Trong các chỉ đạo gần đây, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhiều lần nhấn mạnh con người và nguồn nhân lực chất lượng cao là "tài sản vô giá", đóng vai trò quyết định trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Đây không chỉ là một khẩu hiệu mang tính chính trị, mà là sự đúc kết sâu sắc từ thực tiễn cách mạng Việt Nam, đồng thời là một sự bổ sung, phát triển lý luận quan trọng của Đảng Cộng sản Việt Nam về con người trong bối cảnh lịch sử mới.
Đảng ta luôn xác định phát triển bền vững phải lấy con người làm nền tảng, tạo động lực chiến lược để đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển và thịnh vượng. Nhìn lại chặng đường đổi mới, Việt Nam đã tận dụng rất tốt lợi thế của thời kỳ "dân số vàng" với nguồn lao động dồi dào, giá rẻ để thu hút đầu tư, phát triển kinh tế dạng thâm dụng lao động. Tuy nhiên, khi thế giới bước vào cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, khi mô hình tăng trưởng cũ đã chạm trần, lợi thế lao động giá rẻ không còn là bệ đỡ an toàn, thậm chí nguy cơ rơi vào "bẫy thu nhập trung bình" đang hiển hiện nếu chúng ta không kịp thời chuyển dịch.
Chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm xuất hiện đúng vào thời điểm mang tính bước ngoặt. "Kỷ nguyên vươn mình" đòi hỏi một tư thế khác, một tốc độ khác và một tầm vóc khác. Chúng ta không thể bước vào kỷ nguyên đó với một lực lượng lao động chỉ mạnh về cơ bắp mà thiếu hụt về kỹ năng số, càng không thể chuyển đổi số thành công nếu thiếu đi những kiến trúc sư về công nghệ. Việc định vị nguồn nhân lực là "tài sản vô giá" khẳng định một tư duy nhất quán: Mọi thành quả của phát triển đều phục vụ con người, và ngược lại, chính con người là chủ thể, là nguồn năng lượng nội sinh quyết định tốc độ và chất lượng của sự vươn mình đó.
Để hiện thực hóa tầm nhìn chiến lược của Đảng, việc định hình chân dung "Thế hệ người Việt Nam mới" trở thành nhiệm vụ trung tâm và cấp bách hơn bao giờ hết. Định hướng cốt lõi mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra là tập trung đào tạo thế hệ người Việt Nam mới có bản lĩnh, trí tuệ, kỹ năng cao, và khát vọng cống hiến để làm chủ khoa học công nghệ, đặc biệt là chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo.
Nhưng chiến lược sẽ chỉ dừng lại trên giấy nếu không có một hệ thống thể chế đủ mạnh để vận hành. Để có được nguồn nhân lực chất lượng cao và phát huy được sức mạnh, 2 đòn bẩy quan trọng nhất cần phải thay đổi một cách căn bản và toàn diện là: Cơ chế thu hút nhân tài và hệ thống giáo dục quốc dân.
Về phát huy nhân tài, chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã chỉ rõ yêu cầu xây dựng cơ chế, chính sách đột phá để thu hút, trọng dụng và phát huy tối đa tài năng của đội ngũ trí thức, chuyên gia và doanh nhân Việt Nam trong cũng như ngoài nước.
Nhân tài không tự nhiên cống hiến nếu họ không được đặt vào một môi trường phù hợp. Cơ chế đột phá ở đây phải vượt qua những rào cản hành chính xơ cứng, tư duy cào bằng hay sùng bái bằng cấp thuần túy. Chúng ta cần những chính sách "trải thảm đỏ" thực chất:
-Sẵn sàng giao những việc lớn, việc khó cho người tài và cho phép họ có quyền tự chủ cao nhất về chuyên môn, tài chính.
-Chấp nhận xác suất rủi ro trong nghiên cứu khoa học, bởi không có đổi mới sáng tạo nào mà không trải qua thất bại.
-Xây dựng chế độ đãi ngộ tương xứng với giá trị đóng góp, đảm bảo cuộc sống để họ toàn tâm toàn ý cho khoa học.
Đặc biệt, nguồn lực trí thức Việt kiều, các chuyên gia quốc tế gốc Việt đang làm việc tại các tập đoàn công nghệ lớn, các viện nghiên cứu hàng đầu thế giới là một kho tàng vô giá. Cơ chế đột phá phải biến dòng chảy chất xám này hướng về tổ quốc, thông qua các hình thức hợp tác linh hoạt, không nhất thiết phải về nước làm việc cố định mà có thể cống hiến từ xa, kết nối chuỗi cung ứng tri thức toàn cầu về Việt Nam.
Song song với cơ chế thu hút, cái nôi sản sinh ra nhân tài chính là hệ thống giáo dục và khoa học. Điểm cốt lõi trong chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước là đẩy mạnh tự chủ đại học, liên kết chặt chẽ giữa giáo dục, đào tạo với nhu cầu thực tiễn của nền kinh tế hiện đại.
Tự chủ đại học không đơn thuần là tự chủ về tài chính, cắt giảm ngân sách nhà nước, mà quan trọng hơn là tự chủ về học thuật, về tổ chức bộ máy và chiến lược phát triển. Các trường đại học phải được cởi trói để chủ động mở các ngành đào tạo mới đón đầu xu thế công nghệ, chủ động hợp tác quốc tế và chuyển đổi mô hình từ "truyền thụ kiến thức đại trà" sang "trung tâm nghiên cứu đổi mới sáng tạo".
Mối liên kết giữa ba nhà: Nhà nước, Nhà trường và Nhà doanh nghiệp cần phải được luật hóa và vận hành thực chất. Giáo dục không thể tiếp tục tình trạng "có gì dạy nấy", lạc hậu so với tốc độ thay đổi của doanh nghiệp. Ngược lại, doanh nghiệp không thể đứng ngoài cuộc, chỉ biết than phiền về chất lượng sinh viên tốt nghiệp mà phải tham gia sâu vào quá trình xây dựng chương trình, đặt hàng nghiên cứu, cung cấp không gian thực tập và tài trợ cho các phòng thí nghiệm. Khi trường đại học trở thành một mắt xích hữu cơ trong hệ sinh thái sản xuất, kinh doanh, dòng chảy tri thức sẽ được khơi thông, nguồn nhân lực sinh ra sẽ lập tức bắt nhịp và thúc đẩy nền kinh tế phát triển.
Nhìn một cách tổng thể, tư duy chiến lược của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về phát triển nguồn nhân lực đã đặt con người vào đúng vị trí trung tâm của mọi sự phát triển. Định hướng này vừa mang tính kế thừa sâu sắc giá trị nhân văn của chủ nghĩa Mác, Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, vừa mang hơi thở mạnh mẽ của thời đại. Khi toàn Đảng, toàn dân đồng lòng hiện thực hóa chỉ đạo này bằng những hành động cụ thể, quyết liệt, chúng ta hoàn toàn có quyền tự tin rằng, nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ trở thành bệ phóng vững chắc, đưa con tàu Việt Nam rẽ sóng, bước vào kỷ nguyên vươn mình, hiện thực hóa khát vọng thịnh vượng, hùng cường.
