Quyết định khởi tố vụ án hình sự về tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan theo điều 225 Bộ luật Hình sự của Cơ quan cảnh sát điều tra Công an tỉnh Phú Thọ vừa qua đã tạo nên một cơn chấn động không nhỏ trong cộng đồng công nghệ và giới doanh nghiệp Việt Nam.
Việc cơ quan chức năng tiến hành khám xét khẩn cấp 5 địa điểm tại Hà Nội, Phú Thọ là các công ty cung cấp máy tính, phát hiện hàng trăm máy tính cài đặt sẵn hệ điều hành Windows và phần mềm Microsoft Office lậu bằng các công cụ bẻ khóa như crack, key lậu, activator là một hành động quyết liệt chưa từng có.
Từ trước đến nay, dư luận vốn đã quen với những đợt truy quét các website lậu chiếu phim bừa bãi, các đường dây phát sóng bóng đá bất hợp pháp như Xôi Lạc TV, rồi đến Bún Chả TV, Cà Khía TV, Ra Khơi TV, hay các hội nhóm kín mua bán phần mềm, game lậu trên các nền tảng Telegram, Facebook. Thế nhưng, tất cả những vụ việc đó phần lớn đều nhằm vào các thực thể ảo trên không gian mạng, những kẻ trục lợi từ việc phát tán nội dung giải trí của bên thứ ba.
Vụ án tại Phú Thọ lần này mang một bản chất hoàn toàn khác. Đây là lần đầu tiên trên phạm vi cả nước, một vụ án hình sự được khởi tố trực tiếp liên quan đến hành vi cài đặt, cung cấp và sử dụng trái phép các phần mềm máy tính văn phòng mang tính nền tảng. Nó đánh trúng vào thói quen tiêu dùng, vào hoạt động thương mại của các pháp nhân, các doanh nghiệp và thậm chí là cả các cơ sở giáo dục ngoài đời thực.
Sự kiện này gửi đi một thông điệp vô cùng mạnh mẽ, đó là thời kỳ “xài chùa” miễn phí các sản phẩm trí tuệ một cách công khai, vô tội vạ đã chính thức khép lại. Câu hỏi cửa miệng của rất nhiều người mua máy tính lâu nay là “cài lậu được không?” giờ đây buộc phải thay thế bằng một tư duy hoàn toàn mới, “bản quyền xài được bao lâu, chi phí ra sao và làm sao để tuân thủ pháp luật?”. Sự chuyển biến từ nhận thức đến hành động này không còn là chuyện khuyến khích hay vận động đạo đức đơn thuần nữa, mà đã trở thành lằn ranh đỏ của pháp lý.
Hãy nhìn vào những con số thiệt hại để thấy quy mô của vấn đề. Theo cơ quan điều tra, giá trị bản quyền hợp pháp của hệ điều hành Windows và bộ ứng dụng văn phòng Microsoft Office trên thị trường dao động từ khoảng 4 đến 9 triệu đồng cho mỗi máy tính. Chỉ tính riêng hai doanh nghiệp cung cấp và một cơ sở giáo dục sử dụng bị phát hiện tại Phú Thọ, số lượng máy vi phạm đã lên tới hàng trăm chiếc, đẩy thiệt hại trực tiếp đối với các chủ thể bản quyền ước tính lên tới hàng chục tỉ đồng.
Tuy nhiên, nếu nhìn rộng ra quy mô toàn quốc, với hàng triệu máy tính đang hoạt động trong các khối cơ quan, doanh nghiệp, trường học vẫn hằng ngày chạy bằng các phần mềm bẻ khóa, con số thiệt hại về mặt kinh tế, tài chính là khủng khiếp đến nhường nào.
Nhưng thiệt hại thực tế không chỉ dừng lại ở giá trị bản quyền bị chiếm đoạt. Việc dung túng cho các phần mềm lậu mang lại những hệ lụy sâu xa và tồi tệ hơn rất nhiều cho nền kinh tế số. Nó làm suy giảm nghiêm trọng hiệu quả bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, bóp nghẹt động lực sáng tạo, ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động nghiên cứu, phát triển sản phẩm của các tài năng trong nước. Làm sao các kỹ sư công nghệ Việt Nam có thể yên tâm dốc hết tâm huyết, tiền bạc để viết nên những phần mềm hữu ích, nếu như biết chắc rằng sản phẩm của mình vừa ra mắt sẽ bị bẻ khóa, sao chép và bày bán tràn lan trên mạng với giá không đồng? Sự thiếu tôn trọng bản quyền vô hình trung đã phá vỡ môi trường cạnh tranh lành mạnh, triệt tiêu quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, doanh nghiệp làm ăn chân chính, những người chấp nhận chi trả chi phí bản quyền đầy đủ để vận hành hệ thống.
Ở một góc độ khác mang tính sống còn đối với an ninh quốc gia, việc sử dụng các phần mềm được kích hoạt trái phép bằng công cụ lậu chính là hành vi tự mở cửa rước trộm vào nhà. Các công cụ bẻ khóa, các bản Windows hay Office chỉnh sửa không rõ nguồn gốc tải về từ internet luôn tiềm ẩn nguy cơ cực kỳ cao về mất an toàn, an ninh thông tin. Chúng thường được cài cắm sẵn các loại mã độc, phần mềm gián điệp, tạo điều kiện cho các hacker tiến hành các hoạt động tấn công mạng, đánh cắp dữ liệu bí mật, tống tiền hoặc làm tê liệt hệ thống điều hành của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp. Trong kỷ nguyên mà dữ liệu được coi là nguồn tài nguyên quốc gia quý giá nhất, việc sử dụng phần mềm lậu không khác nào một sự thỏa hiệp nguy hiểm với các rủi ro an ninh mạng, đe dọa trực tiếp đến sự ổn định của hệ thống hạ tầng số quốc gia.
Sự quyết liệt của Công an tỉnh Phú Thọ trong vụ án này, kết hợp với các chỉ đạo sát sao của Chính phủ và Thủ tướng về việc mở các đợt cao điểm truy quét website lậu, vi phạm bản quyền, đã cho thấy một tầm nhìn chiến lược của Nhà nước Việt Nam. Chúng ta đang bước vào một kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, nơi mà chuyển đổi số, kinh tế số và xã hội số đóng vai trò là động lực tăng trưởng cốt lõi. Một quốc gia không thể trở nên hùng mạnh, không thể đi nhanh và đi xa trên bản đồ công nghệ thế giới nếu như vẫn mang theo chiếc balô nặng trĩu những hành vi vi phạm bản quyền, xâm phạm sở hữu trí tuệ.
Nền tảng của một quốc gia hùng mạnh trước hết phải là một quốc gia kỷ cương. Việc thượng tôn pháp luật trên môi trường số cũng cần phải được thực thi nghiêm túc, chặt chẽ giống như trên môi trường thực tế. Bảo vệ bản quyền số, tôn trọng chất xám của người khác không chỉ là nghĩa vụ pháp lý, mà còn là tấm hộ chiếu để Việt Nam tự tin hội nhập sâu rộng với nền kinh tế tri thức toàn cầu, thu hút các dòng vốn đầu tư công nghệ cao từ các tập đoàn đa quốc gia lớn trên thế giới. Người nước ngoài sẽ không bao giờ dám đem những công nghệ lõi, những trung tâm dữ liệu lớn hay những phần mềm quản trị tiên tiến nhất đến một thị trường mà ở đó quyền sở hữu trí tuệ của họ không được bảo vệ bằng những chế tài hình sự nghiêm khắc.
Phát súng đầu tiên tại Phú Thọ đã nổ, tạo ra một tiền lệ pháp lý vô cùng quan trọng. Nó cảnh tỉnh tất cả các doanh nghiệp, tổ chức đang kinh doanh, lắp ráp máy tính cũng như các đơn vị đang sử dụng phần mềm rằng, các cơ quan thực thi pháp luật sẽ không còn đứng ngoài cuộc hay chỉ xử phạt hành chính mang tính nhắc nhở. Đã đến lúc toàn xã hội, từ mỗi cá nhân, mỗi nhà trường cho đến các doanh nghiệp lớn, nhỏ cần phải thay đổi triệt để tư duy. Đầu tư cho phần mềm bản quyền không phải là một khoản chi phí mất đi, mà là khoản đầu tư bắt buộc cho sự an toàn, cho uy tín thương hiệu và cho sự phát triển bền vững của chính mình.
Hành trình xây dựng một đất nước kỷ cương, một nền kinh tế số minh bạch và hùng mạnh đòi hỏi sự đồng lòng, quyết tâm của cả hệ thống chính trị và cộng đồng doanh nghiệp. Việc làm sạch môi trường số, bắt đầu từ những điều căn bản nhất như hệ điều hành Windows hay bộ phần mềm Microsoft Office, chính là bước đi vững chắc, đúng đắn để định hình vị thế của Việt Nam trong kỷ nguyên mới, kỷ nguyên của tri thức, sáng tạo và sự thượng tôn pháp luật.
