Thỏa thuận này đã được đàm phán giữa tập đoàn xuất khẩu vũ khí nhà nước Nga Rosoboronexport và đại diện tại Moscow của Bộ Quốc phòng và Hậu cần Các lực lượng vũ trang Iran. Nhiều suy đoán cho rằng chi phí của thương vụ có thể được bù đắp bằng các hợp đồng xuất khẩu quốc phòng quy mô lớn của Iran sang Nga, đặc biệt là các dòng UAV như Shahed 136, hiện đang được sản xuất theo giấy phép tại Nga.
Việc mua sắm này diễn ra sau khi Iran đặt hàng tiêm kích chiếm ưu thế trên không Su-35 (chưa được bàn giao) và trực thăng tấn công Mi-28, trong đó các đợt bàn giao Mi-28 đã bắt đầu từ tháng 1.
Được đưa vào biên chế từ năm 2014, Verba được đánh giá rộng rãi là hệ thống phòng không vác vai hiện đại nhất thế giới. Dù có chi phí cao hơn đáng kể so với các thế hệ trước của Nga, nó sở hữu nhiều ưu thế vượt trội về hiệu năng. Đáng chú ý nhất là Verba là hệ thống vác vai duy nhất được biết đến sử dụng đầu dò ba phổ, tạo lợi thế định tính rõ rệt trước các biện pháp đối phó hiện đại. Hệ thống này tích hợp đầu dò tử ngoại, hồng ngoại gần và hồng ngoại trung.
Verba được thiết kế với khả năng phân biệt mục tiêu cao trước các nguồn nhiệt nền, pháo sáng và hệ thống đối kháng hồng ngoại định hướng (DIRCM). Tầm bắn đạt 6,5 km và trần bắn lên tới 4,5 km – cao hơn mọi hệ thống phòng không vác vai đang hoạt động. Độ nhạy của hệ thống cảm biến ba lớp là yếu tố then chốt giúp tăng cự ly khóa mục tiêu đáng kể.
Hệ thống chỉ huy – kiểm soát của Verba cho phép xác định tham số bay của mục tiêu và phân bổ mục tiêu giữa các đơn vị phóng, qua đó hình thành mạng lưới phòng thủ phân tán trên diện rộng. Thiết bị điều khiển tự động tích hợp mới cho phép các khẩu đội rải rác phối hợp hỏa lực và sử dụng dữ liệu từ radar cũng như máy bay, bao gồm khả năng khai thác radar trên không của các trực thăng Mi-28 và tiêm kích Su-35 mà Iran mới mua.
Sau khi theo dõi mục tiêu trước khi vào tầm bắn, hệ thống có thể tự động giao nhiệm vụ cho tổ phóng có vị trí tối ưu nhất, với mức độ tự động hóa được cho là giúp rút ngắn thời gian phản ứng tới 10 lần. Dù có tầm bắn xa, cảm biến phức tạp và hệ thống điều khiển hỏa lực tiên tiến, mỗi bệ phóng nạp đạn chỉ nặng 17,25 kg, đảm bảo tính cơ động cho bộ binh.
Verba được thiết kế cho chiến trường hiện đại, nơi UAV cỡ nhỏ và tên lửa hành trình có tín hiệu hồng ngoại thấp được triển khai rộng rãi. Ngòi nổ và đầu dò cho phép tiêu diệt mục tiêu ngay cả trong trường hợp nổ gần đối với mục tiêu tốc độ cao hoặc cơ động mạnh.
Theo các nguồn tin, bệ phóng đã được bán cho Iran với giá 47.000 USD mỗi tổ hợp, còn tên lửa 9M336 có giá khoảng 200.000 USD mỗi quả.
Tuy nhiên, một điểm yếu tiềm tàng của Verba là hệ thống này từng được bán cho Syria – nơi chính phủ bị lật đổ vào tháng 12/2024 bởi các lực lượng nổi dậy được Thổ Nhĩ Kỳ hậu thuẫn. Điều này khiến kho vũ khí của Syria rơi vào tay một thành viên NATO, làm dấy lên khả năng các hệ thống Nga có giá trị cao đã bị phân tích sâu nhằm phát triển biện pháp đối phó hiệu quả. Dù vậy, vẫn có khả năng Nga đã nâng cấp đầu dò để giảm mức độ dễ tổn thương trước các phân tích kỹ thuật như vậy.
Giá trị của các hệ thống tên lửa phòng không vác vai đã được chứng minh rõ ràng từ năm 2022 tại chiến trường Ukraine. Kiev thừa hưởng lượng lớn hệ thống Liên Xô như 9K38 Igla, đồng thời nhận được một số lượng nhỏ hệ thống FIM-92 Stinger của Mỹ.
Một tên lửa phòng không vác vai thời Liên Xô được cho là đã bắn hạ tiêm kích cường kích Su-34 của Nga vào ngày 5/3/2022, có thể sau khi nhiều loạt hỏa lực tầm nhiệt làm suy yếu hệ thống đối kháng của máy bay. Các hệ thống Igla và Stinger cũng được cho là đã bắn rơi ít nhất 2 trực thăng tấn công của Nga vào thời điểm đó. Nhiều vụ tiêu diệt khác đối với khí tài Nga bằng Igla và Stinger đã được báo cáo, dù phần lớn chưa được xác nhận độc lập.
Giá trị cốt lõi của các hệ thống này nằm ở khả năng tích hợp vào đội hình bộ binh mà không phát ra tín hiệu radar, cho phép triển khai với mức cảnh báo tối thiểu và tạo ra mối đe dọa bất ngờ đối với không lực đối phương.
Theo MW
