben-Gvir khẳng định Israel sẽ không bị ràng buộc bởi “thỏa thuận của ông Trump”.
Trên mạng xã hội X, ông viết: “Toàn bộ Lebanon nên bị thiêu rụi.”
Biên bản ghi nhớ đã làm gia tăng căng thẳng trong quan hệ Mỹ - Israel. Tổng thống Trump cùng nhiều quan chức trong chính quyền Mỹ công khai chỉ trích Tel Aviv sử dụng vũ lực quá mức tại Lebanon.
“Các vị không thể chỉ dùng cách giết chóc để giải quyết mọi vấn đề an ninh quốc gia,” Phó Tổng thống Vance nói, nhắm tới ông Ben-Gvir và các chính trị gia Israel có quan điểm tương tự.
Theo một bài viết của Washington Post, giới tình báo Mỹ tin rằng Israel nhiều khả năng sẽ tìm cách làm suy yếu tiến trình hòa bình hiện nay.
Các quan chức tình báo cho rằng Thủ tướng Netanyahu có thể đặt cược tương lai chính trị của mình vào việc tiếp tục leo thang căng thẳng với Hezbollah trước thềm cuộc bầu cử vào mùa thu.
Theo RT
