Làm gì để xóa tình trạng "cát cứ" dữ liệu

Trong kỷ nguyên số, dữ liệu được ví như "dầu mỏ mới", là mạch máu vận hành và quyết định sự phát triển bền vững của quốc gia. Tại Việt Nam, tiến trình xây dựng Chính phủ số đang diễn ra mạnh mẽ, nhưng một lực cản lớn bấy lâu nay chính là tình trạng "cát cứ dữ liệu" – khi các bộ, ngành, địa phương sở hữu những khối thông tin khổng lồ nhưng lại đóng kín trong các "ốc đảo" riêng biệt. Nhiều hệ thống cơ sở dữ liệu chuyên ngành hiện vẫn ở trong tình trạng rời rạc, nghèo nàn, thiếu tính tương thích về mặt kỹ thuật và không đồng bộ về tiêu chuẩn thông tin. Việc mỗi cơ quan sở hữu một định dạng dữ liệu riêng, không có khả năng đối thoại hay liên thông với nhau, không chỉ làm giảm hiệu quả quản lý điều hành mà còn gây lãng phí nguồn lực quốc gia một cách trầm trọng. Khi không có thông tin tổng thể, các quyết định chính sách dễ rơi vào trạng thái chậm trễ hoặc thiếu chính xác.

Để giải quyết triệt để nút thắt cổ chai này, chiến dịch "100 ngày đêm hoàn thành việc tạo lập, chuẩn hóa cơ sở dữ liệu chuyên ngành" đã chính thức được phát động. Đây không thuần túy là một đợt thi đua ngắn hạn, mà là một chiến lược tổng lực nhằm dọn dẹp, làm sạch và kết nối các dòng chảy dữ liệu trên toàn quốc. Mục tiêu cốt lõi của chiến dịch vô cùng rõ ràng: khẩn trương tạo lập, chuẩn hóa toàn diện các cơ sở dữ liệu chuyên ngành và thực hiện kết nối liên thông trực tiếp với Trung tâm dữ liệu quốc gia. Từ đó, đích đến cuối cùng là hình thành một hệ sinh thái dữ liệu phẳng, thông suốt và nhất quán. Việc xóa bỏ tình trạng "cát cứ" sẽ tạo ra bộ công cụ sắc bén để tổng hợp, phân tích xu hướng bằng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn, hỗ trợ lãnh đạo ra quyết định dựa trên số liệu thực tế thay vì cảm tính. Đồng thời, chất lượng dịch vụ công trực tuyến sẽ được đẩy mạnh, giúp người dân không còn phải nộp hàng tá giấy tờ trùng lặp nhờ cơ chế dữ liệu một lần nhập, sử dụng mãi mãi.

Để một chiến dịch mang tầm quy mô quốc gia như thế này cán đích thành công trong thời gian ngắn, ban chỉ đạo đã áp dụng chiến thuật triển khai đồng bộ trên cả 3 trụ cột: nhận thức, nhân lực và công nghệ. Chiến dịch khởi động bằng hàng loạt hoạt động truyền thông nhằm thay đổi tư duy của đội ngũ cán bộ, công chức. Qua các buổi hội thảo, tọa đàm cấp cao, thông điệp "Dữ liệu là tài sản quốc gia, chia sẻ là nghĩa vụ" được lan tỏa mạnh mẽ, đập tan tâm lý giữ khư khư dữ liệu của từng đơn vị.

Song song đó, các khóa đào tạo "thực chiến" được tổ chức đồng loạt để nâng cấp nguồn nhân lực. Cán bộ công chức được trang bị kỹ năng chuẩn hóa dữ liệu, bóc tách cấu trúc, làm sạch dữ liệu rác và ứng dụng các quy trình bảo mật thông tin theo tiêu chuẩn quốc tế. Trên nền tảng con người, một hệ thống hạ tầng công nghệ thông tin hiện đại, an toàn đã được thiết lập cấp tốc, đóng vai trò như những tuyến đường cao tốc thông tin, cho phép các mạch dữ liệu chạy qua lại giữa các bộ ngành thông suốt và bảo mật tuyệt đối.

Khi các "ốc đảo" được nối liền, những giá trị mang lại cho nền kinh tế - xã hội là vô cùng to lớn. Năng lực điều hành của bộ máy hành chính được nâng cấp khi lãnh đạo các cấp có thể theo dõi sát sao tiến độ công việc, phát hiện các điểm nghẽn của nền kinh tế qua những biểu đồ phân tích trực quan theo thời gian thực. Đối với người dân và cộng đồng doanh nghiệp, lợi ích lại càng thiết thực hơn. Khi các nguồn dữ liệu chuyên ngành như thuế, hải quan, đất đai, tư pháp... được đồng bộ, các thủ tục hành chính sẽ chuyển dịch từ "chờ đợi" sang "tức thì". Doanh nghiệp cắt giảm được chi phí vận hành, người dân giảm thiểu tối đa thời gian đi lại, tạo ra môi trường kinh doanh minh bạch và hấp dẫn đối với các nhà đầu tư nước ngoài. Một hệ thống dữ liệu thống nhất cũng tăng cường tính minh bạch, giúp người dân dễ dàng tra cứu thông tin và nâng cao trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước.

Dù viễn cảnh vô cùng tươi sáng, hành trình 100 ngày đêm không phải chỉ có hoa hồng khi phải đối mặt với hàng loạt thách thức mang tính gốc rễ. Đầu tiên là sự không đồng nhất về công nghệ, khi có những bộ ngành sở hữu hệ thống phần mềm cực kỳ hiện đại, nhưng cũng có những đơn vị vẫn đang sử dụng các hệ thống cũ kỹ, đòi hỏi các kỹ sư phải giải bài toán kết nối vô cùng phức tạp.

Khá khăn lớn nhất chính là sức ỳ của thói quen và tư duy. Việc thay đổi phương thức làm việc từ truyền thống sang môi trường số hoàn toàn luôn vấp phải những lực cản tâm lý nhất định từ một bộ phận cán bộ ngại thay đổi. Để hóa giải những rào cản này, công thức thành công nằm ở sự chỉ đạo quyết liệt từ cấp cao nhất và tinh thần phối hợp không điều kiện giữa các bộ, ngành. Một kế hoạch chi tiết đến từng ngày, phân định rõ trách nhiệm của từng cá nhân đứng đầu đã được áp dụng, đảm bảo không một mắt xích nào có thể lơ là.

Chiến dịch "100 ngày đêm hoàn thành việc tạo lập, chuẩn hóa cơ sở dữ liệu chuyên ngành" không đơn thuần là một cột mốc kỹ thuật, mà là lời khẳng định mạnh mẽ cho quyết tâm đổi mới, sáng tạo và chuyển mình của toàn bộ hệ thống chính trị tại Việt Nam. Việc khai thông dòng chảy dữ liệu, đập tan tư duy "cát cứ" đã tạo nên một bệ phóng vững chắc cho công cuộc xây dựng Chính phủ số, Kinh tế số và Xã hội số. Thành công từ chiến dịch này chắc chắn sẽ để lại những bài học kinh nghiệm vô giá, mở đường cho những chiến dịch quy mô và toàn diện hơn trong tương lai, giúp Việt Nam tự tin bước vào kỷ nguyên số.