Ít nhất một máy bay không người lái tàng hình RQ-170 “Sentinel” của Không quân Mỹ được cho là đã tham gia chiến dịch “Absolute Resolve” mà quân đội Mỹ tiến hành rạng sáng ngày 3/1, bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro và vợ ông, đồng thời cung cấp giám sát liên tục và hỗ trợ tình báo theo thời gian thực.
Hiếm khi bị phát hiện trong các nhiệm vụ
RQ-170 do Lockheed Martin thiết kế, từng đóng vai trò quan trọng trong chiến dịch tiêu diệt Osama bin Laden cũng như giám sát các cơ sở hạt nhân của Iran. Trong chiến dịch lần này, RQ-170 được sử dụng để theo dõi các căn cứ quân sự của Venezuela và đánh giá thiệt hại sau tấn công, cho thấy giá trị chiến thuật của nó trong các nhiệm vụ tác chiến đặc biệt.
Trang tin quân sự The War Zone đưa tin, ít nhất một, thậm chí có thể là hai máy bay trinh sát tàng hình tuyệt mật RQ-170 “Sentinel” của Không quân Mỹ đã tham gia chiến dịch bắt giữ Tổng thống Maduro và phu nhân. Việc RQ-170 bị phát hiện trong các nhiệm vụ thực tế là cực kỳ hiếm thấy, nhưng trong chiến dịch này thì không phải điều bất ngờ.
Một người quan sát tại Puerto Rico đã quay được đoạn video vật thể bay được cho là UAV RQ-170 trở về căn cứ Hải quân Roosevelt Roads vào sáng ngày 3/1 và đăng tải lên mạng xã hội. Người này cũng ghi lại hình ảnh nhiều máy bay khác hạ cánh tại căn cứ trong ngày hôm đó, đồng thời cho biết đã theo dõi không lưu khu vực trong thời gian dài.
Không quân Mỹ đã thừa nhận RQ-170 đã tồn tại từ hơn 10 năm trước, nhưng số lượng chính xác vẫn được giữ bí mật nghiêm ngặt, ước đoán hiện có khoảng 20–30 chiếc. Các hoạt động tác chiến từng được biết đến của dòng UAV này hoàn toàn phù hợp với đặc điểm của chiến dịch diễn ra rạng sáng 3/1 tại Venezuela.
RQ-170 có lịch sử thiết kế ít nhất 20 năm, không phải là máy bay có độ tàng hình tối tân nhất, nhưng cung cấp năng lực ISR (tình báo – giám sát – trinh sát) tàng hình và bền bỉ, cho phép nó xâm nhập sâu vào không phận đối phương mà khó bị phát hiện.
UAV này có thể mang theo nhiều loại cảm biến, bao gồm: Radar mảng quét điện tử với khả năng tạo ảnh khẩu độ tổng hợp (SAR) và chỉ thị mục tiêu di động mặt đất (GMTI); cụm cảm biến quang điện – hồng ngoại; các module thu thập tình báo điện tử hoặc tín hiệu.
Nhờ những năng lực đó, RQ-170 có thể theo dõi bí mật trong thời gian dài các hoạt động của ông Maduro, xác định “mô hình sinh hoạt” của ông, đồng thời giám sát lực lượng cận vệ để hỗ trợ lập kế hoạch bắt giữ. Trong quá trình hành động, UAV bay lượn vòng trên không, cung cấp tình báo thời gian thực, trong đó bao gồm phát hiện các mối đe dọa tiềm tàng.
Các hình ảnh này cũng cho phép giới lãnh đạo cấp cao, bao gồm Tổng thống Mỹ Donald Trump, theo dõi trực tiếp diễn biến chiến dịch. Trong cuộc phỏng vấn qua điện thoại với Fox News ngày 3/1, ông Trump tiết lộ: “Tôi có thể theo dõi chiến dịch này theo thời gian thực và nhìn thấy mọi chi tiết”.
Phi đội RQ-170 từng đảm nhiệm vai trò tương tự trong chiến dịch tiêu diệt Osama bin Laden năm 2011, khi giám sát một tòa nhà ở Abbottabad (Pakistan). Theo các nguồn tin, quá trình lên kế hoạch cho chiến dịch tại Venezuela lần này cũng tham khảo mô hình đó, bao gồm: Xây dựng bản sao kích thước thật của nơi ở an ninh của Maduro; cử các nhóm tiền trạm của CIA xâm nhập Venezuela để nghiên cứu kỹ lưỡng nhịp sinh hoạt hàng ngày của ông.
Từ các đặc điểm trên, RQ-170 được cho là cũng đã giám sát các căn cứ quân sự Venezuela và các mục tiêu khác bị Mỹ tấn công ngày 3/1, đồng thời hỗ trợ đánh giá thiệt hại sau tác chiến (BDA). Không quân Mỹ từng tiết lộ rằng họ đã thử nghiệm việc phối hợp RQ-170 với oanh tạc cơ B-2 để thực hiện nhiệm vụ đánh giá thiệt hại chiến trường.
Tổng quan về RQ-170
RQ-170 “Sentinel” là máy bay trinh sát không người lái (UAV) tàng hình do Lockheed Martin phát triển, thông qua bộ phận nghiên cứu tuyệt mật Skunk Works. UAV này chuyên dùng cho trinh sát, giám sát liên tục và thu thập tình báo đối với các mục tiêu giá trị cao, đặc biệt trong môi trường phòng không nhạy cảm.
RQ-170 còn được biết đến với biệt danh “Quái thú Kandahar” (Kandahar Beast), do từng nhiều lần xuất hiện tại Afghanistan từ năm 2007. Đây là UAV tàng hình đầu tiên được Mỹ chính thức thừa nhận sự tồn tại, đánh dấu bước chuyển lớn trong chiến tranh trinh sát thế hệ mới.
Bối cảnh ra đời – Quá trình phát triển
Sau sự cố máy bay trinh sát EP-3E của Mỹ buộc phải hạ cánh tại Trung Quốc năm 2001 (sự kiện va chạm trên không Mỹ – Trung), Lầu Năm Góc nhận ra một rủi ro chiến lược nghiêm trọng: các trang bị trinh sát tuyệt mật và phi hành đoàn có thể rơi vào tay đối phương.
Từ đó, Mỹ quyết định phát triển một UAV tàng hình, không mang phi công, có thể xâm nhập sâu, hoạt động dài ngày, giảm thiểu nguy cơ mất công nghệ và nhân sự.
RQ-170 ra đời trong bối cảnh này, do Skunk Works thiết kế, kế thừa tư duy của các dự án UAV tàng hình RQ-3 DarkStar, máy bay tàng hình F-117A và triết lý thiết kế cánh bay của B-2 Spirit
Thiết kế – Đặc điểm kỹ thuật chính
RQ-170 áp dụng thiết kế khí động học dạng cánh bay không đuôi, sử dụng một động cơ phản lực cánh quạt (turbofan) làm nguồn động lực. Hình dáng bên ngoài của nó rất giống tiêm kích Ho-229 từng được Đức Quốc xã nghiên cứu, hoặc máy bay ném bom chiến lược B-2 Spirit của Không quân Mỹ, nhưng với kích thước nhỏ hơn. Sải cánh ước tính khoảng 20 mét, trọng lượng cất cánh tối đa (ước tính) 3.856 kg.
Những điểm “không theo chuẩn tàng hình”: Khác với nhiều thiết kế tàng hình kinh điển, RQ-170 cố ý không áp dụng một số yếu tố tối ưu hóa tàng hình, bao gồm: Cửa khoang càng đáp có rãnh lõm, cạnh trước cánh sắc nhọn, ống xả được che khuất hoàn toàn bởi cánh. Thay vào đó, cánh có đường viền cong, ống xả không được che kín. Giới phân tích cho rằng đây là lựa chọn có chủ đích, nhằm giảm mức độ tích hợp các bộ phận quá nhạy cảm, hạn chế tổn thất công nghệ nếu UAV gặp sự cố hoặc bị thu giữ.
Hệ thống cảm biến & năng lực trinh sát (ISR)
RQ-170 được thiết kế như nền tảng ISR tàng hình chuyên dụng, có thể mang radar mảng quét điện tử (AESA), tạo ảnh khẩu độ tổng hợp (SAR), chỉ thị mục tiêu di động mặt đất (GMTI), cụm cảm biến quang điện – hồng ngoại (EO/IR), gói tình báo điện tử/tín hiệu (ELINT/SIGINT)…cho phép RQ-170 theo dõi mục tiêu trong thời gian dài, xác định “mô hình sinh hoạt” (pattern of life), truyền dữ liệu gần thời gian thực cho chỉ huy cấp cao.
Triển khai và những hoạt động đã biết
Tại Afghanistan
“Quái thú Kandahar” RQ-170 xuất hiện từ cuối năm 2007 tại sân bay Kandahar, chính thức được Không quân Mỹ thừa nhận ngày 4/12/2009 triển khai trong Chiến dịch Tự do Bền vững (Operation Enduring Freedom)
Điều đáng chú ý, do Taliban không có radar hay tên lửa phòng không nên tàng hình không phải yếu tố then chốt tại Afghanistan. Nhiều phân tích cho rằng việc Mỹ triển khai RQ-170 tại Afghanistan nhắm vào Trung Quốc, nhằm tận dụng vị trí địa lý trinh sát các cơ sở PLA ở Tân Cương.
Trong chiến dịch tiêu diệt Osama bin Laden (2011), RQ-170 đóng vai trò giám sát liên tục khu nhà tại Abbottabad (Pakistan), cung cấp dữ liệu thời gian thực cho Nhà Trắng. Là một phần cốt lõi của “mô hình diệt Bin Laden” gồm theo dõi dài ngày, lập mô hình mục tiêu, hỗ trợ quyết định chính trị – quân sự cấp cao.
Với Iran – Triều Tiên – Nga
Bay qua không phận Iran để theo dõi chương trình hạt nhân. Năm 2011, 1 chiếc RQ-170 “bị mất liên lạc tại Iran” (bị thu giữ). Có thông tin RQ-170 triển khai tại căn cứ Osan (Hàn Quốc) để giám sát Triều Tiên.
Tại Biển Đen: Nghi ngờ RQ-170 tham gia thu thập tình báo tại Crimea (2022–2023).
Ngoài ra có tin nhiều đợt triển khai không công bố tại Thái Bình Dương
Vai trò trong chiến dịch “Absolute Resolve”
Theo các nguồn quân sự, có ít nhất 1–2 chiếc RQ-170 tham gia chiến dịch. Nhiệm vụ: theo dõi Tổng thống Nicolas Maduro, giám sát lực lượng bảo vệ, cung cấp ISR thời gian thực, đánh giá thiệt hại sau tác chiến (BDA). Không quân Mỹ từng tiết lộ: RQ-170 đã được thử nghiệm phối hợp với B-2 trong nhiệm vụ BDA.
Tóm lại, RQ-170 không phải UAV tàng hình tối tân nhất, nhưng cực kỳ ổn định, đã được kiểm chứng thực chiến, phù hợp với đặc nhiệm, CIA, tác chiến “vùng xám”. Nó là cầu nối giữa các UAV thế hệ cũ (Predator, Global Hawk) và UAV tàng hình thế hệ mới (RQ-180, B-21).
Có thể coi RQ-170 là “con mắt bí mật” của Nhà Trắng trong các chiến dịch nhạy cảm nhất.
Theo Creaders
