Trong nhiều năm qua, khởi nghiệp đã trở thành một trong những từ khóa được nhắc đến nhiều nhất trong đời sống kinh tế, xã hội Việt Nam. Hàng nghìn doanh nghiệp mới được thành lập mỗi năm, nhiều quỹ đầu tư mạo hiểm xuất hiện, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo từng bước hình thành, nhiều bạn trẻ mạnh dạn bước ra khỏi vùng an toàn để hiện thực hóa những ý tưởng của mình. Tuy nhiên, giữa dòng chảy sôi động ấy vẫn còn một câu hỏi đáng suy ngẫm: khởi nghiệp chỉ để làm giàu hay còn vì một sứ mệnh lớn hơn?
Câu trả lời ngày càng trở nên rõ ràng khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới. Một quốc gia muốn bứt phá không thể chỉ dựa vào khai thác tài nguyên hay lao động giá rẻ. Động lực tăng trưởng bền vững phải đến từ tri thức, công nghệ và năng lực đổi mới sáng tạo. Trong bức tranh ấy, thanh niên không chỉ là lực lượng lao động đông đảo nhất mà còn là lớp người có khả năng thích ứng nhanh nhất với những biến đổi của thời đại. Khởi nghiệp vì thế không chỉ là lựa chọn nghề nghiệp, mà còn là con đường để tuổi trẻ trực tiếp đóng góp vào sự phát triển của đất nước.
Khái niệm “quốc gia khởi nghiệp” không đơn thuần là việc có thật nhiều doanh nghiệp mới được thành lập. Một quốc gia khởi nghiệp là nơi tinh thần sáng tạo được khuyến khích, thất bại được nhìn nhận như một phần của quá trình học hỏi, khoa học và công nghệ trở thành động lực phát triển, còn doanh nhân được coi là lực lượng kiến tạo giá trị cho xã hội. Điều cốt lõi của quốc gia khởi nghiệp không nằm ở số lượng doanh nghiệp, mà ở chất lượng của những ý tưởng có khả năng tạo ra những thay đổi tích cực cho nền kinh tế và đời sống nhân dân.
Ở góc độ đó, khởi nghiệp của thanh niên cần được đặt trong tầm nhìn phát triển quốc gia. Mỗi doanh nghiệp công nghệ được hình thành không chỉ tạo thêm việc làm hay đóng góp vào ngân sách, mà còn góp phần nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế. Mỗi sản phẩm công nghệ “Make in Vietnam” thành công sẽ giúp đất nước giảm phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu, nâng cao giá trị gia tăng và khẳng định vị thế của trí tuệ Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Thực tiễn phát triển của nhiều quốc gia cho thấy, những bước nhảy vọt về kinh tế thường bắt đầu từ các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo. Những tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới đều khởi nguồn từ những ý tưởng rất nhỏ trong gara, ký túc xá hoặc phòng thí nghiệm. Điều làm nên sự khác biệt không chỉ là khát vọng làm giàu của người sáng lập mà còn là khát vọng giải quyết những vấn đề của xã hội bằng công nghệ. Chính tư duy ấy đã tạo ra những sản phẩm làm thay đổi cách con người học tập, làm việc, giao tiếp và sản xuất.
Việt Nam cũng đang đứng trước cơ hội tương tự. Chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, bán dẫn, công nghệ sinh học, công nghệ xanh hay năng lượng sạch đều mở ra không gian phát triển rất lớn cho thế hệ trẻ. Đây là thời điểm mà một nhóm kỹ sư trẻ, một nhà khoa học trẻ hay một sinh viên có ý tưởng táo bạo hoàn toàn có thể xây dựng nên những doanh nghiệp đủ sức cạnh tranh trên thị trường toàn cầu. Điều quan trọng là người trẻ cần nhìn thấy sứ mệnh lớn hơn phía sau mỗi dự án khởi nghiệp của mình.
Nếu mục tiêu cuối cùng chỉ là kiếm tiền, doanh nghiệp rất dễ bằng lòng với những mô hình kinh doanh ngắn hạn hoặc sao chép ý tưởng có sẵn. Nhưng nếu mục tiêu là phụng sự đất nước, người khởi nghiệp sẽ luôn đặt ra câu hỏi lớn hơn: sản phẩm này giải quyết vấn đề gì của xã hội, tạo ra giá trị gì cho cộng đồng, giúp đất nước mạnh hơn ở đâu? Chính những câu hỏi ấy sẽ dẫn dắt doanh nghiệp đi theo con đường đổi mới sáng tạo thực chất thay vì chạy theo những xu hướng nhất thời.
Đó cũng chính là ý nghĩa sâu sắc của đổi mới sáng tạo. Đổi mới sáng tạo không chỉ là phát minh ra một công nghệ mới mà còn là khả năng tạo ra cách làm mới, mô hình mới, giải pháp mới để giải quyết những vấn đề cũ hiệu quả hơn. Trong một thế giới thay đổi rất nhanh, lợi thế cạnh tranh của quốc gia không còn nằm ở nguồn tài nguyên thiên nhiên mà nằm ở tốc độ đổi mới sáng tạo. Thanh niên là lực lượng có lợi thế đặc biệt trong cuộc cạnh tranh ấy bởi họ giàu khát vọng, dám thử nghiệm và ít bị ràng buộc bởi những tư duy cũ.
Để khát vọng khởi nghiệp của thanh niên trở thành sức mạnh phát triển quốc gia, Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, tạo môi trường kinh doanh minh bạch, thúc đẩy nghiên cứu khoa học, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Các trường đại học cần trở thành trung tâm nghiên cứu và chuyển giao công nghệ, nơi những ý tưởng khoa học có thể nhanh chóng được thương mại hóa. Tổ chức Đoàn cần trở thành cầu nối giữa thanh niên với các quỹ đầu tư, doanh nghiệp lớn, viện nghiên cứu và chuyên gia, giúp những ý tưởng sáng tạo có cơ hội đi vào cuộc sống.
Bản thân người trẻ cũng cần thay đổi cách tiếp cận đối với khởi nghiệp. Khởi nghiệp không phải là phong trào nhất thời hay con đường làm giàu nhanh chóng. Đó là hành trình dài đòi hỏi tri thức, bản lĩnh, kỷ luật, tinh thần học hỏi không ngừng và trách nhiệm xã hội. Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, lợi thế không còn thuộc về người có nhiều vốn nhất mà thuộc về người có ý tưởng tốt nhất và khả năng biến ý tưởng thành giá trị thực tiễn.
Lịch sử phát triển của các quốc gia đều chứng minh rằng mỗi giai đoạn cất cánh đều gắn liền với sự trưởng thành của một thế hệ doanh nhân mới. Việt Nam cũng sẽ không nằm ngoài quy luật ấy. Muốn hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào giữa thế kỷ XXI, đất nước cần một thế hệ doanh nhân trẻ không chỉ giỏi kinh doanh mà còn làm chủ công nghệ, làm chủ đổi mới sáng tạo và nuôi dưỡng khát vọng cống hiến.
Khởi nghiệp vì thế không chỉ là câu chuyện của từng cá nhân mà còn là câu chuyện của tương lai quốc gia. Mỗi doanh nghiệp công nghệ thành công sẽ góp thêm một viên gạch cho nền kinh tế tri thức. Mỗi sáng kiến đổi mới sáng tạo được thương mại hóa sẽ góp phần nâng cao năng suất lao động. Mỗi sản phẩm công nghệ mang thương hiệu Việt được thị trường quốc tế đón nhận sẽ khẳng định vị thế của trí tuệ Việt Nam.
Tuổi trẻ luôn là thời điểm đẹp nhất để nuôi dưỡng những ước mơ lớn. Nhưng ước mơ lớn nhất của người trẻ không nên chỉ dừng ở việc trở thành người giàu có. Khát vọng lớn hơn là trở thành những doanh nhân, nhà khoa học và nhà sáng tạo góp phần làm cho đất nước giàu mạnh hơn, người dân hạnh phúc hơn và Việt Nam có vị thế cao hơn trên bản đồ thế giới. Khi khởi nghiệp gắn với tinh thần phụng sự Tổ quốc, mỗi doanh nghiệp sẽ không chỉ tạo ra của cải vật chất mà còn góp phần kiến tạo tương lai của dân tộc. Đó mới là ý nghĩa bền vững nhất của khởi nghiệp trong kỷ nguyên vươn mình của Việt Nam.
