Không cần quá nhiều tác nhân để thổi bùng biến động trong một thị trường mà tỷ trọng cổ phiếu công nghệ chiếm ưu thế và tâm lý nhà đầu tư luôn nhạy cảm với triển vọng của trí tuệ nhân tạo (AI). Nhưng hiếm có điều gì cho thấy mức độ mong manh hiện tại rõ rệt như phiên giao dịch ở Mỹ hôm 23/2, khi một trong những yếu tố góp phần khiến chỉ số Dow Jones lao dốc 800 điểm lại là… một bài viết giả định dài 7.000 chữ.
Bản báo cáo lan truyền mạnh mẽ của Citrini Research khai thác một dạng lo ngại mới về AI, vẽ nên viễn cảnh u ám trong đó sự thay đổi công nghệ châm ngòi cho cuộc đua xuống đáy trong lĩnh vực lao động trí thức văn phòng.
Những lo ngại về việc các “hyperscaler” (các trung tâm dữ liệu lớn được thiết kế để cung cấp sức mạnh điện toán và dung lượng lưu trữ khổng lồ trên phạm vi toàn cầu) chi tiêu quá tay không còn là tâm điểm. Nỗi sợ AI làm gián đoạn ngành phần mềm dường như vẫn chưa đủ. Một “cuộc khủng hoảng trí tuệ toàn cầu” sắp ập đến.
Câu hỏi rộng hơn được đặt ra: Điều gì xảy ra nếu AI quá tích cực đối với nền kinh tế đến mức lại trở thành yếu tố tiêu cực đối với thị trường?
“Trong suốt lịch sử kinh tế hiện đại, trí tuệ con người luôn là đầu vào khan hiếm”, Citrini viết trong bài đăng được mô tả là một kịch bản giả định vào tháng 6/2028, chứ không phải dự báo. “Hiện chúng ta lại đang chứng kiến một quá trình đảo ngược”.
Nhiều biến động trong phiên đầu tuần tương đối phù hợp với bức tranh mà Citrini phác họa: các công cụ AI tiến bộ nhanh chóng cho phép doanh nghiệp cắt giảm chi tiêu trên diện rộng, kích hoạt làn sóng thất nghiệp trong khối lao động trí thức và từ đó lan truyền rủi ro tài chính.
Cổ phiếu các công ty phần mềm như Datadog, CrowdStrike và Zscaler đồng loạt lao dốc hơn 9%. International Business Machines giảm 13%, mức giảm tồi tệ nhất trong một ngày kể từ năm 2000. American Express, KKR và Blackstone – những cái tên được Citrini nhắc trực tiếp – cũng đồng loạt sụt giảm.
Tâm lý lo ngại này, cộng với sự bất định mới xoay quanh chính sách thương mại từ Washington, đã kéo các chỉ số chính đi xuống trong phiên đầu tuần. Chỉ số Dow Jones dẫn đầu đà giảm khi mất 1,7%, tương đương 822 điểm. S&P 500 giảm 1%, còn Nasdaq Composite giảm 1,1%.
Trong những tuần gần đây, nỗi sợ AI làm xáo trộn thị trường đã lan rộng từ lĩnh vực phần mềm sang tín dụng tư nhân, bảo hiểm và quản lý tài sản. Đầu tháng này, nhóm cổ phiếu vận tải trải qua một trong những phiên tồi tệ nhất lịch sử sau khi một công ty từng sản xuất máy karaoke quảng bá các công cụ AI mới nhằm tối ưu hóa vận tải đường bộ. Dù nhiều mã sau đó đã phục hồi phần lớn mức giảm, một số nhà đầu tư cho rằng thị trường đang phản ứng quá nhạy với mọi tin tức.
Ông Jordan Rizzuto, Giám đốc đầu tư của GammaRoad Capital Partners, nhận định việc định giá rủi ro gián đoạn do AI “đang diễn ra sớm hơn nhiều so với dự tính của phần lớn mọi người”. “Đó là bản chất của một công nghệ đang tăng tốc”, ông nói.
Trong phiên đầu tuần, dòng tiền tiếp tục xoay vòng sang các lĩnh vực như năng lượng và hàng tiêu dùng thiết yếu, nhưng các ngành này có tỷ trọng tương đối nhỏ trong các chỉ số lớn. Ông Rizzuto cũng lưu ý rằng sự gia tăng của các khoản đầu tư phòng thủ có thể là dấu hiệu Phố Wall đang trở nên thận trọng hơn với chặng đường phía trước. “Hãy cẩn trọng với kiểu xoay vòng mà bạn mong muốn”, ông cảnh báo.
Cuối tuần trước, Tổng thống Donald Trump cho biết ông sẽ nâng mức thuế toàn cầu mới lên 15%, nhằm thay thế nhiều sắc thuế nhập khẩu bị Tòa án Tối cao tuyên là bất hợp pháp tuần trước. Động thái này làm gia tăng bất định xung quanh các thỏa thuận thương mại hoặc các cuộc đàm phán đang diễn ra, dù nhiều nhà phân tích cho rằng tác động kinh tế có thể tương đối hạn chế.
“Chúng tôi khuyên nhà đầu tư không nên phản ứng thái quá với các tiêu đề tin tức”, ông Angelo Kourkafas, chiến lược gia của Edward Jones, nhận định.
Dù vậy, các doanh nghiệp đang chờ hoàn thuế hoặc lên kế hoạch đầu tư mới có thể vẫn chịu ảnh hưởng. Các cổ phiếu nhạy cảm với thương mại như American Eagle Outfitters, Ralph Lauren và Yeti Holdings đều giảm điểm trong phiên đầu tuần. Nhóm logistics và vận tải cũng suy yếu, kéo chỉ số Dow Jones Transportation Average xuống 2,8%.
Thị trường trái phiếu tăng giá khi nhà đầu tư tìm đến tài sản an toàn. Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm chốt phiên ở mức 4,026%, thấp nhất kể từ cuối tháng 11. Kim loại quý cũng nối lại đà tăng: hợp đồng vàng giao tháng gần nhất tăng 2,9% lên 5.204,70 USD/ounce, trong khi bạc tăng 5,2% lên 86,52 USD/ounce.
Biến động hôm đầu tuần nối dài chuỗi rung lắc liên quan đến AI. Citrini – một tổ chức nghiên cứu quy mô nhỏ nhưng sở hữu lượng người theo dõi lớn trên Substack nhờ các phân tích vĩ mô và cổ phiếu theo chủ đề – cho rằng các công ty phần mềm, đơn vị xử lý thanh toán và nhiều doanh nghiệp khác đã hình thành “một chuỗi dài các khoản đầu tư có liên quan đến nhau vào sự tăng trưởng năng suất của nhân viên văn phòng" mà AI sẽ phá vỡ.
Các công ty tín dụng tư nhân, vốn đã cho ngành công nghệ vay lượng tiền khổng lồ trong những năm gần đây, nằm trong số những cái tên bị ảnh hưởng. Blue Owl Capital giảm 3,4%, còn Apollo Global Management mất 5%. Từ các ngân hàng lớn nhất Phố Wall đến những ngân hàng khu vực, cổ phiếu nhóm cho vay cũng chịu áp lực.
Cổ phiếu DoorDash giảm 6,6% sau khi bị nêu đích danh là ví dụ điển hình cho mô hình kinh doanh có thể bị AI “tác tử” thay thế. Trong kịch bản của Citrini, các tác tử AI sẽ hỗ trợ tài xế và khách hàng xử lý đơn hàng với chi phí thấp hơn đáng kể.
Phản hồi trên mạng xã hội, đồng sáng lập DoorDash, ông Andy Fang, thừa nhận ngành đang bước vào giai đoạn thay đổi sâu sắc. Ông cho biết sự trỗi dậy của “thương mại tác tử” sẽ buộc doanh nghiệp phải thích ứng để phục vụ cả AI lẫn các nhà bán hàng trong thế giới thực.
“Nền tảng dưới chân chúng ta đang dịch chuyển”, ông viết. “Và cả ngành sẽ phải thích nghi”.
Theo WSJ
