Sau khi một tiêm kích F-35 Lightning II của Mỹ phải hạ cánh khẩn cấp tại một căn cứ không quân ở Trung Đông vào tuần trước, trong bối cảnh cuộc chiến Mỹ–Israel với Iran leo thang, hai nguồn tin am hiểu sự việc nói với truyền thông Mỹ rằng chiếc máy bay đã bị Iran bắn trúng khi đang quay trở về từ một nhiệm vụ chiến đấu – một tuyên bố cũng được truyền thông nhà nước Iran đăng tải.
Nếu điều này là đúng, đây sẽ là lần đầu tiên trong cuộc chiến mà một chiếc F-35 – trụ cột sức mạnh không quân của Washington – bị Iran đánh trúng.
Dưới đây là những gì chúng ta biết về sự việc và vì sao nó có ý nghĩa quan trọng.
Những thông tin đã được biết về sự việc
Sau khi chiếc tiêm kích tàng hình F-35 hạ cánh khẩn cấp hôm 19/3, Đại úy Tim Hawkins, người phát ngôn của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ, cho biết máy bay đã hạ cánh an toàn và phi công trong tình trạng ổn định.
“Vụ việc này đang được điều tra”, ông Hawkins nói thêm mà không nêu rõ lý do hoặc địa điểm chiếc máy bay hạ cánh.
Cùng ngày, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ra tuyên bố cho biết họ đã nhắm mục tiêu vào một máy bay Mỹ.
Theo một báo cáo hôm 22/3 của Tạp chí Air & Space Forces, một ấn phẩm chuyên đưa tin về phòng không và an ninh quốc gia Mỹ, phi công đã bị thương do mảnh đạn. Báo cáo, trích dẫn các nguồn tin giấu tên có hiểu biết về sự việc, cho biết máy bay đã bị trúng hỏa lực từ mặt đất.
Hãng thông tấn bán chính thức Tasnim đã công bố đoạn video quân sự mà họ nói là cho thấy hệ thống phòng không của Tehran bắn trúng một chiếc F-35 tàng hình của Mỹ.
F-35 là gì và điều gì khiến nó đặc biệt?
F-35 là tên gọi của một dòng tiêm kích tấn công tàng hình do công ty hàng không vũ trụ Mỹ Lockheed Martin sản xuất. Trang web chính thức của hãng mô tả F-35 Lightning II – tên đầy đủ của dòng máy bay này – là “máy bay chiến đấu tiên tiến nhất thế giới”.
Phần lớn danh tiếng về ưu thế trên không của nó đến từ sự kết hợp giữa công nghệ tàng hình, các cảm biến tiên tiến và năng lực xử lý tính toán tốc độ cao.
Chiếc máy bay được thiết kế để khó bị phát hiện hơn và có thể thu thập nhiều thông tin về môi trường xung quanh hơn so với các thế hệ tiêm kích trước đó, với dữ liệu từ hệ thống camera 360 độ và các cảm biến khác được truyền trực tiếp tới phi công.
“Yếu tố then chốt của F-35 là các bộ radar”, John Phillips, một chuyên gia tư vấn an toàn, an ninh và rủi ro người Anh, đồng thời là cựu giảng viên trưởng quân sự, cho hay. Các bộ radar là sự kết hợp giữa phần cứng và phần mềm có khả năng phát hiện và phân tích các mối đe dọa cụ thể, đồng thời hỗ trợ phản ứng với các mối đe dọa đó.
“Không có một bộ radar tiêu chuẩn duy nhất, và chúng khác nhau tùy theo từng quốc gia”, ông Phillips giải thích. “Có tin đồn rằng một số quốc gia chỉ được cung cấp những loại radar nhất định [từ nhà sản xuất]. Tôi cho rằng điều này nhằm ngăn chặn các đối thủ như Trung Quốc hoặc Nga tìm cách đảo ngược công nghệ”.
Một số quốc gia là đối tác của Mỹ trong việc sản xuất F-35, bao gồm Australia, Canada, Italy, Đan Mạch, Hà Lan, Na Uy và Anh. Họ sản xuất một số linh kiện của máy bay, có các cơ sở lắp ráp để phục vụ nhu cầu trong nước.
Trong số khoảng 20 quốc gia đã mua loại máy bay này có Nhật Bản, Hàn Quốc, Anh, Italy, Australia và Israel.
Có ba biến thể của F-35 Lightning II, tất cả đều mang vũ khí bên trong thân để tăng cường khả năng tàng hình:
- F-35A là phiên bản phổ biến nhất và được nhiều quốc gia sở hữu. Nó có thể cất cánh và hạ cánh trên đường băng thông thường như máy bay thương mại.
- F-35B được sử dụng bởi Italy, Nhật Bản, Singapore, Anh và Mỹ. Nó có khả năng hạ cánh thẳng đứng như trực thăng và cất cánh trên đường băng rất ngắn, phù hợp với địa hình núi, bãi biển hoặc đảo nhỏ.
- F-35C là máy bay siêu thanh, nghĩa là có thể bay nhanh hơn tốc độ âm thanh. Hải quân Mỹ sử dụng biến thể này cho các nhiệm vụ tàng hình tầm xa. Hiện chỉ Hải quân Mỹ sở hữu phiên bản này, trong khi Thủy quân lục chiến Mỹ cũng đang tiếp nhận để phối hợp với F-35B. Không giống F-35B, F-35C cần đường băng dài hơn.
Hiện chưa rõ Iran tuyên bố đã bắn trúng biến thể nào trong ba loại này.
Vì sao vụ việc mang ý nghĩa quan trọng?
Các quan chức Mỹ chưa xác nhận rằng một chiếc F-35 thực sự bị Iran bắn trúng vào tuần trước. Trước đó, Tổng thống Donald Trump nói với các phóng viên: “Chúng tôi bay đến bất cứ đâu chúng tôi muốn. Không ai bắn vào chúng tôi cả”.
Mặc dù các tiêm kích tàng hình F-35 đã được triển khai trong các hoạt động chiến đấu từ năm 2018, chưa có trường hợp nào được xác nhận là bị trúng hỏa lực đối phương.
Các chuyên gia quốc phòng cho biết nếu tuyên bố của Iran là đúng, điều đó sẽ chứng minh rằng F-35 không phải là bất khả xâm phạm trong chiến tranh.
“Điều này sẽ rất đáng chú ý – không phải vì nó cho thấy công nghệ tàng hình đang lỗi thời, mà vì nó cho thấy ngay cả F-35 cũng không phải bất khả xâm phạm trong một môi trường phòng không dày đặc và thích ứng”, ông Ali Vaez, Giám đốc Dự án Iran tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, cho hay.
“Ở giai đoạn này, chưa có bằng chứng công khai đáng tin cậy nào cho thấy một hệ thống tên lửa đất đối không cơ bản có thể tự mình làm được điều đó”, ông nói thêm.
Những máy bay Mỹ nào đã bị bắn hạ trong cuộc chiến với Iran?
Kể từ khi các cuộc tấn công Mỹ–Israel vào Iran bắt đầu ngày 28/2, Mỹ được cho là đã mất 12 UAV MQ-9 Reaper. Những máy bay không người lái này được điều khiển từ xa và chủ yếu dùng để thu thập tình báo cũng như thực hiện các nhiệm vụ tấn công, phối hợp và trinh sát đối với các mục tiêu giá trị cao.
Ngoài ra, các quan chức Mỹ cho biết 5 máy bay tiếp dầu KC-135 Stratotanker đã bị hư hại trong một cuộc tấn công tên lửa của Iran vào một căn cứ ở Arab Saudi hôm 14/3, dù thông tin này chưa được kiểm chứng độc lập.
Ngày 1/3, 3 tiêm kích F-15E Strike Eagle của Mỹ đã bị bắn rơi trong một sự cố “hỏa lực nhầm lẫn” liên quan đến một chiếc F/A-18 của Kuwait. Toàn bộ 6 thành viên phi hành đoàn đã thoát hiểm an toàn và được giải cứu.
Hôm Chủ nhật tuần trước, Iran tuyên bố đã đánh chặn một tiêm kích F-15 vi phạm không phận nước này gần đảo Hormuz, nhưng Mỹ đã bác bỏ.
CENTCOM viết trên mạng xã hội X: “SAI: Tin đồn cho rằng Iran vừa bắn hạ một F-15 của Mỹ.
ĐÚNG: Lực lượng Mỹ đã thực hiện hơn 8.000 phi vụ chiến đấu trong Chiến dịch Epic Fury. Không có máy bay chiến đấu nào của Mỹ bị Iran bắn hạ”.
Ít nhất 13 quân nhân Mỹ đã thiệt mạng trong các hoạt động chiến đấu chống Iran và khoảng 200 người khác bị thương.
Tại Iran, ít nhất 1.444 người đã thiệt mạng và 18.551 người bị thương kể từ khi xung đột bắt đầu, theo cơ quan y tế địa phương.
Theo AJ
